InterviewBarend Lukkien

Oud-Nam-ingenieur draaide de gaskraan dicht van het energieslurpende zwembad

Barend Lukkien (met blauw vest) in het door hem verduurzaamde zwembad Leemdobben in Vries. Beeld reyer boxem

Zwembaden zijn notoire energieslurpers. In het Drentse Tynaarlo wist Barend Lukkien dat te doorbreken. Met opvallende resultaten. Deel 5 van een serie over duurzaamheid en sport. 

Eigenlijk verkiest hij de machinekamer boven het zwembad. Daar vertoeft Barend Lukkien (66) het liefst: rekenen, energiestanden uitvlooien, plannen visualiseren, mechanische processen doorrekenen. “Dat zwemmen? Ja, ik sla het ook weleens over: dan denk ik goh: ik heb wel wat anders te doen.” Een volle lach schettert door de telefoon.

Het waren de ratelende motoren van waterpompen in diezelfde machinekamer van het Leemdobben-zwembad in Tynaarlo die vijf jaar geleden Lukkiens aandacht trokken tijdens sluitingstijd. Al snel kwam de gepensioneerde ingenieur tot de ontdekking dat het gemeentelijke bad – ondanks recente moderniseringen – een energieslurper was. 

Lukkien dook in de problematiek en ontdekte enorme tekortkomingen in de zwembadapparatuur. “De besturing op die pompen was nog hartstikke oud. Die kon je zelfs niet instellen, waardoor ’s nachts evenveel energie werd verbruikt als overdag. Door een nieuw besturingssysteem te installeren, kon ik de waterpompen op halve snelheid laten draaien. Zo verbruik je maar een kwart van het vermogen.”

 Het jaarlijkse elektriciteitsverbruik van 140.000 kilowattuur terug naar 44.000

Die ene ingreep alleen drong het jaarlijkse elektriciteitsverbruik van 140.000 kilowattuur terug naar 44.000. Het was de eerste aanzet voor een grootse gedaanteverwisseling. Nul op de gasmeter, dat was het doel dat Lukkien vanaf 2016 nastreefde. De man uit Vries pakte het energieverbruik van de drie gemeentelijke zwembaden – buitenbaden in Eelde en Vries (het Leemdobben-zwembad) en een subtropisch zwembad in Zuidlaren – grondig aan. Niet alleen werd verouderde apparatuur vervangen door energiezuinige machines, hij wist ook subsidie binnen te halen om zonnepanelen en zonnecollectoren te plaatsen.

Het zoutverbruik werd teruggedrongen van 21 ton naar drieënhalve ton. Met het installeren van warmtepompen hielp Lukkien zwembad Leemdobben volledig van het gas af. 

Het blijkt lastig om de diepgewortelde cultuur van verspilling, die volgens Lukkien in verschillende Nederlandse zwembaden heerst, om te buigen. “Het ontbreekt aan kennis. Ook hier in Tynaarlo was het zaak er een hele nieuwe filosofie in te slijpen. Neem de opwarming van zwembaden. Hier werd het recreatiebad voortdurend warm gehouden. Maar de eerste maand van het seizoen kwam er niemand in. Dus moest ik zeggen: jongens, we gaan alleen het wedstrijdbad verwarmen tot het weer druk wordt in het recreatiebad. Of het warmhouden van de machinekamer op 15 graden in de winter: totaal overbodig. Dat is alleen noodzakelijk als er vorst is.”

Een zwembad is ook een bedrijf

Lukkien deed zijn technische kennis op tijdens een loopbaan van 36 jaar als ingenieur bij Nederlandse Aardolie Maatschappij (Nam). En hij weet ook hoe hij met budgetten moet omgaan. “Een zwembad is ook een bedrijf. Je hebt een budget, er staan inkomsten tegenover uitgaven. Dat moet in balans zijn. Omdat ik uit het bedrijfsleven kom, heb ik er niet zo veel moeite mee, maar een hele hoop mensen in de publieke sector worden nu plots met die no-nonsensehouding geconfronteerd. Dat roept ongemak op. Ze weten vaak niet hoe ze met die drang naar efficiëntie om moeten gaan.”

De zwembaden in Tynaarlo moeten volgens Lukkien model staan voor de Nederlandse zwembadindustrie, die nog altijd de reputatie heeft een notoire energieverspiller te zijn. Andere lokale sportclubs zoals de tennis- en voetbalvereniging ontdekten inmiddels Lukkiens deskundigheid. “In het duurzaamheidsdebat wordt er vooral gepraat, maar zo weinig gedaan, wat jammer is. Andere zwembaden en verenigingen nemen ons nu als voorbeeld. Het zet aan het denken. Zo wordt het opgepakt. En ja, dat streelt je wel.”

Het verwezenlijken van de energietransitie is vaak navigeren, een balans vinden tussen het nemen van eigen initiatief en gefaciliteerd worden. “Bij de Nam had ik een heel grote instantie achter me staan. Dat hielp om zaken te verwezenlijken: als ik een vraag had over budget, energie, chemie of mechaniek dan stonden allerlei mensen klaar om me te assisteren. Bij de stichting voor de zwembaden is er niet zo’n vangnet. We moeten alles zelf uitpluizen. Ik ben tegelijk planner, coördinator en penningmeester.”

Gemeenschapsgevoel als grootste drijfveer

Lukkien benoemt uitdrukkelijk het gemeenschapsgevoel als een van zijn grootste drijfveren. Een uitspraak van John F. Kennedy raakte hem: vraag je niet af wat de staat voor jou kan doen, maar wat jij voor de staat kan doen. “Het belangrijkste is dat je iets teruggeeft aan de gemeenschap, dat meen ik echt. In Tynaarlo is die klein, maar de drie zwembaden trekken wel 250.000 bezoekers per jaar. Dat is voor een gemeenschap van een niet te onderschatten groot belang”.

Wie verduurzaming ambieert, kan de kunst van het overtuigen maar beter onder de knie hebben. “Voor een hoop mensen blijft het hele idee van grote verandering toch moeilijk. Je krijgt de vraag: kan dat wel, klopt dat wel? Het roept angst op. Je moet vooral tonen dat het werkt. Pas als ze de energierekening zien, geloven ze het. Zo krijg je iedereen mee. Maar ja, het kost een hoop kostbare tijd.”

Dat noodzakelijke geduld is er niet altijd. “Het gaat nooit snel genoeg. Vaak wil men gauw de voordelen, resultaten zien, die zijn er niet altijd meteen. Maar het geduld loont. Ik weet nu al, dat die zwembaden door onze ingrepen er over dertig jaar nog steeds zullen staan. Dat is toch hartstikke mooi?”

Lees ook: De sportklimmers hangen binnenkort aan milieuvriendelijke grepen in de hal

Eerder verschenen deel 1 tot en met vier van de serie over duurzaamheid en sport. Deel 4 ging over sportklimmen. Dat wordt olympisch en groeit als kool. In Limburg worden de klimgrepen milieuvriendelijker gemaakt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden