ReportageTalenten

Selectie bij jonge kinderen ‘dient geen nut en de prijs is hoog’

De jongens Onder 12 van basketbalvereniging Cangeroes in Utrecht. De vereniging is gestopt met het selecteren van de jongste jeugd en laat alle kinderen van alle niveaus onder de twaalf jaar samen trainen. Beeld Patrick Post
De jongens Onder 12 van basketbalvereniging Cangeroes in Utrecht. De vereniging is gestopt met het selecteren van de jongste jeugd en laat alle kinderen van alle niveaus onder de twaalf jaar samen trainen.Beeld Patrick Post

In navolging van het onderwijs deelt de sport kinderen graag in naar niveau en potentie, liefst zo jong mogelijk al. Maar onder de twaalf jaar is het nog niet mogelijk om te voorspellen wie de volgende Frenkie de Jong of Femke Bol wordt. ‘Wat doen we de kinderen aan met al die druk?’

Esther Scholten

In de trainingsgroep bij basketbalvereniging Utrecht Cangeroes schelen de kinderen op deze doordeweekse namiddag soms wel anderhalve kop. Een meisje van zeven zit naast een jongen van twaalf tegen de muur van de sporthal aan. Beiden doen een squat. Het is hier beleid bij de jongste jeugd zo min mogelijk te selecteren. Dat is nog altijd een uitzondering in Nederland.

In navolging van het onderwijs deelt de sport kinderen graag in naar niveau en potentie, liefst zo jong mogelijk al. Is dat erg? Bewegingswetenschapper Sebastiaan Platvoet vindt van wel. Sterker nog: de onderzoeker van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen is van mening dat selectie van kinderen in de sport onder de twaalf jaar verboden zou moeten worden. Hij is gepromoveerd op de rol van bewegingsonderwijs binnen talentontwikkeling.

“De wetenschap is er vrij helder over. Jong selecteren dient geen nut. Op die leeftijd is het nog niet mogelijk te voorspellen wie de volgende Frenkie de Jong of Femke Bol wordt. Voor de ontwikkeling van een lichaam is het ook niet nodig om dan al professioneel te trainen. Het is zelfs beter pas later te specialiseren en eerst verschillende sporten te doen. Daarbij: wat doen we de kinderen aan met al die druk? Laat een kind zo lang mogelijk kind zijn.”

Joscha de Vries, directeur-bestuurder van SportUtrecht, vult aan: “Door te selecteren maken we presteren en goed zijn belangrijk. Dat geven we in de hoofden van kinderen normatief mee.”

Training van Onder 12 van basketbalvereniging Utrecht Cangeroes.  Beeld Patrick Post
Training van Onder 12 van basketbalvereniging Utrecht Cangeroes.Beeld Patrick Post

Als een uitvloeisel daarvan, en dat maakt het onderwerp volgens haar urgent, raken we door jong te selecteren sporters en daarmee talent kwijt. “Degenen die verkozen worden, lopen het risico vroegtijdig helemaal klaar te zijn met sport, zeker op topsportniveau met bijbehorend aantal trainingsuren. Vanuit de literatuur weten we dat er door vroege specialisatie een grotere kans is op een sportburn-out. Degenen die niet verkozen worden, kunnen gedesillusioneerd raken.

“Want in de praktijk betekent selecteren vooral ook deselecteren. Daardoor missen we potentieel. Clubs zetten de beste trainers voor de selecties. Die kinderen krijgen de meeste aandacht. Dat zorgt ervoor dat zij ook beter worden, terwijl het niks zegt over hun talent. Aan het einde van het seizoen wordt er dan geconcludeerd dat de geselecteerden inderdaad van een ander niveau zijn dan de rest. Maar dat is een valse bevestiging. Wie weet wat een niet-geselecteerde had kunnen worden met dezelfde faciliteiten?”

Iedereen profiteert van de aanwijzingen van de hoofdtrainer

Ook bij Utrecht Cangeroes ontkomen ze niet aan een indeling in teams, alleen al omdat de competitie vanuit de bond is ingedeeld in verschillende klassen. Jorrit Beerens, coach van de vereniging en schrijver van het jeugdplan, noemt het schipperen tussen theorie en praktijk. “Aan de ene kant weet je dat de potentie van een kind tot zijn veertiende moeilijk is in te schatten. Aan de andere kant zie je ook bij kinderen onder de twaalf jaar wel niveauverschillen binnen een groep, in wat ze kunnen en hoe ze de sport beleven. Het is een uitdaging om ieder kind de kans te bieden om te groeien, de jonge fanatiekelingen net als de laatbloeiers.

“Het meest problematische daarbij vind ik dat de meeste clubs door de beperkte middelen de A-groep meer faciliteren. Daar hebben wij geprobeerd een doorbraak in te forceren door de trainingen open te gooien en de hele Onder-12 samen te laten oefenen. Dan profiteert iedereen van de aanwijzingen van de hoofdtrainer.”

Deze training zijn er rond de veertig kinderen. Na de gezamenlijke loopoefeningen en squats vormen zich drie verschillende groepen. Een aantal doet de makkelijkste oefening: een schot uit stilstand op de basket. Anderen proberen dat vanuit de dribbel. De besten van het moment mogen het vanuit de draai pogen. Wie het ene kan, mag doorschuiven. Beerens: “Het gaat erom dat de scheidslijnen tussen de Onder 12-1 en de lagere teams en tussen de verschillende leeftijden niet te hard zijn, zodat de in- en uitstroom soepeler wordt.”

Talenten uit december maken nauwelijks kans

Kinderen ontwikkelen zich niet lineair, voegt Platvoet toe. Toch probeert de sport, enkele uitzonderingen daargelaten, alles gestructureerd in leeftijdscategorieën te stoppen. “Daardoor ontstaat ook het geboortemaandeffect. In het Nederlands voetbalelftal Onder-17 bijvoorbeeld, zijn zestien van de achttien spelers in de eerste vijf maanden van het jaar geboren, niemand in het laatste kwartaal. Denk je dat er geen talenten in december geboren worden? Die hebben door het vroege selecteren nauwelijks kans.” Immers: hoe jonger je selecteert, hoe zwaarder de fysieke verschillen als gevolg van leeftijd wegen.

Tijdens de training beginnen kinderen pijn in hun beenspieren te krijgen.  Beeld Patrick Post
Tijdens de training beginnen kinderen pijn in hun beenspieren te krijgen.Beeld Patrick Post

Omgekeerd weet Platvoet dat de meeste ‘talenten’ die al vroeg in het selectiesysteem belandden uiteindelijk niet als topsporter doorbreken. Dus waarom doen we dit? “Niet alles is maakbaar. Bij kinderen die te jong te eenzijdig trainen, zie je allerlei blessures en motivationele problemen ontstaan.”

Wanneer zou spel in sport moeten veranderen en sport in topsport? Het is het beste als een kind tot twaalf jaar verschillende dingen doet, zegt Platvoet, die zich baseert op een Amerikaans model dat drie fases onderscheidt. Pas daarna zou een eventuele specialisatie moeten volgen. “Dan kunnen kinderen dat cognitief ook beter aan. Ze zien hun eigen prestaties realistischer in en snappen de consequenties van een keuze om verder te willen komen. Ze zijn dus beter in staat om zelf te kiezen. Daarom ook mijn uitspraak om het selecteren onder de twaalf jaar af te schaffen. De investeringsfase volgt idealiter vanaf hun vijftiende.”

‘Nog een wereld te winnen’

Er is wel iets veranderd de afgelopen twee jaar, constateert Platvoet, mede onder invloed van het debat dat gaande is over de schaduwkanten van de medaillejacht. Binnen de sportbonden begint het besef door te dringen dat de prestatiedruk niet te jong opgelegd moet worden. “Maar voordat dat bij alle trainers op amateurniveau terechtkomt, valt er nog een wereld te winnen.”

De Vries wijst daarbij ook op de rol van de ouders. “In veel gevallen zijn zeker de ouders van de veronderstelde talenten voorstanders van selecteren en vaak zijn dat ook de meest fanatieke vrijwilligers bij een club; ze zitten in het bestuur of zijn jeugdcoördinator. Gun kinderen toch de kans te ontdekken wat ze zelf leuk vinden.”

Bij Utrecht Cangeroes werken ze nu drie jaar volgens de nieuwe aanpak. Vorig seizoen is de Onder 12-1 nationaal kampioen geworden. Een handjevol kinderen dat ooit tot de minderen van hun leeftijdsgroep behoorde, kan zich inmiddels meten met de besten.

Lees ook:

Topsport vraagt offers. Maar is het normaal om die al van kinderen te vragen?

De schokkende verhalen deze zomer over misstanden in de Nederlandse turnwereld roepen veel vragen op. Hoeveel druk ligt er op kinderen die een topsportcarrière ambiëren? Is de prijs niet te hoog? Trouw duikt in hun dagelijkse werkelijkheid.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden