InterviewHersenletsel

Toprenster Jip van den Bos: ‘De hersenschudding is nog een taboe in het wielrennen’

Wielrenster Jip van den Bos: ‘Ik sloot mezelf soms dagen op in een donkere kamer, met alleen een podcast om te luisteren. En natuurlijk word je dan echt ongelukkig.’ Beeld Patrick Post
Wielrenster Jip van den Bos: ‘Ik sloot mezelf soms dagen op in een donkere kamer, met alleen een podcast om te luisteren. En natuurlijk word je dan echt ongelukkig.’Beeld Patrick Post

Jip van den Bos miste zondag de Ronde van Vlaanderen als gevolg van een langdurige hersenschudding. Het is een onzichtbare blessure die kan leiden tot een maandenlange revalidatie.

Het was een ‘lullig valletje’, eind augustus in de finale van de Franse GP Plouay. Jip van den Bos, een wielertalent van de nieuwe generatie Nederlandse vrouwen, miste een bocht en vloog in een heg. Op het eerste gezicht was er niets aan de hand. Tot ze zich later belabberd ging voelen. Het bleek een hersenschudding. Eentje waardoor ze zondag, maanden later, ook de Ronde van Vlaanderen moest missen.

Een hersenschudding is een gevaarlijke blessure, zeker in een sport waarin vallen, opstaan en weer doorgaan toch de norm is. Toch is het ook een kwetsuur waar weinig aandacht voor is, die te weinig wordt erkend en herkend, waardoor de sporter zelf er nog maanden last van kan hebben. Zo werd Romain Bardet in de Tour vorig jaar met een hersenschudding nog op zijn fiets gezet, ook al had hij moeite rechtop te blijven. Pas sinds december is er een officieel protocol van de internationale wielerunie UCI, waarin staat hoe medisch en niet-medisch personeel moet handelen bij een vermoeden van een hersenschudding.

‘Vallen hoort bij wielrennen’

Er is nog een taboe, zegt Jumbo-Visma-renster Van den Bos (24) vanuit haar woonplaats Alkmaar. Ze ziet graag dat er openheid komt voor de gevolgen van langdurige hersenschuddingen. “Vallen hoort bij wielrennen, dat voorkomen is niet waar ik denk verbetering in te krijgen. Maar door te praten over hersenschuddingen kan ik het voor een ander makkelijker maken.” Bovendien hoopt ze dat anderen niet de schaamte voelen die zij wel had. “Ik heb bijna niemand verteld over de gevolgen van mijn val. Ik was er niet trots op, had echt het gevoel dat ik een aansteller was.”

Want eigenlijk vond ze het dus slechts een ‘lullig valletje’, zoals ze het zelf zegt. Na haar tuimeling stapte ze ook meteen weer op en reed ze de wedstrijd uit. Vier dagen later deed ze met haar toenmalige ploeg Boels-Dolmans mee aan La Course, in Nice. “Zeker na die wedstrijd voelde ik me heel erg slecht. Het terugvliegen naar huis was zo belabberd. Het werd zwart voor mijn ogen. Maar nog steeds dacht ik: met twee rustdagen is het wel over.”

Gelijk geholpen

Alleen de hoofdpijn bleef, ze werd niet lekker na beweging. Ze kon langskomen in Zeist, bij het Sport Medisch Centrum van de KNVB. “Ik kon gelukkig gelijk worden geholpen. In het begin moet je je vooral rustig houden, maar ook niet niks doen. En alles op gevoel. Dat is lastig als je als sporter bent opgevoed en je altijd door je grenzen heen gaat. Ik dacht: je ziet niks aan me. En met hoofdpijn kan je toch alles?”

Van den Bos weet wat het is om te revalideren. Ze brak al eens haar arm op acht plekken, en haar bekken in 2018. Maar toen wist ze wat het revalidatietraject was: zeven weken plat liggen. Voor een hersenschudding is alleen geen rechtlijnig behandelplan. En dat zorgt ervoor dat ze zich vanaf haar val maandenlang in een vacuüm bevindt.

Af en toe voelt ze zich een zombie, soms gaat het goed. Ze is begin dit jaar een van de drie renners op de poster van Jumbo-Visma waarmee het officiële tenue en de nieuwe fiets voor 2021 wordt aangekondigd. Ze staat er met een glimlach naast Tom Dumoulin. “Tijdens die fotoshoot ging het goed. Daarna heb ik weer dagen op bed gelegen. Ik wilde gewoon graag dit soort normale dingen weer kunnen, waardoor ik soms weer door die grens ging.”

Alles was te veel

In het begin was elke prikkel of activiteit te veel. “Ik wist wat de gevolgen waren van een beweging. Dus die beweging deed ik niet. Ik sloot mezelf soms dagen op in een donkere kamer, met alleen een podcast om te luisteren. En natuurlijk word je dan echt ongelukkig. En bang, zeker omdat je onzeker bent over je lijf. Dat wat ook je werk is.”

Over dat werk zelf hoefde ze zich geen zorgen te maken. Team Jumbo-Visma geeft haar meteen alle tijd. Op 19 februari meldt de ploeg dat Van den Bos het hele voorjaar overslaat. “Er is wel honderd keer per week tegen mij gezegd: wij leggen je geen druk op. Neem geen datum in je hoofd.”

Rust

Het is die aanpak die voor rust zorgt, en ook helpt. Bijna dagelijks belt ze met de arts van de ploeg, en met het centrum in Zeist. Maar wat ook helpt, is het kinderboekje Mijn beschermende brein, dat een vriend haar geeft die zelf ook zoiets heeft meegemaakt. In dat boekje staat hoe de hersenen je beschermen door het maken van pijn. “Dat hielp me het te begrijpen. En te beseffen dat ik niet gek was. Ik heb het ook aan mensen in mijn omgeving laten lezen.”

Langzaam bouwt ze weer op. “Een van de activiteiten die het makkelijkst ging, was wandelen. Eerst tien minuutjes, dan twaalf, vijftien en dan twintig. Dan met iemand samen. En op een gegeven moment kun je weer koffie drinken met iemand aan tafel.” In januari zit ze een maand in Spanje, met haar moeder, en later met haar zus en haar beste vriendin. De omgeving van Alicante is een fietsersparadijs. Ze fietst er niet veel, niet snel, maar het is wel het moment waarop ze langzaam opkrabbelt. “Het lukte om twee keer achter elkaar anderhalf uur te fietsen. Langzaam kreeg ik weer een beetje vertrouwen in mijn lichaam.”

‘100 procent’

Sinds een paar weken voelt ze zich ‘100 procent’, een staat waar ze maanden niet in had geloofd. Ze traint weer uren achter elkaar, zonder reactie. Ook is het beeld verdwenen dat ze een aansteller was. Ze heeft veel geleerd en die ervaring deelt ze graag. Ze wil dat er meer begrip komt voor mensen met langdurig hersenletsel. “Het onderwerp zingt al een paar jaar rond. Maar ik kon online niet veel verhalen vinden waarin ik mij herkende, terwijl er in mijn omgeving best wat mensen zijn met een vergelijkbare ervaring. Ik snap ook heel goed dat mensen dit liever voor zichzelf houden, maar tegelijkertijd merkte ik ook hoe het mij hielp die herkenning te vinden bij anderen.”

Zelf fietst Van den Bos dit jaar weer, zegt ze. De Ronde van Vlaanderen zondag niet, maar volgend jaar zeker. Haar rentree komt later dit seizoen, ‘zonder er een datum op te plakken’. En zondag gaat ze kijken, als ze tenminste niet zelf op de fiets zit.

Rianne Schorel: ‘Als topsporter zit je altijd je herstel in de weg’.

Een topsporter heeft vaak de tijd niet om te herstellen van een hersenschudding, zegt oud-ADO Den-Haag-keeper Rianne Schorel, die een hersenschudding opliep toen ze in 2008 een bal van dichtbij tegen haar hoofd kreeg. Samen met haar zus Nanja heeft ze nu haar eigen centrum, Move the Brain, waar ze therapie aanbiedt.

Schorel, die in algemene zin de topsport schetst: “Als topsporter ben je gewend door te gaan, je bent altijd bezig met je lijf. Dan gebeurt er wat met je lichaam en is alles in een keer weg. Het zit niet in je genen om dan een dag uit te zieken. Als topsporter zit je altijd je herstel in de weg.”

Sowieso is de topsportwereld niet heilzaam voor een mens, zeker niet op de lange termijn. Er zijn studies uit het voetbal bekend waaruit blijkt dat topsporters vaak veel te snel weer beginnen, ook al kunnen de gevolgen van een hersenschudding jarenlang voortduren. Schorel: “Dat is de topsport. Je kunt niet je tijd nemen. Dan ben je na twee maanden je baan kwijt.”

Gelukkig ziet Schorel wel dat ook in de sportwereld hersenschade een steeds belangrijker onderwerp is. “Wij zijn met twee sportbonden goed in gesprek. Alleen is het nog wel de inweek-fase. We weten dat het gevaarlijk is, maar wat is de hersenschade precies?”

Lees ook:

Na een val is een onzichtbare blessure lastig te herkennen. Hoe kan het beter?

Romain Bardet reed vrijdag zestig kilometer met een hersenschudding. Pas na de finish werd hij uit de Tour gehaald. Na een val kan tegen een onzichtbare blessure nog weinig worden gedaan. Hoe kan het beter?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden