In memoriamBibian Mentel

Nooit opgeven en altijd blijven lachen, daarmee maakte Bibian Mentel (1972-2021) zo veel mogelijk van haar leven

Bibian Mentel bij de huldiging in Wijdemeren na haar gouden medailles op de Paralympische Spelen van Pyeongchang in 2018. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Bibian Mentel bij de huldiging in Wijdemeren na haar gouden medailles op de Paralympische Spelen van Pyeongchang in 2018.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Hoezeer het leven haar ook testte, ze bleef het als een cadeautje zien. Paralympisch boegbeeld Bibian Mentel kon genieten, terwijl de dood jarenlang nabij was.

Een vrouw die antwoord had op de moeilijkste levensvragen is niet meer. Snowboardkampioen en paralympiër Bibian Mentel is na een decennialange strijd tegen kanker overleden. Ze zal herinnerd worden om haar ongekende veerkracht en positieve levensinstelling, meer nog dan om haar gouden medailles.

Hoe kun je nog genieten van het leven, wetende dat de dood voor je voordeur staat? Die vraag kreeg Mentel vaak. Ze moest er wel om lachen. “Dan heb ik slecht nieuws voor jou”, zei ze steevast tegen de vragensteller, “de dood zit naast iedereen. Denk maar aan al die mensen die plotseling overlijden.” Om daar meteen een van haar levenslessen op te laten volgen: iets wat je niet kan veranderen, moet je soms parkeren. Noem het struisvogelpolitiek. Af en toe je kop in het zand steken kan heilzaam zijn, ook om je gedachten te sturen naar dat wat goed en mooi is.

Een zondagskind gaat haar passie achterna

Mentel was naar eigen zeggen een zondagskind. Ze groeide op in de veilige omgeving van het Gooi. Nadat ze haar propedeuse rechten had gehaald, besloot ze haar hart te volgen. Ze verhuisde naar de bergen van Zwitserland om daar te snowboarden, haar grote passie. Ze bleek er nog goed in ook. Op 27-jarige leeftijd was ze klaar voor de Olympische Spelen van Salt Lake City, toen er botkanker in haar onderbeen werd geconstateerd. Dat moment zou bepalend blijken voor haar verdere leven, vooral door de wijze waarop ze haar lot droeg.

Aanvankelijk werd geprobeerd haar been te behouden. Een eerste operatie leek succesvol, maar na een half jaar kwam de kanker terug. Bij een van haar laatste publieke optredens, op een seminar over winnaarsmentaliteit, haalde Mentel nog aan hoe ze de moeilijke keuze maakte waar ze toen voor stond. “Het is belangrijk je te realiseren dat je altijd een keuze hebt. Het leven kan eng zijn, of zwaar, maar hebben we ooit problemen opgelost door bang te zijn? Soms moet je kiezen uit twee kwaden, maar dan is het wel jouw keuze. Datgene wat het beste bij je past. Dat kan kracht geven.”

5 Januari 2014: Bibian Mentel is aan het trainen voor de Spelen van Sotsji op een indoorpiste in Zoetermeer. Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht
5 Januari 2014: Bibian Mentel is aan het trainen voor de Spelen van Sotsji op een indoorpiste in Zoetermeer.Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht

Het boek van Bibian met twee benen gaat dicht

Artsen gaven haar drie dagen de tijd om te beslissen: wilde ze een botbesparende operatie ondanks de risico’s of een amputatie van haar rechteronderbeen? Mentel kon alleen maar huilen, drie dagen lang. Hoe kunnen ze mij die vraag stellen? Als topsportster heb je je benen zo hard nodig. Tussen de tranen door was ze het onmogelijke aan het wikken en wegen. Maar toen ze terug in het ziekenhuis was en de arts vroeg wat ze besloten had, antwoordde ze gedecideerd: een amputatie. “Daar, op dat moment, heb ik direct het boek van Bibian met twee benen dichtgeslagen en meteen gevraagd of ze mij in contact konden brengen met iemand die kon vertellen wat ik allemaal met een prothese nog zou kunnen. Dat heeft me erg geholpen.”

Een ‘soort professor Einstein’ kwam vervolgens met vijf prothesebenen haar ziekenhuiskamer binnen. Die kwakte hij op haar bed. Mentel schrok er een beetje van. Nog nooit had zij een prothese gezien. Maar ze raakte de benen aan en bestudeerde van welk materiaal ze waren. “Ik leerde voelen wat mijn nieuwe toekomst zou worden. Op die manier werd ik eigenlijk nieuwsgierig. Kan ik lopen met zo’n prothese? Ik begon het te zien als een uitdaging in plaats van als iets negatiefs. Ik heb toen de keuze gemaakt om niet te blijven hangen bij dat wat geweest is maar open te staan voor het nieuwe.”

En daar het beste van te maken. De artsen vertelden haar dat ze nooit meer zou kunnen snowboarden, maar daar dacht ze zelf anders over. Vier maanden na de amputatie gleed ze weer van een helling naar beneden. Toen ze bij de Nederlandse kampioenschappen de prijsuitreiking mocht verzorgen, vroeg ze aan de organisatie of ze misschien ook mocht deelnemen? Ze zette een tijd neer waarmee ze zich kwalificeerde, en greep vervolgens tussen de valide concurrenten op één been de titel, zeven maanden na de amputatie.

Maar de kanker keerde terug, meerdere keren, telkens in haar longen. Iedere keer volgde er een operatie waarna ze weer maandenlang moest revalideren. Heel even bekroop haar de gedachte: hoe lang hou ik dit vol? Maar toen ze in de ogen van haar zoon keek, wist ze dat opgeven geen optie was.

Blijven kijken naar de mogelijkheden

Na vijf longoperaties reisde ze naar Sotsji, voor de Paralympische Spelen van 2014. Dat was om meerdere redenen een mooi moment. Niet alleen omdat zij daar, na alles wat ze had meegemaakt, ‘gewoon’ weer stond. Maar ook omdat zij er zelf jarenlang voor had gelobbyd om haar sport toegevoegd te krijgen aan het olympische programma. Bovendien vervulde het haar met trots dat drie andere paralympiërs uit de Nederlandse ploeg mede door haar stichting zo ver gekomen waren. De Mentelity Foundation helpt kinderen en jongvolwassenen ‘met een lichamelijke uitdaging’ om te leren kijken naar de mogelijkheden in plaats van de beperkingen. Mentel verzorgde daarvoor jarenlang iedere zondagmorgen een snowboardclinic.

Bibian Mentel in december 2014. Beeld Werry Crone
Bibian Mentel in december 2014.Beeld Werry Crone

Een enorme erfenis van positiviteit

Bibian Mentel heeft een groot aantal mensen geraakt. Een greep uit de reacties.

“De stoïcijnen zeggen het zo mooi: accepteer het lot. Dat is wat ik van Bibian heb geleerd. In de aanloop naar mijn gouden olympische race spookte door mijn hoofd: wat als het niet lukt? Wat als twaalf jaar trainen niet naar goud leidt? Wat als? Angst hebben we allemaal, maar daar kunnen we moed tegenover zetten. Moed is niet geen angst voelen, maar angst voelen en het toch doen. Bibian durfde te leven.”
- Olympisch schaatskampioen Mark Tuitert

“Niet ieder brein is hetzelfde, dat bewijst Bibian zeker. Haar leefregel om altijd te blijven dromen, vind ik de mooiste. Omdat het te maken heeft met positief denken. Dat is haar legacy.”
- Hoogleraar klinische neuropsychologie Erik Scherder

“Haar doorzettingsvermogen is ongelooflijk, net als haar positivisme. Ze bleef creatief nadenken over hoe je tegenslagen kunt omzetten in kansen. Je zou iedereen een Bibian gunnen, om er continu aan herinnerd te worden: maak wat van deze dag. Zij maakte de moeilijke dingen in het leven bespreekbaar. Deed beseffen dat pijn ook iets dierbaars kan zijn. Als je iemand verliest, is de pijn vaak een herinnering aan iets moois. Als dat het verdriet is, is dat draagbaar en ook heel dierbaar.”
- Prins Constantijn van Oranje

“Bibian had een manier gevonden om met het lot dat het leven haar had gegeven om te gaan. Zij was echt een voorbeeld. Een leidraad voor mij, in de zin van: je kunt kiezen. De boodschap die zij uitdroeg was: doorzetten loont.”
- Presentatrice Eva Jinek

“99 procent van de mensen was allang gestopt, had gezegd: het is genoeg. Ik had zo’n diep respect voor haar. Wij als topsporters, wij weten hoe we tot het uiterste moeten gaan. Maar wat zij deed, was een heel ander vak. Daar komen wij nog niet eens in de buurt van.”
- Atlete Dafne Schippers

In Sotsji won Mentel haar eerste gouden paralympische medaille. De euforie was echter van korte duur. Bij een controle in het ziekenhuis bleek dat de kanker voor het eerst was uitgezaaid naar een plek buiten de longen. Naar een plek ook die niet te opereren of bestralen viel. Ze werd door de artsen opgegeven. Terwijl Mentel in de maanden daarna goed sliep, dankzij haar struisvogelpolitiek, lag haar man Edwin Spee klaarwakker. Zij kon iets parkeren en blijven genieten, hij ging op internet zoeken. Er bleek in de VS een bepaald apparaat te zijn waarmee een behandeling mogelijk was, maar alleen het intakegesprek kostte al 45.000 dollar.

Toen ze een week later bij toeval op het Journaal zagen dat de VU als eerste instelling in Europa ook de beschikking had gekregen over zo’n apparaat, sprongen ze de volgende dag in de auto naar Amsterdam. Hoewel ze geen afspraak hadden, werd Mentel toegelaten tot het programma. Twee dagen na de laatste van 22 bestralingen stapte ze in het vliegtuig naar Zuid-Korea om deel te nemen aan de wereldkampioenschappen, die ze won.

“Het stellen van nieuwe doelen is wat me in leven houdt”, zei ze ooit. “Als je iets durft te proberen, kom je altijd verder dan waar je was. En beetje bij beetje kom je misschien wel ergens uit waarvan je dacht dat dat nooit mogelijk was.”

De beste versie van jezelf

Onbezorgde jaren waren haar echter nog steeds niet gegund. Dit keer dook de kanker in haar nek op. Een wervel stond op instorten. Natuurlijk was dat schrikken, maar ze incasseerde ook deze tegenslag en liet een neurochirurg haar nek stutten met een soort metalen constructie. Twee maanden later nam Mentel deel aan de Paralympics van Pyeongchang 2018. Ze pakte twee keer goud en nam daarmee glansrijk afscheid van de door haar zo geliefde sport.

In het televisieprogramma Dancing with the Stars vond ze een nieuwe uitdaging. Maar in de aanloop daar naartoe verloor ze na een redelijk simpele operatie het gevoel in haar benen en belandde in een rolstoel. Niet getreurd - of in ieder geval niet lang. Ze belde naar de redactie van het programma met het verzoek om op wielen mee te mogen doen. Ze genoot, en haalde stralend de finale.

Hoe blijf je positief na zoveel tegenslagen? Dat was ook een vraag die haar vaak werd gesteld. Ze had een paar leefregels die haar daarbij hielpen. Focus op de mogelijkheden, verzamel herinneringen in plaats van bezit en - volgens haar de belangrijkste - stop nooit met dromen. “Laat je door niemand vertellen wat je wel of niet kan. Blijf je passie volgen, ik geloof dat je dan ook automatisch de beste versie van jezelf wordt.”

Bibian Mentel in 2016 Beeld Gregor Servais
Bibian Mentel in 2016Beeld Gregor Servais

Hoezeer het leven haar ook testte, ze bleef het tot op haar sterfbed als een cadeautje zien. Drie weken voor haar dood zei ze nog: “Ik heb met mezelf afgesproken dat ik mag huilen, maar daarna hoop ik achter de wolken weer de zon te zien. Dat werkt voor mij. Zo zie ik iedere dag, ondanks het feit dat het nu misschien wat donkerder dagen zijn, toch een zonnestraal.”

Lees ook:

Misschien haalt Bibian Mentel het einde van de week niet, maar ze zegt: ‘Ik mag niet klagen’

De doodzieke Bibian Mentel was dinsdag de hoofdpersoon op een seminar over winnaarsmentaliteit. ‘We gaan allemaal dood, dat is een gegeven, hoe je ermee omgaat is aan jezelf.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden