Sport & milieuVeldverwarming

Onder elk profvoetbalveld ligt 30 kilometer verwarming

Stadion de Kuip in de sneeuw. Beeld Pro Shots / Mischa Keemink
Stadion de Kuip in de sneeuw.Beeld Pro Shots / Mischa Keemink

In een wereld waar het draait om minimale marges tussen winst en verlies, delft het milieu vaak het onderspit. In een serie artikelen over het spanningsveld tussen sport en duurzaamheid, vandaag deel 10: veldverwarming.

Pepijn Keppel

Stel: het is winter, het voetbalveld is bevroren. De fans verwachten een strijd, de voetballers en staf hebben zich voorbereid, geldschieters zitten in de skybox, tv-ploegen zijn uitgerukt. Een wedstrijd afgelasten vanwege de kou is geen optie. De financiële belangen zijn te groot: per wedstrijd kost dat tot wel een miljoen euro, zei PSV-directeur Toon Gerbrands toen er geen publiek op de tribunes mocht plaatsnemen tijdens de pandemie. Maar voetballen op een bevroren mat ruïneert het gras en is bovendien gevaarlijk. De plaggen vliegen je om de oren, de kans op blessures is groter.

De KNVB stimuleert sinds februari 1996 daarom de aanschaf van veldverwarming. Die winter werden er door het hele land wekenlang wedstrijden afgelast vanwege strenge vorst. Will van Rhee, destijds manager wedstrijdzaken en accommodaties bij de voetbalbond, was het gezeur over de bevroren velden meer dan zat en zei destijds tegen deze krant: “Wat schiet ik op met die jammerverhalen? Laten ze de schouders er tegenaan zetten en proberen een speelklaar veld af te leveren. De huidige situatie baart me zorgen.”

Kunstgrasvelden zijn uitgesloten

NAC en Ajax besloten na die winter veldverwarming te installeren. Inmiddels is verwarming van de grasmat voor alle eredivisieclubs verplicht, dat staat in de reglementen van de KNVB. Uitgesloten zijn kunstgrasvelden: die bevriezen minder snel.

VB, een bedrijf dat hightech tuinbouwinnovaties installeert, stortte zich in de jaren ’90 op de veldverwarmingsmarkt. De techniek voor aspergeverwarming was destijds het startpunt, zegt een woordvoerder van het bedrijf aan de telefoon. Inmiddels is VB een van de marktleiders en zijn er zo’n vijftig veldverwarmingssystemen opgeleverd, van Ajax en Anderlecht tot Atlético Madrid en FC Barcelona. Inmiddels krijgt het bedrijf ook aanvragen van golfbanen om de green te verwarmen. Hoe werkt het systeem precies?

Het bedrijf legt onder het veld – op ongeveer 25 centimeter diepte – een buizennetwerk aan, een netwerk van slangen met een totale lengte van zo’n 30 kilometer. “Als de buitentemperatuur onder de 10 graden Celsius zakt, slaat de thermostaat aan en wordt er continu water door de leidingen gepompt van een graad of dertig”, zegt de woordvoerder.

Optimale bodemtemperatuur

Het systeem heeft een maximaal vermogen van 1500 kilowatt. “Daarmee kan je het veld prima vorstvrij houden en het gras groeit ook nog eens harder. De optimale bodemtemperatuur voor gras ligt namelijk tussen de 12 en 20 graden. Dat is een bijkomend voordeel van de veldverwarming.”

Veldverwarming is vergelijkbaar met vloerverwarming in huis, het systeem werkt praktisch hetzelfde. “Alleen krijgen de voetballers er geen warme voeten van, want die warmte blijft achter in de bodem.” Het bedrijf krijgt steeds vaker de vraag om duurzamere energiebronnen aan te boren. Zonder gas, zoals nu nog bijna altijd het geval is. “We zouden ons moeten afvragen hoe we dit in de toekomst duurzamer kunnen doen, want het systeem is momenteel niet duurzaam.”

Trouw benaderde alle eredivisieclubs met een grasmat. Alleen AZ, Vitesse en Feyenoord reageerden. AZ maakt gebruik van restwarmte van een nabijgelegen afvalenergiecentrale en hebben alleen verwarming onder het stadionveld. Vitesse maakt gebruik van aardwarmte en gasgestookte ketels. De Arnhemse club zet de veldverwarming tussen november en maart aan, afhankelijk van de buitentemperatuur en op welk veld de selectie traint of speelt. Een woordvoerder wil geen uitspraken doen over het verbruik, maar noemt de veldverwarming ‘in het kader van duurzaamheid geen ideale optie’.

Feyenoord-PSV, zondag 8 mei in de Kuip, waar de veldverwarming in een zachte winter 18 tot 19 duizend kuub gas kost. Links Patrik Walemark van Feyenoord, op de grasmat ligt Erick Gutierrez van PSV. Beeld ANP
Feyenoord-PSV, zondag 8 mei in de Kuip, waar de veldverwarming in een zachte winter 18 tot 19 duizend kuub gas kost. Links Patrik Walemark van Feyenoord, op de grasmat ligt Erick Gutierrez van PSV.Beeld ANP

Feyenoord stookt in dezelfde periode en volgens hetzelfde regime als Vitesse. al wil die club wél kwijt hoeveel energie de verwarmde grasmat kost. Ondanks de zachte winter was er 18 tot 19 duizend kuub gas nodig voor de veldverwarming. Totale kosten: 17,5 duizend euro. Komende zomer wordt een groot deel van De Kuip aangesloten op de stadsverwarming, volgens een woordvoerder ‘de meest duurzame manier om de ondergrond van het veld op een acceptabele temperatuur te houden’.

In januari van dit jaar publiceerde de Belgische krant Het Nieuwsblad een artikel over veldverwarming. Daarin zegt een medewerker van voetbalclub Anderlecht dat afgelopen winter de veldverwarming tussen de 20 en 30 duizend euro heeft gekost. Maar door de hogere energieprijzen stellen ze daar de thermostaat voortaan wat lager in. De Nederlandse clubs nemen soortgelijke maatregelen of overwegen het eerste elftal ’s winters later op de middag in plaats van ’s ochtends te laten trainen. Een financiële overweging, niet uit duurzaamheidsoogpunt.

Afgelasting levert volgens KNVB ook onnodig energieverbruik op

De KNVB heeft geen richtlijnen opgesteld voor de duurzaamheid van veldverwarming, schrijft een woordvoerder van de bond in een reactie. Ook zijn er geen regels over de periode waarin de verwarming moet worden ingeschakeld.

De KNVB is zich volgens de woordvoerder bewust van het energieverbruik van veldverwarming, al blijft volstrekt onduidelijk op welke manier. De woordvoerder wil vooral wijzen op de besparing die veldverwarming zou kunnen opleveren: “Er kan ook veel onnodige energie verbruikt worden als we publiek en spelers naar het stadion laten komen en dan een wedstrijd alsnog moeten afgelasten.” Al zagen we in een eerdere editie van deze artikelenreeks dat juist het vervoer van supporters en sporters de grootste vervuiling teweegbrengt.

Lees de eerdere afleveringen in deze reeks:

Deel 1: De carbonrevolutie: de sport wint, de planeet verliest

Deel 2: Jouw eiwitshake is gemaakt van kaasafval. Win-win dus?

Deel 3: Thialfs energieslurpende zomerijs: ‘Idioot als het buiten dertig graden is’

Deel 4: Hoe jouw voetbalshirt een bedreiging kan vormen voor de oceanen

Deel 5: De golfbaan moet in topconditie zijn, óók als dat gif tegen de bloemetjes betekent

Deel 6:Formule 1: van duurzaamheidspioniers naar starre fossielaanbidders

Deel 7: Hoe de Mount Everest ’s werelds hoogste vuilnisbelt werd

Deel 8: Surfers voelen een connectie met de natuur, maar zijn allesbehalve duurzaam bezig

Deel 9: Het grootste milieuprobleem van sportevenementen zijn de fans

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden