Bedrog

Schaaksport lijdt onder rel over ‘sjoemelende’ Amerikaan Hans Niemann: ‘Het is gewoon duidelijk dat hij niet eerlijk is’

 Hans Niemann in 2019. Beeld Wikimedia / St. Louis PRO Chess League
Hans Niemann in 2019.Beeld Wikimedia / St. Louis PRO Chess League

Speelde de Amerikaan Hans Niemann vals tegen wereldkampioen Magnus Carlsen? De kwestie splijt de schaak­wereld in twee kampen.

Thomas Sijtsma

De controverse tussen Magnus Carlsen en Hans Niemann doet volgens internationaal grootmeester Hans Böhm denken aan dopingzaken in fysieke sporten. “Een atleet vertrouwt een concurrent niet, omdat hij te snel zwemt of te hoog sprint, maar de atleet weet niet wat precies de oorzaak is. Pas een paar jaar later komt iedereen erachter dat het bedrog de doping is geweest.”

Laat er geen misverstand over bestaan: ook voor de 72-jarige Böhm blijft het gissen waarom Carlsen tot tweemaal toe zijn schaakpartij tegen het Amerikaanse talent Niemann plots staakte. Eerst tijdens de Sinquefield Cup, op 4 september in Saint Louis, daarna bij een onlinetoernooi op 19 september.

In zijn verklaring stelt Carlsen, die voor het duel met Niemann 53 partijen ongeslagen was, dat hij niet tegen bedriegers en leugenaars schaakt. Niemann heeft toegegeven in het verleden twee keer vals te hebben gespeeld. Volgens Carlsen bedient de Amerikaan zich nog steeds van list en bedrog, getuige zijn onverklaarbare progressie van de laatste jaren.

‘Als vertrouwen beschadigd is, wordt het moeilijk’

“Het is gewoon duidelijk dat hij niet eerlijk is”, zegt Max Warmerdam (22) wijzend op het dubieuze verleden van Niemann en diens briljante oplossingen in de partij tegen Carlsen. In tegenstelling tot collega’s Anish Giri en Jorden van Foreest reageert het schaaktalent wel op de controverse. “Schaken is deels gebaseerd op vertrouwen. Als dat is beschadigd, wordt het moeilijk.”

Met deze voorkennis in Saint Louis viel het Carlsen op dat Niemann “niet gespannen was of zelfs niet volledig geconcentreerd, terwijl hij mij met zwart wegspeelde op een manier waarvan ik denk dat daar maar een handvol spelers toe in staat is”.

Voor zijn terugtrekking uit dat toernooi werd Carlsen door wereldschaakbond Fide op de vingers getikt. Als mondiaal ambassadeur bracht hij zijn sport in diskrediet. De carrière van de pas 19-jarige Niemann lijkt door de insinuaties van de wereldkampioen vroegtijdig beëindigd. Geen toernooidirecteur nodigt hem nog uit omdat Carlsen dan niet komt opdagen. Noorse kranten uitten kritiek op de handelswijze van Carlsen. Aftenposten schreef dat hij zijn macht misbruikt: ‘Hij is speler, rechter en beul’.

‘Carlsen is oprecht in zijn frustratie’

Grootmeester Loek van WeIy (49) begrijpt Carlsen. “Hij voelt zich bestolen en bedonderd. Als hij niks doet, is het net alsof hij vals spel accepteert.” Böhm: “Ik ken geen wereldkampioen die wel tegen zijn verlies kan, maar dit is de eerste keer dat hij zich zo uit tegen een tegenstander. Hij is oprecht in zijn frustratie.”

Zolang Carlsen geen man en paard noemt, blijft het gissen. Zijn het de genoemde, op afstand bestuurbare anale kralen? Of heeft Niemann de computers van Carlsen gehackt zodat hij wist wat er zou komen? Hard bewijs voor mogelijk vals spel ontbreekt vooralsnog. “Er is ook weinig aanleiding voor”, zegt Böhm. “Het was eerder een slechte partij van Carlsen dan een goede partij van Niemann.”

Schaakexpert Kenneth Regan onderzocht alle partijen van Niemann in de afgelopen twee jaar. De Amerikaan kon geen bewijs voor bedrog vinden. Hikara Nakamura, een andere grootmeester, zag wel zetten die te briljant zouden zijn voor het menselijke brein. De kwestie splijt de internationale schaakwereld in twee kampen: pro-Carlsen en pro-Niemann.

Hulp van technologie

De geloofwaardigheid van de sport is door de polemiek wel in het geding. De Nederlandse schakers stellen dat schaken de prijs betaalt voor de digitalisering. De mens legt het tegenwoordig af tegen de computer waardoor het voordeel geeft om in het geheim de hulp van technologie in te schakelen.

“Carlsen kaart met zijn gedrag het probleem van technologisch valsspelen aan”, zegt Warmerdam, die wijst op de reactie van Fide om spelers beter te controleren. “Hij offert zijn eigen status op voor de sport. Dat is prijzenswaardig.”

Carlsen heeft gepleit voor een vrijbrief voor Niemann zodat hij zich vrijelijk kan uitspreken over de kwestie zonder dat daar juridische consequenties aan vastzitten. Op 4 oktober wachten de Amerikaanse kampioenschappen. De olifant in de kamer is deelnemer Hans Niemann.

Lees ook:

Column John Graat: Anale kraaltjes als nieuwste vorm van bedrog in de sport: broodje aap of niet?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden