Misstanden

Turnsters melden misstanden met #dossierturnmisbruik: ‘Dit is echt een Nederlands probleem’

Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Nederlandse turnsters spreken zich online uit over misstanden in ‘hun’ sport. “Ik hoop dat dit nu echt bespreekbaar wordt. Niet voor mij, ook voor anderen.”

Zeker tien Nederlandse turnsters hebben zich dit weekend op sociale media met naam uitgelaten over misstanden in de Nederlandse turnwereld. Het debat over de voortdurende wantoestanden kan zo voor het eerst echt breed in de openbaarheid worden gevoerd, zeggen ze. Ayla Wilbrink is een van hen: “Ik hoop dat dit onderwerp nu echt bespreekbaar wordt. Niet alleen voor mij, ook voor anderen.”

Aanleiding voor de verhalen van de turnsters, die allen tot de Nederlandse top behoorden, is een groot onderzoek van het Noordhollands Dagblad over de turncultuur in Nederland. Turncoach Gerrit Beltman gaf zaterdag tegen die krant toe dat hij jonge turnsters fysiek en mentaal heeft mishandeld en vernederd. “Ik sloeg daarin door, dacht dat het de enige manier was om een topsportmentaliteit te kweken”, zei Beltman, die al bijna tien jaar geen coach meer is in Nederland.

Nationale turnploeg herkent zich niet in het geschetste beeld  

Ook de nationale turnploeg heeft via Instagram gereageerd op het nieuws over misstanden in de turnwereld. De turnsters zeggen zich niet te herkennen in het geschetste beeld, zo is te lezen op de Instagrampagina's van Sanne en Lieke Wevers, Eythora Thorsdottir, Vera van Pol, Laura de Witt, Tisha Volleman, Sara van Disseldorp, Naomi Visser, Kirsten Polderman en Sanna Veerman.

Geluiden over Beltman en over de Nederlandse turncultuur in bredere zin kwamen de laatste jaren al vaker naar boven. In 2011 en in 2013 kwam de coach in opspraak, onder meer in het boek ‘De onvrije oefening’ van Stasja Bresser-Köhler en Simone Heitinga. Toch werd weinig met die melding gedaan. Heitinga: “Wij waren maar twee meisjes die wat zeiden.”

Gymnastiekunie deze week in gesprek met turntrainers

De leiding van gymnastiekunie KNGU gaat deze week in gesprek met turntrainers Vincent Wevers en Gerben Wiersma. Dat gebeurt naar aanleiding van het verhaal van oud-turnster Joy Goedkoop. Zij vertelde in de uitzending van Studio Sport van zondagavond tijdens haar loopbaan onder meer te zijn geschopt en geslagen door Wevers.

“De KNGU gaat voor een veilig sportklimaat. Al langere tijd roept de sportbond sporters op om misstanden te melden. Want alleen met concrete meldingen kan de onderste steen boven komen”, aldus de gymnastiekunie in een verklaring. “Iedere melding zal worden opgevolgd door grondig en zorgvuldig onderzoek. Dat geldt ook voor de aantijgingen van Joy Goedkoop in de uitzending van Studio Sport van zondagavond aan het adres van twee coaches die momenteel in dienst zijn van de KNGU. Nog deze week zullen daarover de eerste gesprekken met betrokkenen plaatsvinden.”

#dossierturnmisbruik

Dit weekend werd twee veel meer. In het Noordhollands Dagblad kwamen tien turnsters anoniem aan het woord over de turncultuur. Zij werden door meerdere coaches uitgescholden voor dikke koe, vet varken of zeug, vernederd, gemanipuleerd en gescheiden van hun ouders. Meerdere van hen meldden zich daarna met hun verhaal op Instagram, onder de hashtag #dossierturnmisbruik. Ook andere turnsters sloten zich daarbij aan.

Ayla Wilbrink (nu 25) dacht ook jarenlang dat ze de enige was naar wie slippers werden gegooid als ze fronste, of van wie de grafieken van haar gewicht aan de muur werden gehangen als ze te dik zou zijn. “Nu krijg ik van andere turnsters berichtjes: ‘Wow, jij ook?’ Het is echt duidelijk dat dit een breed Nederlands probleem is.”

Wilbrink is niet verbaasd dat verhalen over misstanden nu naar buiten komen. “De samenleving is veel bezig met eerlijkheid. Dat zie je met de MeToo-beweging ook. En de Netflix-documentaire ‘Atlete A’ heeft ook geholpen.”

In die documentaire staat het seksueel misbruikschandaal rond de Amerikaanse teamarts Larry Nassar centraal. Nassar werd in 2018 veroordeeld tot 175 jaar gevangenisstraf na (seksueel) misbruik van honderden turnsters, onder wie Simone Biles, de beste ter wereld. Wilbrink: “Vrienden vonden het echt opvallend dat er zoveel misstanden in Amerika voorkwamen. Ik dacht: ho, de turncultuur was hier net zo.”

Onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag

Mede naar aanleiding van die documentaire gaf de Koninklijke Nederlandse Gymnastiek Unie (KNGU) dinsdag opdracht tot een onafhankelijk onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag in de turnwereld. De bond werkt al langer aan cultuurverandering. Het hele systeem moet door een ‘een pedagogische wasstraat’, zei directeur Marieke van der Plas twee weken geleden nog in Trouw.

Vanuit de turnsters komt juist veel kritiek op de KNGU. Die zou te weinig doen en hebben gedaan tegen de misstanden. Zo zei Beltman in het Noordhollands Dagblad dat één van de coaches om wie het gaat nog steeds werkzaam is bij de olympische ploeg. Manon Crijns, plaatsvervangend directeur van de KNGU: “Dat blijft zo wrang om te lezen. Wij denken oprecht dat we stappen maken om de cultuur te verbeteren. Gedragscodes zijn verbeterd, opleidingen zijn verstevigd. Alleen, zijn wij objectief genoeg om dat te beoordelen? Vandaar dat we dit onderzoek doen.”

In een reactie op het onderzoek van het Noordhollands Dagblad liet de KNGU weten de verhalen over de wantoestanden te ‘herkennen’. Crijns: “Dat maakt ze niet minder heftig. We kenden het boek van Bresser-Köhler en Heitinga. Op dit moment kunnen wij niet veel met een algemeen beeld. Daarom roepen wij turners met verhalen op om dat te melden, zodat wij echt actie kunnen ondernemen.”

Via vertrouwenspersonen bij clubs, bij de bond of bij het Centrum Veilige Sport Nederland kan iemand zich melden. Crijns: “Dat er überhaupt een plek is waar je met je verhaal heen kan, is al een verschil met vroeger. Al blijkt wel dat er toch een angstcultuur heerst.”

Een veilig sportklimaat

Vorig jaar is in het turnen vier keer contact opgenomen over seksuele intimidatie. Er kwamen 38 keer berichten over ander grensoverschrijdend gedrag. Bij turntopclub SV Pax werden vier incidenten van grensoverschrijdend gedrag vastgesteld. De turnbond zegt vanuit de huidige groep topturnsters van Nederland geen signalen te hebben gekregen dat er nog steeds zaken misgaan. Crijns: “Maar we moeten ook niet denken dat er niets meer gebeurt.”

Wilbrink hoopt vooral voor anderen een barrière weg te nemen. “En ik zou graag zien dat wij als turnsters worden uitgenodigd om te praten hoe een veilig sportklimaat er dan wel uit kan zien.”

Lees ook: 

Directeur turnbond: ‘Onze sport moet door een pedagogische wasstraat’

Een nieuwe documentaire zorgt voor nieuwe verhalen over misstanden in het topturnen. KNGU-directeur Marieke van der Plas werkt aan cultuurverandering in haar sport, ook internationaal

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden