TurnenMisstanden

Oud-turnster Stasja Köhler blikt terug: ‘De mea culpa van coach Beltman is niet de hele waarheid’

Stasja Köhler als pupil van Gerrit Beltman (links), tijdens een turngala in de Haagse Houtrusthallen.Beeld anp

2020 was een veelbewogen sportjaar. Trouw blikt in een serie terug. Vandaag oud-turnster Stasja Köhler.

Toen ze hoorde dat haar voormalige coach publiekelijk zijn excuses ging aanbieden, moest Stasja Köhler (41) even slikken. Wat gaat hij bekennen? En waarom nu wel? Het was het begin van de zomer en een van de grootste beerputten in de nationale sportgeschiedenis stond op het punt open te barsten. Tientallen oud-turnsters meldden misstanden, nadat trainer Gerrit Beltman bekende dat hij jarenlang jonge pupillen mishandeld had.

Köhler is een van de eerste klokkenluiders. Zeven jaar geleden al schreef zij, samen met lotgenote Simone Heitinga, een boek over het schrikbewind van Beltman. Ze had hem geconfronteerd met wat hij haar had aangedaan. “Hij ontkende het niet, maar verklaarde dat hij het zich niet meer kon herinneren.” Ook daarom verbaasde zijn voornemen om te praten haar. Een groeiende onrust maakte zich van haar meester. Zou hij de beeldvorming proberen te manipuleren? Men zal toch niet door een halve sorry in één keer positief over hem oordelen? “Ik was er continu mee bezig. Zat weer middenin mijn verleden. Deze zomer was heel moeilijk.”

Wat haar sterkte, was de wetenschap dat ze er dit keer niet alleen voor stond. “Zeven jaar geleden was er ook aandacht voor het verhaal van Simone en mij, maar die verflauwde weer. Je moet aandacht voeden, maar dat is met z’n tweeën niet te doen. Het kost zoveel moeite om iedere keer weer je eigen leed op te zoeken. Nu zijn er gelukkig heel veel turnsters opgestaan. We zijn met een grote groep. Als ik even niet genoeg vechtlust heb, heeft een ander dat wel.”

Stasja Köhler: ‘Topsport voor kinderen moet veilig worden en blijven’.Beeld Patrick Post

Dagelijkse scheldpartijen, slaag en vernederingen

Aanvankelijk had ze het gevoel dat er eindelijk wat ging gebeuren. Dat alle pijn, al het verdriet en de schreeuw om gehoord te worden niet voor niets zouden blijken. De eerste krasjes in dat vertrouwen kwamen toen de directie van turnbond KNGU haar ferme maatregelen opeens weer introk. De herstart van het topsportprogramma mét beschuldigde trainers voelde als een trap na. Helemaal omdat de oud-turnsters van tevoren niet waren ingelicht. “Twee weken daarvoor nog had ik directeur Marieke van der Plas gevraagd ons op de hoogte te houden. Waarom doet zij dat dan niet? Bij dat gesprek had ik ons boek opnieuw aangeboden met de boodschap ‘kijk dit keer niet weg’. Maar ook deze directie vergeet ons weer. Ik heb sindsdien van niemand van de bond nog iets gehoord, letterlijk geen woord meer.”

Halve beloftes, halve bekentenissen. Köhler vindt de mea culpa van coach Beltman ongeloofwaardig. “Het is niet de hele waarheid. Hij noemt zichzelf spijkerhard. Dan denk ik aan iemand als Louis van Gaal, die zijn pupillen stevig aanpakt maar wel respect voor ze heeft. Gerrit is verknipt. Hij sloeg en vernederde. Trok ons aan onze haren door de turnzaal. Dag-in-dag-uit waren er scheldpartijen. Zijn opmerking dat hij misschien twee keer een ouderlijke tik heeft uitgedeeld, vind ik helemaal erg. Regelmatig werden er meiden geslagen. Hij probeerde in dat interview zijn daden te downplayen.”

Zelf heeft Köhler nooit klappen gehad. Mentaal is ze door hem wel ‘naar de kloten gegaan’. “Toen ik bij Gerrit kwam, was ik een jaar of tien. Ik was op dat moment een hele vrolijke turnster. Drie jaar later was er van dat blije meisje niks meer over. Ik was zwaar geblesseerd en praatte met niemand meer. Dat was ons afgeleerd. Waarom hij mij nooit heeft geslagen, weet ik niet precies. Ik was in principe het grootste talent. Deed er ook alles aan om precies te zijn zoals Gerrit wilde. Ik trainde altijd voor 200 procent en zorgde dat mijn haar strak naar achteren zat. Eén keer hing het los en toen maakte hij me meteen uit voor slet. Ik deed alles om hem tevreden te houden. Eigenlijk om niet geslagen te worden.”

“Mensen vragen weleens waarom ik geen aangifte heb gedaan. Nu is het verjaard. Maar het probleem bij misbruik is dat slachtoffers vaak pas laat hun verhaal durven te vertellen. Ook omdat je je pas later realiseert dat het niet klopte. In de turnzaal werd geschreeuwd dat als je minder dik zou zijn, meer talent zou hebben en harder zou werken, dat hij dan niet zo met je om zou hoeven gaan. Als turnster denk je altijd dat het aan jezelf ligt.”

Afgezonderd van de buitenwereld

“Daarbij kwam dat hij ook een vaderfiguur was. Dus er speelde een loyaliteitsconflict. Wij woonden bij Gerrit in huis. Dat vond hij voor topsport het beste. Hij zei vaak: ‘Ik ben jullie vader’. Op onze ouders gaf hij af: ‘De beste ouders zijn dode ouders’. Je wordt afgezonderd van de buitenwereld. Naar familie-verjaardagen mocht je niet. Je hebt gewoon niet door hoe abnormaal het is. Je bent nog een kind hè.”

“Gelukkig vinden veel mensen ons dapper, omdat wij nu ons verhaal doen. Maar er is ook een grote groep op sociale media die bagatelliseert wat er gebeurd is. Die zeggen: topsport is hard. Dat mag ook, maar dit is pure kindermishandeling.”

De breuk met Beltman volgde na een incident in het ziekenhuis. Köhler was dertien jaar en moest geopereerd worden aan een versleten heup. Veertig uur trainen met een onvolgroeid lichaam had zijn tol geëist. Op mededogen van haar coach hoefde ze niet te rekenen. Haar turncarrière hing aan een zijden draadje, maar hij werd woedend over het ziekenbezoek van een paar jongens uit de trainingsgroep. “En ook omdat ik een beetje mascara had opgedaan. Wil je je soms laten platneuken, schreeuwde hij.” Köhler verzamelde toen de moed om haar moeder bij te praten. Die vroeg een gesprek met de coach aan. Een paar dagen later stopte Beltman zonder uitleg de samenwerking.

Köhler heeft na de revalidatie nog een klein jaar in de VS getraind, in de groep van toenmalig wereldkampioene Shannon Miller. Tot haar heup haar op 17-jarige leeftijd dwong om definitief te stoppen. “In Amerika ging het er ook hard aan toe, maar het was een schijntje van wat wij in Nederland hebben meegemaakt.”

Ze benadrukt dat om het belang van erkenning voor de oud-turnsters te onderstrepen. “Gooi die rotte appels eruit en help ons, bijvoorbeeld met een schadevergoeding voor psychologische hulp. Er moet nog veel gebeuren, maar we zijn een stuk verder dan een paar jaar geleden. Nu is het zaak dat we het onderwerp op de agenda houden. Dit is het begin. Niet alleen voor het turnen. Topsport voor kinderen moet veilig worden en blijven.”

Lees ook:

De Kamer buigt zich over misstanden in het turnen. ‘Is dit de prijs voor die ene gouden medaille?’

De Tweede Kamer wilde zich laten bijpraten over de misstanden in de turnsport, die deze zomer naar buiten kwamen. ‘Ik heb het over kindermishandeling, want dat is wat turnen is.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden