ReportageFormule 1

Ongekende racekoorts verdrijft in Zandvoort tijdelijk de milieudiscussie

Max Verstappen tijdens de eerste training op het circuit van Zandvoort, die hij door een probleem met de versnellingsbak al snel moest staken. Beeld AFP
Max Verstappen tijdens de eerste training op het circuit van Zandvoort, die hij door een probleem met de versnellingsbak al snel moest staken.Beeld AFP

Zandvoort wacht zondag een nieuwe Formule 1-race, met nog meer bezoekers dan vorig jaar. De organisatie promoot duurzaamheid, maar bij milieubeschermers leven de zorgen nog steeds.

Marco Knippen

Wie dezer dagen Zandvoort doorkruist, ziet overal pitsvlaggen aan woningen wapperen. In het hotel tegenover het circuit hangen in de lobby en gangen schilderijen waarop Max Verstappen, hij vooral, andere coureurs en autosporttaferelen te zien zijn. Bij winkels, cafés en restaurants zijn er verwijzingen naar het autosportspektakel.

Achter dranghekken stonden in de aanloopdagen al vele belangstellenden die niets wilden missen. Arriverende teamtrucks werden bewonderend gadegeslagen en de hoop leefde coureurs te kunnen spotten. Die gingen vrijdag pas echt het circuit op met hun bolides, voor de vrije training.

Oude tijden herleven. Zandvoort ademt Formule 1. Nostalgische gevoelens overheersen bij hen die de vorige periode meemaakten. Al is het Formule 1-circus van een andere orde dan die van 1985 en daarvoor: grootschaliger, tot in het kleinste detail vormgegeven en met protocollen dichtgetimmerd. Niets is nog vrijblijvend. De racekoorts is er niet minder om – integendeel.

Gebouwd op het puin van de Atlantikwall

Om te begrijpen waarom Zandvoort zo met de autosport is vergroeid, moet worden teruggegaan naar 1939. Het was het jaar waarin er voor het eerst een race werd verreden. Op toen nog een stratenparcours.

Fans komen vrijdag aan op het circuit voor de eerste vrije training in Zandvoort. Beeld ANP / Remko de Waal
Fans komen vrijdag aan op het circuit voor de eerste vrije training in Zandvoort.Beeld ANP / Remko de Waal

De geslaagde primeur spoorde burgemeester én aanjager Henri van Alphen aan tot de aanleg van een permanent circuit, dat drie jaar na afloop van de Tweede Wereldoorlog klaar was. Gebouwd op het puin van de Atlantikwall, de door nazi-Duitsland aangelegde verdedigingslinie om een geallieerde invasie te voorkomen. In de Kennemerduinen ligt alleen daarom al een stukje geschiedenis. “Kom je aan het circuit, dan kom je aan ons DNA”, stelt Zandvoorter Jaap Koper, die voor de plaatselijke radiozender en het huis-aan-huisblad de racevolger is.

Tussen 1952 en 1985 maakte de Grote Prijs van Nederland deel uit van het wereldkampioenschap Formule 1. Die traditie werd vorig jaar hervat, in elk geval tot en met de 2023-editie, al kan de optie voor nog twee afleveringen door Zandvoort worden gelicht. De belangrijkste vraag daarbij: zijn het door Formula One Management jaarlijks opgelegde tarief van ruim 20 miljoen euro en de bijkomende organisatiekosten blijvend op te hoesten?

Zandvoort is een voorbeeld voor andere circuits

De doorstart na 36 jaar absentie werd een doorslaand succes, vanuit sportief oogpunt. Niet alleen de deelname én de triomftocht van Max Verstappen speelden daarin een bepalende rol. Ongeveer 70.000 toeschouwers laafden zich aan de race, én aan de vele randactiviteiten. Door die combinatie van wedstrijd en amusement werd ‘Zandvoort’ het voorbeeld voor andere circuits. Voor de raceorganisaties in Miami en Las Vegas is het reden dit weekeinde een kijkje te komen nemen.

“Er was een geweldige atmosfeer en energie”, sprak Formule 1-topman Stefano Domenicali woensdag lovende woorden over de vorige jaargang. “Zandvoort heeft de lat hoger gelegd. Ik ben benieuwd hoe het ditmaal zal zijn.”

Ready for more’ is nu het credo, benadrukt Jan Lammers. De sportief directeur van de Dutch Grand Prix, zoals de race op de aanplakborden en andere uitingen wordt aangekondigd, gaf aan dat het aantal artiesten­podia is uitgebreid naar één naar vijf, om zo nog meer vermaak en spreiding te kunnen bieden.

Bovenal kijkt Lammers uit naar het hogere bezoekersaantal nu er geen coronabeperkingen gelden. Rond de 100.000 bezoekers passeren iedere dag de toegangshekken, drie dagen lang. “Het deed heel veel pijn dat we vorig jaar geen fans met ongenummerde staanplaatsen konden ontvangen. Dat zijn vaak de gezinnen, voor wie het anders onbetaalbaar is.’’

Sergio Perez, teamgenoot van Max Verstappen bij Red Bull, tijdens de eerste training op vrijdag. Het publiek stroomde massaal toe. Beeld Pro Shots / Kay int Veen
Sergio Perez, teamgenoot van Max Verstappen bij Red Bull, tijdens de eerste training op vrijdag. Het publiek stroomde massaal toe.Beeld Pro Shots / Kay int Veen

Het nog altijd grote aantal wat overbleef, wekte daarentegen wrevel bij met name de festival- en horecabranche. Er werd gesproken over meten met twee maten, gevoed door veelzeggende beelden. Overvolle straten en een dito circuit waar de afstandsregels lang niet altijd werden nageleefd, cafés waar iedereen opeengepakt stond en uitbundig feestvierde, een speciaal ingerichte camping die gelijkenis vertoonde met die van muziekfestivals; het knelde en leidde tot forse kritiek, ook uit politieke hoek. Volgens Hugo de Jonge, toenmalig minister van volksgezondheid, welzijn en sport, “schuurde het met de regels”. Toch verdedigde hij de uitzonderingspositie: er was sprake van een geplaceerd sportevenement met louter zitplaatsen. Op papier klopte dat, de praktijk bleek weerbarstiger.

Bezoekers nestelen zich in de duinpan

Meer nog dan Covid-19 speelde de milieudiscussie op. Toen, en een jaar na dato opnieuw. Vanaf de aankondiging dat de grand prix er ging komen, kwamen natuurorganisaties in het geweer. De ene rechtszaak na het andere kort geding volgde. Zonder resultaat, tot nu toe. De rechters bleken ongevoelig voor de geschetste verwoesting van het leefgebied voor beschermde diersoorten of gehoorschade bij vogels, mede door de uitbreiding van het circuit met zo’n tien hectare.

Volgens directeur Marc Janssen van Stichting Duinbehoud konden er wel sluitende afspraken worden gemaakt over maatregelen die moeten voorkomen dat mensen vanuit de duinen toch stiekem mee willen kijken met de race. Die maatregelen moeten de vernieling van het natuurgebied tegengaan. “Maar óp het terrein ligt dat anders”, verzucht Janssen. Een groot deel van de bezoekers nestelt zich immers in de duinpan die vorig jaar door de coronarestricties nog verboden gebied was. “Daar ontstaat natuurschade die zich moeilijk laat herstellen.”

Janssen en consorten onderhouden weliswaar contacten met de organisatie en de circuitdirectie, maar het overleg over de stikstofuitstoot en geluidsoverlast “is naar de achtergrond gedrongen”. Dat heeft alles te maken met de juridische nul op rekest die de milieubeschermers tot nu toe kregen.

Stikstofberekeningen waren te complex

Begin augustus liet de Raad van State nog weten dat de in 2019 afgegeven natuurvergunning in stand blijft. De stikstofberekeningen waren te complex om er in een voorlopige uitspraak een oordeel over te vellen; reden om niet tussentijds in te grijpen. Eerder al wees de rechtbank Noord-Holland eisen af.

Max Verstappen komt aan voor een persconferentie in aanloop naar de F1 Grand Prix in Zandvoort. Beeld ANP
Max Verstappen komt aan voor een persconferentie in aanloop naar de F1 Grand Prix in Zandvoort.Beeld ANP

Hoewel niet specifiek tegen de Formule 1 gericht, diende Stichting Duinbehoud onlangs bij de provincie Noord-Holland het verzoek in Circuit Zandvoort te dwingen racewagens voortaan te laten uitrusten met een katalysator of (in het commerciële race-aanbod) volledig over te gaan tot elektrisch rijden. De stikstofemissie zou daarmee fors verminderen.

“Veranderingsprocessen hebben tijd nodig”, houdt Janssen de moed erin. “Daarom blijven we aankaarten dat óók het circuit in 2030 zal moeten voldoen aan de door de overheid verplichte stikstofreductie van 50 procent.”

Geen afscheid van de verbrandingsmotor

Stefano Domenicali, de hoogste baas van Formula One Management (Fom), repte in Zandvoort over het duurzaamheidsstreven, al blijft het de vraag wat dat waard is zolang er geen afscheid van de verbrandingsmotor wordt genomen. Dat vindt ook Sebastian Vettel, de na dit seizoen afzwaaiende viervoudig wereldkampioen die zich de laatste jaren tot een groene luis in de pels ontpopte. De Duitser wees de Fom op het ‘moreel kompas’. “Het is duidelijk dat het reizen over de wereld (met een uit milieuoogpunt onlogische wedstrijdkalender, red.), races met vervuilende auto’s en het verbranden van hulpbronnen aspecten zijn waarvan niet moet worden weggekeken”, meent Vettel.

Racedirecteur Jan Lammers tijdens een persbijeenkomst op het circuit van Zandvoort.  Beeld ANP
Racedirecteur Jan Lammers tijdens een persbijeenkomst op het circuit van Zandvoort.Beeld ANP

Ondertussen probeert de organisatie een steentje aan de verduurzaming van het evenement bij te dragen, stelt manager duurzaamheid Dimitri Bonthuis. “Het zichtbaarst is de mobiliteitsaanpak, waarbij Zandvoort vele malen betere alternatieven aanbiedt voor de auto’s van het publiek. Elke dag komen daarom meer dan 40.000 mensen op de fiets, ongeveer hetzelfde aantal met de trein en de rest met pendeldiensten. Daarnaast gaat overgebleven bruikbaar eten van de Formule 1-teams en de hospitality naar de voedselbank in Haarlem en vullen we de generatoren op het circuit met HVO 100, de meest optimale en hernieuwbare brandstof. Door dat laatste daalt de CO2-uitstoot op de energievoorziening met 80 procent ten opzichte van 2021.”

Lees ook:

Formule 1: van duurzaamheidspioniers naar starre fossielaanbidders

In een wereld waar het draait om minimale marges tussen winst en verlies, delft het milieu vaak het onderspit.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden