null

PortretIreen Wüst

Schaatskampioene Ireen Wüst doet dingen die eigenlijk niet kunnen

Beeld ANP

Ze is de succesvolste Nederlandse olympiër ooit en ook op haar vijfde Olympische Spelen is Ireen Wüst weer een medaillekandidaat. Hoe heeft zij het zo lang volgehouden? ‘Ze schuwt de weerstand niet.’

Esther Scholten

Van zijn allereerste ontmoeting met Ireen Wüst kan Gerard Kemkers zich weinig meer herinneren, vertelt hij lachend. Vergeet het romantische idee dat de ‘groten der aarde’, waar hij de schaatsster ook onder schaart, meteen een onuitwisbare indruk achterlaten. “Pas gaandeweg het samenwerkingsproces kom je er echt achter dat je met een unieke topsporter te maken hebt. Dan zie je pas wat in haar hart en hoofd zit.”

Wüst (35) is gemaakt om te schaatsen. Los van haar talent heeft ze de juiste lichaamsbouw. Met haar lange rug en verhoudingsgewijs korte benen kan ze makkelijk een aerodynamische schaatshouding aannemen. Maar wat heeft ervoor gezorgd dat zij het zo lang op topniveau heeft volgehouden? Ze is de enige wintersporter die op vier verschillende Olympische Spelen individueel goud heeft gewonnen. In Peking verschijnt ze voor de vijfde keer aan de start. Wat drijft haar?

Opgeven? Dat doe je niet!

Als kind al was ze niet bang om recht op haar doel af te gaan. Dat eerste treffen met haar latere coach Kemkers vond plaats op een trainingskamp van haar club in Groningen. Daar wilde ze per se met hem op de foto. Hij was toen de gevierde sporter, zij de fanatieke junior. Op 10-jarige leeftijd was ze woedend en in tranen toen haar vader de Elfstedentocht niet uitreed. Opgeven? Dat doe je niet! Het was voor het eerst dat haar ouders, vertelden ze onlangs in een documentaire, een glimp opvingen van de topsporter in hun dochter.

Volgens Kemkers doet Wüst dingen die eigenlijk niet kunnen. Het beste voorbeeld is haar wereldtitel op de 1500 meter in februari 2019, vijf weken nadat haar hartsvriendin Paulien van Deutekom aan kanker overleed. “Ireen ging doodvermoeid naar Inzell. Twee maanden lang had zij Paulien in haar laatste fase begeleid en niet het leven van een topsporter geleid. Toch weet zij op het ijs weer de knop te vinden, zo noem ik het maar. Dan vindt Ireen een innerlijke kracht en kan ze boven haar fysieke capaciteiten een wereldprestatie neerzetten.”

Terug naar het begin. Na haar doorbraakseizoen bij Jong Oranje stapt ze in 2005 over naar de commerciële TVM-schaatsploeg van Kemkers en Geert Kuiper. Daar valt ze op door haar sterke wil. Kuiper, tegenwoordig bondscoach van Duitsland, denkt dat dat ook verklaart waarom ze zo lang is doorgegaan. “Ireen is volledig toegewijd aan de sport én aan winnen. Dat is haar drive”, weet Kuiper. “Die bewijsdrang zat er altijd al in. Ik ken haar niet anders. Acht jaar heb ik met haar samengewerkt. Omdat ze altijd wilde winnen, kon ze ook zoveel arbeid aan. Wij moesten haar afremmen.”

Ireen Wüst in actie op de 1000 meter tijdens de NK sprint, vorige week in Heerenveen. Beeld ANP
Ireen Wüst in actie op de 1000 meter tijdens de NK sprint, vorige week in Heerenveen.Beeld ANP

Kracht putten uit tegenslagen

Maar altijd willen winnen is één ding, kracht putten uit tegenslagen is misschien nog wel belangrijker om het zo lang vol te houden. Kuiper: “Zij kon de klappen opvangen die ze onderweg kreeg en vertalen naar: dat gebeurt me niet nog een keer. Die mentale veerkracht is een belangrijk talent van haar.”

Voormalig olympisch schaatskampioen Mark Tuitert, tegenwoordig analist op tv, herkent in Wüst het beter worden van een worsteling. “Ik zal niet zeggen dat zij weerstand nodig heeft, maar het is een vorm van leven waarbij ze de weerstand in ieder geval niet schuwt. Je kunt het vergelijken met de heide. Als je die in de fik zet, komen er mooiere plantjes terug.”

Het is een kenmerk van mensen van de buitencategorie, meent Kemkers: negatieve energie omzetten in een positieve drive. “Het mooie aan Ireen is dat tegenslagen nooit ten koste zijn gegaan van onze samenwerking. Dat zegt wat over haar loyaliteit en vertrouwen in mensen. Zij kan zomaar opeens op de stoep staan voor een kop koffie, met een kadootje bij zich om haar dankbaarheid te tonen. Dat is ook een kant van Ireen.”

“Onze samenwerking was af en toe explosief. Dat moet ook. Aan de top moet je scherp zijn. Dat zij een periode overtraind was, daar baal ik van. Maar mensen als Ireen willen niet alleen winnen, ze willen winnen met twee punten verschil. Altijd. Een dag nadat ze wereldkampioen was geworden, kon ze al vragen: wat gaan we volgend jaar anders doen zodat het nog beter wordt? Zeker in de eerste fase moesten we ontdekken wat haar fysieke grenzen waren.”

Niet tevreden na de 1500 meter tijdens de ISU wereldbeker schaatsen in Polen, november vorig jaar.  Beeld ANP
Niet tevreden na de 1500 meter tijdens de ISU wereldbeker schaatsen in Polen, november vorig jaar.Beeld ANP

Zoeken naar geldschieters

Na haar periode bij TVM, waaraan in 2014 met het afscheid van Kemkers en de sponsor een einde kwam, wisselde ze meerdere keren van ploeg. Ondanks de vele medailles stonden sponsors niet in de rij. In de zomer van 2018 schreef ze daarom noodgedwongen haar eigen trainingsschema’s, omdat het haar niet meteen lukte om een ploeg met staf op poten te zetten.

Pijnlijk voor zo’n groot kampioene? Lotte van Beek, teamgenote in de gouden achtervolgingsploeg van Sotsji, trainde destijds samen met haar. “In die periode heb ik Ireen goed leren kennen. Ondanks de tegenslagen bij het zoeken naar geldschieters bleef ze uitstralen: ik schaats omdat ik het leuk vind. Ze haalde nog steeds plezier uit het zichzelf uitdagen. Nooit eerder was ze met skeelers de weg opgegaan. Daar hield ze niet van. Maar nu ging ze mee.”

Vanuit het schaatsen is de waardering er zeker voor Wüst, zegt Tuitert. “Iedereen weet dat haar prestaties ongeëvenaard zijn in de Nederlandse sportwereld. Maar schaatsen is ook een hele commerciële sport. Je moet ook het plaatje kunnen verkopen. Ik heb altijd het idee gehad dat haar zoektocht daar niet lag. Die lag op het ijs. Bovendien is ze een tijdgenoot van Sven Kramer. Die is nog gehaaider en uitgesprokener en trekt dus veel dingen naar zich toe.”

Wüst is Wüst gebleven, daar zijn bekenden het over eens. Zij is het op haar manier blijven doen, legt Tuitert uit. Waar Kramer iemand is die rond wedstrijden alles in zich opneemt, altijd weet wat er gebeurt en naar zijn opponenten kijkt, daar kan Wüst juist alles loslaten. “Of de voorbereiding goed was of slecht, of de tegenstanders in vorm zijn of niet; zij kan zich daarvoor afsluiten.”

Even een bakkie doen, of een spelletje

Dat helpt haar om juist op de momenten dat het moet het beste uit zichzelf te halen. Onderpresteren bij een belangrijke race overkwam haar alleen in de begintijd weleens, herinnert Kuiper zich. Skate-offs vond ze toen lastig: veel druk, geen publiek. “Het was mijn taak om Ireen vlak voor een wedstrijd te laten lachen, haar even te helpen ontspannen.”

Volgens Van Beek is de schaatsster Wüst heel streng voor zichzelf, terwijl de persoon Wüst van gezelligheid houdt. “Ze bedrijft sport op een hele serieuze manier, maar kan daarnaast ook lol maken. De balans is bij Ireen goed. Dat helpt om er plezier in te houden. Op trainingskampen nam zij vaak sociale initiatieven: even een bakkie doen, of een spelletje.”

Kemkers denkt dat Wüst uiteindelijk al zo lang zoveel succes heeft omdat ze is wie ze is. Nietsontziend in haar ambitie. “Wij hadden haar ook als persoon kunnen veranderen. Ze heeft ontegenzeggelijk eigenschappen waardoor er soms botsingen waren. Maar wij hebben meteen erkend dat dat haar ook bijzonder maakt en aan uitzonderlijke prestaties helpt. En de ‘andere’ Ireen was altijd dichtbij.”

Sportgeschiedenis

Ireen Wüst is de succesvolste Nederlandse olympiër. In Turijn (2006) won ze als negentienjarige haar eerste gouden medaille. Daarmee was ze de jongste landgenoot ooit die dat op de Winterspelen presteerde. Ook in Vancouver (2010), Sotsji (2014) en Pyeongchang (2018) zegevierde ze op een individuele afstand. In Rusland won ze daarbij ook de ploegenachtervolging. In totaal verzamelde ze, behalve 22 wereldtitels, als eerste schaatser elf olympische medailles.

Lees ook:

Alles over de Olympische Spelen in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden