InterviewBeste sportboek

Sportschrijver Frank Heinen hoeft de naakte waarheid van sporters niet zo te zien

Frank Heinen: ‘Ik ben een liefhebber van sporters bij wie het net niet helemaal lukt. Misschien omdat ik zelf een matige voetballer was dat ik hen zo goed begrijp’.  Beeld Jetteke van Schie
Frank Heinen: ‘Ik ben een liefhebber van sporters bij wie het net niet helemaal lukt. Misschien omdat ik zelf een matige voetballer was dat ik hen zo goed begrijp’.Beeld Jetteke van Schie

Schrijver en columnist Frank Heinen, de man en stem achter de rubriek Eindsignaal in ‘Studio Voetbal’, won onlangs de Nico Scheepmaker Beker voor het beste sportboek. Over vergeten voetballers.

Frank Heinen praat bijna net zo veel en goed als hij schrijft. Zijn ogen staan haast permanent op het standje verwondering. Terwijl om hem heen vrachtwagens ronken en de herrie van gesjouw met bierkratten niet te harden is, praat hij op een ­terras in het centrum van Utrecht onverstoorbaar door. In volzinnen, zoals: “Grote dingen in het leven hebben ook heel vaak iets verdrietigs, iets ellendigs”.

Of hij beaamt dat hij een romanticus is. “Ik weet alleen niet zeker wat daarvoor de criteria zijn”, is een ­typische Heinen-zin die erop volgt. En: “Ik blijf het liefst een beetje op afstand van de sporters, want als je te dichtbij komt, kan dat heel snel de betovering weghalen. Dan zie je de mens met al zijn gebreken. Het zijn voor mij meer personages waar ik­ ­tegenop kijk, me aan erger, mensen die ik onbegrijpelijk vind. Ik hoef de naakte waarheid zo niet te zien. Door de afstand kan ik ook de humor blijven zien.”

Hij werd bekend via ‘Studio Voetbal’. In de rubriek Eindsignaal beeldhouwt hij met taal een portret van een gewezen voetballer. Als hij de tekst voorleest, klinkt hij als een ­rijpe man die het leven onderhand wel doorziet. Maar hij is pas 34. Hij is neerlandicus, woont samen met een neerlandica en zijn ouders zijn neerlandici.

Zoals Arnon Grunberg, waar hij op afstudeerde, een universum vol gemankeerde zielen heeft geschapen, wemelt het in het oeuvre van Heinen van de mensen waar iets mee is. Sporters met een krasje. Misschien – dat woord gebruikt hij vaak – komt dat omdat hij zelf als middenveldertje van BFC in Bussum toch niet goed genoeg was om prof te worden, ook al fantaseerde hij daar wel van, ‘tot op gênant hoge leeftijd’. “Bij een dorpsclub denk je al snel dat je iets voorstelt.” Tot hij op een dag tegen de A2 van Ajax speelde, met Ryan Babel. “Toen wist ik: dit heeft niks meer te maken met het voetbal waar ik altijd mee bezig ben geweest.”

Petites histoires

Soms vraagt hij zich af of daar zijn voorliefde voor het schrijven van mislukkingen in de sport vandaan komt. “Het makkelijke antwoord is van Martin Bril: succes is een saai verhaal. Ik denk wel dat in mislukkingen, tragiek en tegenvallers het ware verhaal zit. Dan leer je mensen kennen. Ik ben een liefhebber van mensen bij wie het net niet helemaal lukt. Misschien omdat ik zelf een matige voetballer was dat ik hen zo goed begrijp. Messi, die begrijp ik gewoon niet. Dat blijft voor mij vrij abstract.”

Zijn eigen held was Jari Litmanen, de melancholieke Fin met de kromme rug. Over hem ging ook zijn eerste filmpje bij Studio Voetbal.

Sindsdien doet hij al zes jaar lyrische pogingen om de schoonheid of tragiek van ex-voetballers te vangen in taal, de ene keer met wat meer distantie en ironie dan de andere keer. In zijn nu bekroonde boek ‘Buiten de Lijnen’ zet hij 170 vergeten voetballers, afkomstig uit alle krochten van het mondiale voetbal, neer in bizarre, geestige, dramatische of ontroerende taal. Samen vormen al die petites histoires een alternatieve geschiedenis van het voetbal. Zelf noemt hij het ‘een soort karakterstudies’. Zo kwam Heinen al mailend met Claudio Tamburrini tot het verhaal over hem: een Argentijnse doelman die door het Videla-regime in de jaren zeventig werd ontvoerd, vier maanden opgesloten zat op een zolder en nu hoogleraar filosofie aan een Zweedse universiteit is.

Cultfiguur

Droef en hilarisch tegelijk is het verhaal over Mauro Texeira Thorpe, een Braziliaan die bij het clubje Ibis FC nogal talentloos op het middenveld dobberde, tevens kapper was, daar de bijnaam ‘Mauro Shampoo’ aan overhield en na zijn loopbaan een cultfiguur werd die in gelikte tv-shows opdraaft in een voetbalkloffie, zich laat uitlachen door het publiek en een imposante grote bos krullen heeft, waardoor zijn hoofd op een ‘pingpongballetje’ lijkt. Hoe hij aan zo’n beschrijving komt? “Ik zie een foto, of een Paniniplaatje, en dat is dan de eerste metafoor die in me ­opkomt. Ik weet ook niet hoe dat in mijn hoofd werkt.”

Hij oogst er waardering mee. Hij werd ook al uitgeroepen tot Sportjournalist van het jaar. Volgens hemzelf een bewijs dat de enge definitie van de journalist als nieuwsbrenger is verbreed. “Als ik als journalist word aangekondigd, denk ik altijd: moet ik dit corrigeren?”

Dat hij in zijn verhalen weleens gedachten toeschrijft aan een voetballer die bijvoorbeeld ergens in de jaren vijftig over straat loopt in Buenos Aires, neigt naar fictie. “Verhalen zijn ­altijd interpretaties. Je kunt wel honderd verschillende portretten van een voetballer als pakweg Willy Dullens maken. Ik ga uit van mijn eigen fascinatie, mijn impressie, mijn gedachten. Ik zet de werkelijkheid naar mijn hand.”

Te veel ernst

Zijn productiviteit is indrukwekkend. Hij schrijft columns, langere verhalen, vorig jaar zijn eerste roman. Maar vooral maakt hij al tien jaar van sport literatuur. “De karaktertrekken van mensen liggen in de wereld van topsport onder een vergrootglas. Het onderkoelde van een figuur als Messi wordt uitvergroot als hij in zo’n groot stadion slaperig om zich heen loopt te kijken. Hij zou niet opvallen in een kantoor.”

Messi zal nooit vergeten worden. Zoals de meeste voetballers van nu niet meer snel vergeten worden, denkt Heinen. Door internet is over tien jaar nog alles over zo’n Tom Beugelsdijk te vinden. Welke voetballers in de eredivisie het talent hebben om vergeten te worden? Dat is moeilijk te voorspellen. Hij heeft wel zijn favoriete types. “Michiel Kramer, daar heb ik bijvoorbeeld een zwak voor. Dat is zo’n jongen die zijn eigen plan trekt, misschien niet helemaal de goede mentaliteit heeft. Een Sibonachtige slungel die misschien iets gracieuzer is dan hij lijkt, en op de meest onverwachte momenten je iets van plezier kan bezorgen. Of een broodje bal eet in de rust. Dat dat nog kan in het voetbal, ja, het kán eigenlijk niet maar hij haalt daarmee het amateurveld naar de profs, een wereld waar veel te veel ernst hangt. Zoiets vind ik fijn.”

Wat heeft hij het gemist, de eredivisie, de afgelopen maanden. “Ik mis de routine, de ankers in zo’n weekend. Voetbal geeft ritme aan het leven. Gewoon de televisie aanzetten en je ontspannen bij de geborgenheid van slecht voetbal van FC Twente tegen RKC en dat het dan opeens meevalt. Dat kleinschalige van de eredivisie, die nog niet zo gelikt is als de competities in Spanje of Engeland, die nog iets provinciaals heeft, dat vind ik heel geruststellend.”

‘Buiten de lijnen’- Frank Heinen, Uitg. Dasmag, 566 blz. Prijs: 29,99

Lees ook: Heinen behoedt renners voor de vergetelheid

In 2014 publiceerde Frank Heinen ‘Uit koers',  een boek over de achterkant van het peloton

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden