De Rodchenkov Affaire

Russische dopingmoraal van Grigory Rodchenkov: ‘Wie zich aan de regels houdt, verliest’

De Russische klokkenluider Grigory Rodchenkov gefotografeerd in augustus door persbureau Associated Press; hij valt nu onder een getuigenbeschermingsprogramma in Amerika.  Beeld AP
De Russische klokkenluider Grigory Rodchenkov gefotografeerd in augustus door persbureau Associated Press; hij valt nu onder een getuigenbeschermingsprogramma in Amerika.Beeld AP

Grigory Rodchenkov was jarenlang de spil in het grote Russische dopingweb. In een boek vertelt hij zijn verhaal, over het ‘staatsbedrijf List & Bedrog’.

Het is vrijdag 7 februari 2014 als bobsleeër Alexander Zoebkov, met de nationale driekleur in de hand, 231 Russische atleten voorgaat bij het betreden van het Fisjt Stadion van Sotsji. De entree van het gastland tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen wordt 500 meter verderop, in het laboratorium waar de dopingcontroles zullen worden uitgevoerd, ter kennisgeving aangenomen door Grigory Rodchenkov.

De scheikundige uit Moskou doet in zijn kantoor liever nog snel even een dutje. De komende twee weken zijn voor hem immers net zo belangrijk als voor de door hem gedrogeerde atleten die in Sotsji de eer van president Vladimir Poetin moeten hooghouden. Hij is toe aan een klein moment van rust alvorens, zoals hij het noemt, zijn eigen ‘parallelle Spelen’ beginnen.

Zijn boek ‘De Rodchenkov Affaire – Hoe ik Ruslands geheime dopingregime ten val bracht’ verschijnt maandag in het Nederlands. Daarin geeft de man die in Sotsji ’s werelds grootste dopingschandaal uit de historie regisseerde een kafkaësk kijkje achter de schermen van het Russische ‘staatsbedrijf List & Bedrog’. Rodchenkov durft het daarin aan om namen en rugnummers te noemen. Het resultaat is een ontluisterend beeld van wat zich een kwart eeuw voor, tijdens en na die Winterspelen afspeelde in de duistere wereld van de topsport in Rusland.

Sportland zonder welk moreel kompas dan ook

Rodchenkov (24 oktober 1958) is geobsedeerd door verboden stimulerende middelen. Als hardloper krijgt hij op zijn 22ste voor het eerst anabole steroïden toegediend. Het is zijn medisch geschoolde moeder die de spuit hoogstpersoonlijk in het achterste van haar zoon zet. De Sovjet-Unie is in die tijd een sportland zonder welk moreel kompas dan ook. Klassieke dopingmiddelen als Oral Turinabol en Stromba zijn niet te traceren en daarmee gemeengoed onder Russische sporters.

Het is het (slecht bewaarde) geheim achter de onmetelijke successen van het thuisland tijdens de Zomerspelen van 1980 in Moskou. De USSR wint met 80 goud, 69 zilver en 46 brons glansrijk het medailleklassement. Zonder uitzondering, zo stelt Rodchenkov, zijn álle Russische atleten gedrogeerd. Lev Korobotsjkin, verantwoordelijk voor de farmacologische programma’s, werd na de Spelen vermoord.

Vier jaar later zijn de Russen in olympisch Los Angeles niet van de partij. Het Kremlin stelt dat het een vergelding is voor de Amerikaanse boycot van 1980. ‘De werkelijkheid is dat de Russen te horen kregen dat bij de controles voor de eerste maal anabolen konden worden gedetecteerd’, stelt Rodchenkov.

De toen vermaarde Duitse dopingjager Manfred Donike

In het onmetelijke dopingweb van de Russen raken in de jaren daarna steeds grotere instanties verstrikt. Bij de EK atletiek van 1986 in Stuttgart komt kogelslingeraar Yuri Sedych tot 86,74 meter, een wereldrecord dat nog altijd staat. Zelfs de toen vermaarde Duitse dopingjager Manfred Donike durft het niet aan de positieve test die Sedych aflegt te rapporteren. De Russen beschikken over een vrijbrief voor doping. Zolang het imago van de internationale sport maar niet wordt bezoedeld. Zo krijgen de Russen in 2006 voorafgaande aan de EK in Gothenburg een brief van Gabriel Dollé, hoofd anti-doping van de mondiale atletiekbond. Een waarschuwing? Allerminst. ‘Hou je excessen in toom’, smeekt Dollé.

In 2014 moet operatie Sochi Resultat het magnum opus worden van decennia vol malversaties. Rodchenkov heeft voor de Winterspelen een ogenschijnlijk waterdicht malversatiesysteem opgetuigd. Met dopingsporen vervuilde urine wordt vervangen door eerder verzamelde schone plas van de betrokken atleet, mede doordat agenten van de geheime dienst FSB er op ingenieuze wijze in slagen de verzegelde urineflesjes van BEREG-Kit te openen. Iedere nacht worden in het lab van Sotsji zo 96 urinemonsters bewerkt.

Zeker vijf Russische goudenmedaillewinnaars, onder wie bobsleeër Alexander Zoebkov, skeletonner Alexander Tretjakov en langlaufer Alexander Legkov, maken jarenlang deel uit van een elitegroep binnen het dopingprogramma. Alle potentiële medaillekandidaten werden in de rug gedekt door het Russische ministerie van sport, het nationale Centrum voor Sportprestaties, de FSB en het Moskouse antidopingcentrum ADC. En, last but not least: president Vladimir Poetin. Enkele weken na de Winterspelen worden door het laboratorium van Moskou alle 9617 verdachte stalen van Russische sporters vernietigd en gedumpt op een vuilnisbelt. ‘Er was geen dopingcontrole in Rusland. Nooit’, aldus Rodchenkov.

Een aardverschuiving in de olympische wereld

Na in 2015 te zijn ontmaskerd door de Duitse journalist Hajo Seppelt, ging Rodchenkov te biecht, waarmee de klokkenluider een aardverschuiving in de olympische wereld veroorzaakte. Voor Rio 2016 en Pyeongchang 2018 werden de beste Russische sporters buitengesloten. Rodchenkov werd in eigen land uitgeroepen tot staatsvijand nummer 1 en maakt in de Verenigde Staten inmiddels deel uit van een getuigenbeschermingsprogramma.

Wat onbeantwoord bleef, was die ene vraag. Wat dreef hem tot het grootschalige bedrog? Ook na het lezen van Rodchenkovs boek is het nog altijd gissen. Of is alles terug te voeren naar die ene stelregel uit de Russische sport waar Rodchenkov in zijn biografie naar verwijst? ‘Wie zich aan de regels houdt, verliest.’

‘De Rodchenkov Affaire – Hoe ik Ruslands geheime dopingregime ten val bracht’ - Grigory Rodchenkov. Ambo-Anthos Uitgevers, prijs: 22,99.

Lees ook:

De Russische dopingfraude bleek nog erger dan gedacht

De kans is groot dat Rusland zich weer voor lange tijd verstoten ziet van internationale sporttoernooien. De aanleiding is het structureel vervalsen van laboratoriumgegevens over dopingcontroles van Russische sporters, digitale fraude en manipulaties, zo bleek eind 2019.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden