Reconstructie Voetbalcrisis

Oranje vervult Nederland weer met trots. Zo kwam het uit de crisis

10 juli 2014: Oranje baalt na de uitschakeling op het WK in Brazilië, de Argentijnen vieren feest. Beeld AFP

Oranje staat op de drempel van het EK 2020. Het kan zich vanavond  plaatsen tegen Noord-Ierland, een gelijkspel volstaat, en anders dinsdag tegen Estland. De weg van de crisis naar een nieuw groepsgevoel, dat Nederland weer met trots vervult.

De Nederlandse voetbalcrisis

Hoe relatief kort is het nog maar geleden dat voetballend Nederland in crisis verkeerde? Van september 2014 tot oktober 2017: twee toernooien niet gehaald, het EK 2016 en het WK 2018, en drie bondscoaches versleten, Guus Hiddink, Danny Blind en Dick Advocaat.

Hoe het begon al, na de derde plaats nog van Oranje op het WK 2014 met een door Louis van Gaal opgelegde pragmatische strijdwijze. Op 9 september 2014 opende Oranje het EK-kwalificatietoernooi met een 2-1 nederlaag bij Tsjechië. Hiddink zwalkte tactisch van systeem naar systeem, verdediger Daryl Janmaat kopte de bal in de slotminuut gedesoriënteerd naar het eigen doel, waardoor de Tsjechen de winnende treffer konden maken.

Hiddink moest gaandeweg plaatsmaken voor Blind. In de laatste speelronde kon Oranje zich alleen nog plaatsen als het won van Tsjechië en als Turkije verloor van IJsland. De laatste hoop op een mirakel was al na 35 minuten vervlogen: 0-2 voor Tsjechië. Het werd nog 0-3, door nota bene een eigen doelpunt van Robin van Persie, en daarna 2-3. In een poule waarin drie landen zich plaatsten, naast Tsjechië en IJsland ook Turkije, werd Nederland vierde.

Blind mocht verder, tot de 2-0 nederlaag in maart 2017 bij Bulgarije. Advocaat nam het over. Voor de voorlaatste speelronde in de WK-kwalificatie legde NOS-verslaggever Bert Maalderink hem de mogelijkheid voor dat concurrent Zweden met 8-0 van Luxemburg zou winnen. Die winnen niet met 8-0, zei Advocaat. Dat deden ze wel. Zweden kon zich in de laatste speelronde een 2-0 nederlaag tegen Oranje ruimschoots permitteren.

De schalkse winnaarsgedachte

Op weg naar het EK 2016 was Oranje letterlijk voorbijgelopen door de Tsjechen en de IJslanders. Ze waren gretiger, hadden meer inhoud. Wat oogde Oranje statisch en ouderwets in het nieuwe, beweeglijke voetbal.

De vrees kon bestaan dat Nederland de achterstand niet meer zou kunnen goedmaken, de concurrentie zou immers met nieuwere methoden niet stilzitten. Maar dat bleek te zwart gedacht. Ronald Koeman toonde zich als nieuwe bondscoach met een lijst aan zware tegenstanders in 2018 strijdvaardig met de schalkse winnaarsgedachte: er is altijd een kans. Die moest hij natuurlijk ook wel uitdragen. Maar het werkte, doordat er nogal wat in elkaar greep.

10 oktober 2019: De Jong, Van de Beek en Depay vieren de tweede treffer tegen Noord-Ierland. Beeld BSR Agency

“Spelers zijn grote meneertjes ­geworden”, zei Koeman deze week. Daarmee doelde hij op verdediger Virgil van Dijk, die hij tot aanvoerder benoemde, en op middenvelder ­Georginio Wijnaldum. Ze wonnen met Liverpool de Champions League. Van Dijk werd verkozen tot Europees voetballer van het jaar.

“Talenten spelen nu bij grote clubs in het buitenland”, zei Koeman ook. Daarmee doelde hij op Matthijs de Ligt en Frenkie de Jong, grote talenten vorig seizoen bij Ajax, voor veel geld aangetrokken door respectievelijk Juventus en Barce­lona.

Ongedachte zeges op zware tegenstanders in Koemans eerste jaar (Portugal, Duitsland en Frankrijk) wakkerden een nieuw groepsgevoel aan. Het chagrijn rond Oranje werd verdreven. En Koeman zelf? Als het bij een club een keer niet lukte, konden er twijfels over hem zijn. Maar altijd al was hij wat hij nu bij Oranje is: een trainer die zijn teams samenstelt met meer oog voor de tegenstander dan in Nederland lang gebruikelijk was. “Ik ontwikkel me als trainer ook nog. Het kan niet elke keer lukken”, zei hij deze week fijntjes.

De volgende stap

Hoe Nederland uit de crisis kwam? Talent natuurlijk, plotseling weer – het begint altijd met talent. Maar óók meer trainen, zei Koeman. Van het belang daarvan – in het toch fysiek zoveel zwaardere voetbal van nu – was ten tijde van de crisis in ­Nederland bepaald niet iedereen overtuigd. Spelers voelden de waarde ervan in het buitenland. “We ­hebben geleerd dat meer kan en moet”, zei Koeman. “In Nederland is lang alleen aan het spel met de bal gedacht, niet aan het andere.”

Nu vervult Oranje Nederland weer met trots. De spelers komen graag naar Zeist, sinds Koemans entree de nieuwe pleisterplaats. In het relatief bescheiden onderkomen daar wordt, anders dan voorheen in het chique spelershotel in Noordwijk, de collectiviteitsgedachte versterkt, iets van nederigheid ook.

Het elftal werd stukje bij beetje beter, met de door Koeman benoemde meneertjes en talenten. Het is niet op elke positie goed, dat kan ook moeilijk met het aanbod van een geografisch klein land. Vorige maand bleek dat Oranje niet altijd leuk kan voetballen. Noord-Ierland en Wit-Rusland waren de tegenstanders.  Mindere landen die niet lekker willen meevoetballen en minder ruimte geven, en zie: Oranje speelde stroef.

Het is de volgende stap: problemen in dergelijke wedstrijden zelf herkennen en ernaar handelen. Koeman liet zijn spelers daartoe beelden zien. “Ze moeten dan tot creatieve oplossingen zien te komen”, zei hij. Er is toevoer van nog meer talent: de jonge AZ-aanvallers Calvin Stengs en Myron Boadu behoren voor het eerst tot de selectie.

Steeds meer nieuwe spelers, denken aan creatieve oplossingen in het veld: wie had dat kortgeleden nog maar kunnen denken? Wees eerlijk: niemand.

Lees ook:

Daley Blind, van stille debutant tot ervaren rot

Daley Blind is 29 jaar en met 68 caps de meest ervaren speler van Oranje. Vanavond kan de ploeg zich plaatsen voor het EK. ‘Er is een vaste, hechte groep ontstaan.’

Oranje is zo onverschrokken als Koeman zelf

Natuurlijk kan niet alles bij Oranje onder bondscoach Koeman goed gaan, al lijkt het er soms op. Maar coach en spelers vormen een verbond van het soort waarin de charme van landenvoetbal schuilt.

Koeman is een goede trainer, vanaf het begin

Natuurlijk, hij heeft rijper moeten worden. Maar altijd al zijn directheid en duidelijkheid Koemans wapens geweest, aangevuld steeds meer met de aangename subtiliteit die levenservaring kan brengen. Dat gaat wel even dieper dan schuifspelletjes met spelers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden