Sportief Elftal Dubbele nationaliteit

Twee nationaliteiten - maar een sporter kan maar voor één land uitkomen

Veel sporters met een dubbele nationaliteit worstelen met de vraag: voor welk land zal ik uitkomen? Die keus wordt steeds beladener.

Nederland of Marokko? Turkije of Nederland? Nederland of de Verenigde Staten? Een aantal jonge, talentvolle voetballers met een dubbele nationaliteit staat voor de keuze: voor welk land kom ik uit in mijn interlandloopbaan? Mohamed Ihattaren (PSV) kan kiezen tussen Nederland en Marokko, Ajacied Serginho Dest beslist binnenkort of hij voor Oranje of Team USA uitkomt en Feyenoorder Orkun Kökçü, geboren in Haarlem, heeft zijn keuze al gemaakt: hij gaat spelen voor Turkije.

Wat moet een voetbalbond doen om talenten te behouden voor Nederland? Het gesprek aangaan? Sportieve beloftes doen? Of een talent vooral met rust laten, zodat hij het best naar zijn gevoel kan luisteren?

De keuze wordt steeds beladener, ziet sportfilosoof Ivo van Hilvoorde, die verbonden is aan de Vrije Universiteit van Amsterdam en aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle. “Een keuze voor Marokko of Turkije wordt tegenwoordig gezien als een keuze tegen Nederland, terwijl dat helemaal niet zo hoeft te zijn”, zegt hij. Volgens sportpsycholoog Rico Schuijers moet de sociale druk niet onderschat worden. “Verraad van de familie weegt zwaarder dan het verraad van een natie of van het hart.”

Van Hilvoorde: “In populaire tv-programma’s, zoals ‘VI’, hoor je vaak wat een speler zou moeten doen. Het lijkt een keuze, maar dat is het dus eigenlijk niet. Johan Derksen vindt bijvoorbeeld dat een voetballer die hier is opgegroeid de morele verplichting heeft om voor Nederland te kiezen, omdat hij hier van alle voorzieningen heeft genoten. Dat is een breed gedragen sentiment, maar het is tegelijkertijd ook erg populistisch en simplistisch, omdat het helemaal voorbij gaat aan de context en het ontstaan van de keuze.”

Schuijers: “Ik geloof dat ik het wel met Derksen eens ben. Je bent hier als voetballer opgeleid, hebt hier op school gezeten en je spreekt Nederlands; dan is het wel zo netjes om als ‘bedankje’ te kiezen voor Oranje. Aan de andere kant weet je niet wat voor sociale druk er wordt uitgeoefend vanuit de binnenwereld. In sommige culturen is er sprake van landverraad. Voor Marokko geldt dat het niet eens mogelijk is om je paspoort in te leveren.”

Allemaal geboren Brazilianen in het Qatarese elftal

Van Hilvoorde: “Het is heel speculatief om in het hoofd van een speler te kruipen. Zijn omgeving is ineens erg kwetsbaar. Je weet niet hoe die familie is. Als zij zeggen: wij zijn Nederlanders, dus we vinden het prima als je kiest voor Oranje, dan zal zo’n jongen daar eerder toe geneigd zijn, denk ik. Anders krijg je een loyaliteitsconflict.”

Schuijers: “Ik sluit niet uit dat er vanuit bepaalde landen extra druk wordt uitgeoefend en dat er geld mee gemoeid is. Qatar bijvoorbeeld houdt er andere regels op na. Waarom voetballen er, een paar jaar voor het WK in Qatar, ineens allemaal geboren Brazilianen voor het Qatarese elftal?”

Mohamed Ihattaren. ‘Zo’n jongen is pas zeventien jaar en moet in één keer kiezen voor welk nationaal team hij de rest van zijn leven uitkomt.’ Beeld BSR Agency

Van Hilvoorde: “Het gevaar is dat zo’n keuze al heel snel politiek wordt. Zo’n jongen als Ihattaren zal ook denken: als ik goed presteer, ben ik Nederlander, en als ik minder presteer, dan wordt er ineens anders gekeken naar mij en mijn familie. Als het zo’n groot talent is, krijg je al snel nationalistische sentimenten. Ik, als liefhebber, denk ook: Ihattaren in Oranje, wat zou dat prachtig zijn. Terwijl zo’n jongen pas zeventien jaar is en in één keer moet kiezen voor welk nationaal team hij de rest van zijn leven uitkomt. Dat is eigenlijk een bizarre regel. Want wat weet je op je zeventiende over de impact van zo’n keuze? Nog niet zo veel, toch? Toch word je meteen, na het spelen van één interland, vastgelegd op een belangrijk onderdeel van je identiteit.”

Schuijers: “Daar ben ik het wel mee eens. Beter zou zijn om een bepaalde periode af te spreken, zoals vijf of tien jaar.”

Van Hilvoorde: “Een speler kan heel goed spijt krijgen. Dat hij zich, als hij wat ouder is, anders voelt dan op zijn zeventiende, achttiende. De huidige regels zijn weinig flexibel. Je moet wel voorkomen dat een voetballer om de twee jaar voor een ander land kan kiezen, want dan komt er al snel de financiële factor bij kijken, maar dat de ‘voetbalnationaliteit’ van een speler nu meteen voor een heel leven vastligt, maakt de keuze erg beladen.”

Wat is nationaliteit waard?

Schuijers: “Een sporter heeft een Athletic Identity en een National Identity. De eerste wordt bepaald door de prestaties. Diegene ontleent zijn waarde als mens aan zijn prestaties als sporter. Welke identiteit iemand heeft, kan een worsteling zijn. Wat is nationaliteit nog waard? Er zijn landen, zoals Malta, Qatar en Azerbeidzjan, waar versnelde procedures plaatsvinden om iemand het staatsburgerschap te geven of waar je een paspoort kunt kopen.”

Van Hilvoorde: “Hoe moet je hier als bondscoach mee omgaan? Ik denk dat je met zo’n speler in gesprek moet, maar je kunt geen verregaande beloftes doen, lijkt me. Behalve dat je zegt: als je zo goed blijft voetballen, dan selecteer ik je en kun je mogelijk het Oranje-shirt aantrekken. Ik denk dat je vooral moet luisteren en kijken uit wat voor omgeving zo iemand komt. En welke keuze zo’n jongen ook maakt: probeer die keuze te respecteren.”

Schuijers: “Er bestaat wel een verschil tussen een individuele sporter en een teamsporter. De voetballerij doet al snel alsof een talent Messi-achtige kwaliteiten heeft, terwijl er meerdere factoren zijn die een team een goed team maken. Voor die hype moet je waken.”

In het sportief elftal buigen zich, naar het voorbeeld van de elftallen van onze redactie religie & filosofie, per aflevering twee van de elf deskundigen over een actueel sportief vraagstuk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden