InterviewStanley Menzo

Oud-doelman Stanley Menzo: ‘Als ik oerwoudgeluiden naar mijn hoofd kreeg, voelde ik me eenzaam ’

Stanley Menzo tijdens de Europacupwedstrijd Ajax-FC Kaiserlautern in 1992. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Stanley Menzo tijdens de Europacupwedstrijd Ajax-FC Kaiserlautern in 1992.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Voormalig Ajax-doelman Stanley Menzo (57) kreeg als een van de eerste zwarte keepers jarenlang oerwoudgeluiden, scheldwoorden en bananen naar zijn hoofd. Hij voelde zich vaak eenzaam. Hij vertelt er nu over. “Als je zelf denkt dat je anders bent, beschouw je jezelf ook als een ander. Daar moet ik voor waken.”

Aan het einde van het gesprek schiet hem een anekdote te binnen. Die bewijst volgens hem hoe ingewikkeld het vraagstuk van racisme kan zijn. Het voert terug naar zijn periode in Zuid-Afrika. In 2016 en 2017 werkte hij daar als coach van Ajax Cape Town, toen nog een filiaal van Ajax in Kaapstad.

“Ik heb in mijn carrière de hele wereld over gereisd. Het eerste wat je overal ziet zijn witte mensen. Toen ik voor het eerst in Zuid-Afrika was zag ik alleen maar zwarte mensen. Ik was het gewend in Suriname, maar dit was voor mij een openbaring. Ik voelde me meteen thuis. In die tijd bracht ik een keer samen met mijn vrouw mijn zoontje naar school. Mijn vrouw is wit. We kwamen bij de poort. Ik draaide mijn raampje open. Een zwarte beveiliger keek langs mij heen naar mijn vrouw en vroeg haar: ‘Kan ik u helpen?’ Hij dacht dat ik de chauffeur was.”

Wat het hem zegt? “Het drukt je met de neus op de feiten. Ik kan me druk maken over wit dat zwart discrimineert, of omgekeerd. Maar onder elkaar gebeurt het ook. Het is onderdeel van onze samenleving, overal.”

Spectaculaire en stijlvolle doelman

Stanley Menzo (57) zit op Aruba ontspannen voor zijn laptop als hij het interview geeft. Onlangs trad hij voor drie jaar in dienst van de Arubaanse voetbalbond. Hij moet als technisch manager uitvoering geven aan een plan dat het voetbal op het eiland in alle facetten moet gaan stimuleren. Mooi werk op een aangename plek. “Een graadje of 28 meestal, briesje, mij hoor je niet klagen. En fijne mensen hier.”

Stanley Menzo, coachend voor Ajax Cape Town in 2016. Beeld EPA
Stanley Menzo, coachend voor Ajax Cape Town in 2016.Beeld EPA

Menzo was de spectaculaire en stijlvolle doelman die onder coach Johan Cruijff midden jaren tachtig doorbrak bij Ajax. Hij was een van de eerste ‘meevoetballende’ keepers. Hij kwam tot zes interlands, speelde ook bij PSV en maakte het Belgische Lierse SK landskampioen. Vandaag verschijnt een boek over zijn vaak eenzame gevecht onder de lat. Daarin komt hij tot de conclusie dat hij tijdens zijn carrière nooit echt genoten heeft. “Ik heb het zo intens beleefd dat ik alle mooie dingen die ik heb meegemaakt wat had weggestopt. Heel jammer, want ik had een van de mooiste beroepen in de wereld.”

Zelf had hij als kind nooit gedroomd van een carrière als profvoetballer. Hij was met zijn ouders vanuit Paramaribo in de Indische Buurt in Amsterdam terecht gekomen. Als vanzelf rolde hij het betaald voetbal in. De druk die hij zichzelf oplegde, hield hem ‘gevangen’. Onbevangen kon hij nooit zijn, ook omdat ze er vrijwel altijd en overal waren: racistische uitingen van supporters. “Ik kan me menig wedstrijd herinneren dat ik me heel eenzaam voelde. Bijvoorbeeld als ik oerwoudgeluiden naar mijn hoofd kreeg.”

Stanley Menzo, Paramaribo 1963

Hij kwam zes keer uit voor het Nederlands elftal.

Eerste keeper van Ajax van 1985 tot 1994, waarin hij 322 officiële wedstrijden speelde. Hij werd in die tijd drie keer landskampioen. Ook won hij met Ajax de Europa Cup voor bekerwinnaars in 1987 en de Uefa Cup in 1992.

Van 1994 tot 1996 was hij in dienst van PSV. In het seizoen 1996/1997 beleefde hij bij de Belgische club Lierse SK de eerste landstitel in 37 jaar. Bij die club speelde hij tot 1999, met een onderbreking van een half jaar bij Girondins Bordeaux. Terug bij Ajax stopt hij in 1999 door een blessure met voetballen.

Als trainer werkte hij onder meer bij AGOVV, AFC, FC Volendam, Cambuur, Vitesse (assistent), Lierse SK, Ajax Cape Town en Guoan Beijing. Sinds februari is hij technisch directeur (en tijdelijk bondscoach) bij de Arubaanse voetbalbond.

Bij de warming-up begon het vaak al. Regelmatig werd hij bekogeld met bananen. En uitgescholden. Kankeraap. Pleurisnikker. Baviaan. Dat soort termen. In 1982 vertelde hij als jeugdkeeper voor het eerst in Voetbal International wat hij zoal meemaakte, vooral buiten Amsterdam. In 1991 deed hij nog eens zijn verhaal in NRC. Tot ophef leidde het niet. Toen hij in 1985 bij Groningen mikpunt van oerwoudgeluiden en bananen was geweest, was er de volgende dag één krant die daar over schreef. Trouw had het over ‘racistisch geëmmer’. Verder ging het in de kranten vooral over de fout die Menzo had gemaakt.

Scheidsrechters hadden in die jaren nog de instructie zich niet bezig te houden met wat er op de tribunes gebeurde. Medespelers zeiden dat hij zich er gewoon niks van moest aantrekken. Andere voetballers van kleur uit zijn tijd, zoals Ruud Gullit en Frank Rijkaard, lieten zich op dezelfde manier uit. Maar Menzo kon het niet langs zich heen laten glijden.

null Beeld Quintalle Nix
Beeld Quintalle Nix

“Ik twijfelde in die tijd ook vaak aan mezelf: ben ik nu mentaal zwak, moet ik er inderdaad boven staan? Die anderen voelden het niet, ik wel. Misschien kwam dat door mijn plek in het doel. Als zij een keer in het strafschopgebied kwamen, werden er geen tientallen bananen gegooid. Ik was wel een gemakkelijk mikpunt. Andere voetballers konden acties maken, ik kon dat niet. Ik stond maar te wachten op die ene bal. Ik begrijp dat zij het anders hebben ervaren, maar ze kunnen niet zeggen dat ze het niet hebben gehoord.”

‘De KNVB bleef jaren in gebreke’

Hij kreeg in die tijd ook brieven thuis. Dat hij moest ‘oprotten naar het oerwoud’. Eén keer deed hij aangifte, vanwege een doodsbedreiging uit extreemrechtse hoek. Twee keer deelde hij zelf buiten het stadion na een wedstrijd een klap uit aan een supporter. Hij deed het in Tilburg bij Willem II. Toen hij een materialenkist naar de spelersbus droeg, riep een supporter of daar bananen in zaten. Ook in Lommel deelde hij een rechtse directe uit aan een lokale fan die vervolgens aangifte deed. De politie seponeerde de zaak. Als doelman van het Lierse SK pelde hij tijdens de wedstrijd wel eens een banaan af die fans van Anderlecht naar hem toe geworpen hadden, om daar vervolgens ook een hap van te nemen.

“Innerlijk heb ik heel vaak staan huilen. Ik vraag me nu soms af: hoe heb je dat gedaan? Het deed mij pijn. Veel steun heb ik daarbij in die jaren niet gehad. De tijd was er blijkbaar nog niet rijp voor. Ze zeiden tegen mij dat ik het moest zien als een onderdeel van het vak.”

Voetbalbond KNVB bleef jaren in gebreke, vindt Menzo. “Die mensen zouden je een veilig gevoel moeten geven. Zij moeten je beschermen tegen geweld, ook verbaal. Daar ben ik wel het meest teleurgesteld in. Gelukkig wordt er nu wel wat aan gedaan. Dat heeft lang geduurd. Tegenwoordig wordt er actie ondernomen en is er serieus aandacht voor, vanuit de politiek, de KNVB, de Uefa. Iedereen die er iets tegen kan doen, is hier verantwoordelijk voor.”

Na het incident met Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira die eind 2019 van het veld liep bij FC Den Bosch vanwege een permanente racistische spreekkoren lanceerden de overheid en de KNVB vorig jaar een actieplan tegen discriminatie. Een aantal maanden later brak de Black Lives Matter-beweging het debat over racisme wereldwijd open. Georginio Wijnaldum sprak zich ferm uit, Memphis Depay demonstreerde mee op de Dam en in december stapten spelers van Paris Saint-Germain en Başakşehir van het veld nadat de vierde official zich hoorbaar racistisch had uitgelaten.

Menzo: “Je kunt de vraag stellen: waarom nu pas? Er moeten blijkbaar altijd eerst doden vallen voordat iets gebeurt. Wat George Floyd overkwam, is al zo vaak gebeurd in Amerika. Maar, ik ben er blij mee dat het nu een podium heeft. Mensen zijn er mee bezig, het heeft iets teweeg gebracht.”

De jonge Stanley Menzo Beeld
De jonge Stanley MenzoBeeld

Hij moet nog wel zien of voetbalclubs, bonden en federaties consequent blijven. “Ik ben daar in het verleden vaak teleurgesteld in geweest. Na een incident werden plannen en beloftes gemaakt, maar daarna hoorde je er niets meer over. De vraag is nu: houdt het stand? Hou je het racisme echt buiten het voetbal? Ik ben er best bang voor dat dat niet zo zal zijn. Het is een diepgeworteld probleem in onze maatschappij. Niet alleen in Nederland, je komt het overal tegen. In Suriname is ook racisme. Kijk waarom voormalig Joegoslavië uiteen is gevallen. Het gaat erom dat we de excessen uitbannen, zodat we samen kunnen leven.”

‘Kinderen moeten luisteren naar Wijnaldum’

Na het einde van zijn actieve loopbaan in 1999 werd Menzo trainer, onder meer van AGOVV, Volendam en Cambuur. Ook werkte hij in Zuid-Afrika en in China. Graag was hij in de eredivisie aan de slag gegaan. Hij kreeg nooit de kans. Het aantal zwarte trainers in het betaalde voetbal is nog altijd gering, over heel Europa. Ook de directies en besturen van clubs bestaan voornamelijk nog uit witte mannen. Voor zwarte trainers is het in een wereld van witte normen lastiger, denkt Menzo.

“Het is niet zo dat iedereen discrimineert, maar dit zie je ook bij positie van vrouwen in het voetbal. Ook dat komt pas heel langzaam op gang. Ik weet niet of ik met een andere huidskleur een andere trainerscarrière had gehad. Ik wil me ook niet afzetten tegen mensen. Als je zelf denkt dat je anders bent, beschouw je jezelf ook als een ander. Daar moet ik voor waken. Het is geen zwart tegen wit, wit tegen zwart. Clarence Seedorf merkte laatst op dat er bijna geen gekleurde coaches, directeuren en bestuurders zijn. En als je de feiten bekijkt: daar kunnen we niet onderuit. Maar waarom moeten zwarte mensen hier altijd iets over zeggen? Waarom wordt deze vraag nooit gesteld aan witte trainers of directeuren: zeg, vind jij het niet vreemd dat er zo weinig mensen van kleur trainer zijn? In mijn tijd werd ook nooit aan mijn coach of een witte medespeler gevraagd: wat vind jij van die oerwoudgeluiden? Laten die zich meer gaan uitspreken.”

Vanwege zijn boek treedt hij nu alsnog naar buiten over racisme. Afgelopen jaar ging hij niet in op uitnodigingen om er in de media over te spreken. “Ik wil geen martelaar zijn. Ik heb er mee leren dealen. Mijn eigen dochter wist niet eens wat ik heb meegemaakt. Kinderen die nu twaalf zijn moeten luisteren naar Wijnaldum. Het is goed dat die jongens van het Nederlands elftal zich uitspreken. Stanley Menzo hoeft niet meer op de voorgrond.”

Rolmodel, icoon en doelwit. Welke typering past nu het beste? “Ik was vooral mezelf. Dat heb ik tenminste altijd geprobeerd. Bescheiden en heel gevoelig, dat ben ik. Ik heb wel eens periodes gehad dat ik me anders gedroeg, bijvoorbeeld door omstandigheden, in de tijd dat ik bij PSV zat. Later dacht ik: waarom zou je dat doen? Ik hoop dat mensen dat ook lezen in mijn boek. Hoe ik echt ben, hoe ik het heb ervaren. Niet alleen het negatieve, maar ook dat ik twee Europa Cups heb gewonnen en regelmatig kampioen ben geworden. Ik kan daar nu pas van genieten. Het maken van dit boek is wel een vorm van verwerking geweest.”

‘Menzo, gevecht onder de lat’, Mike van Damme, Uitgeverij Nieuw Amsterdam, 271 blz., 20,99 euro, verschijnt 6 april.

null Beeld

Lees ook:

De dingen die wij vanuit de staantribune riepen, waren racistisch

Abdelkader Benali blikt in zijn column terug op zijn gedrag op de tribune bij Feyenoord.

Zwarte voetballers over racisme: ‘Ik voelde me klein en vernederd’

Racisme raakt mensen tot in de ziel. Amateur- en professionele voetballers vertellen over hun ervaringen. ‘Ik voelde me machteloos. De verslagenheid in mij was groot.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden