PSV-talent Mohamed Ihattaren voor het huis van zijn moeder in de Utrechtse wijk Kanaleneiland.

ReportageKanaleneiland, Utrecht

Mohamed Ihattaren in zijn Utrechtse wijk Kanaleneiland: Voetbal is hier het bindmiddel

PSV-talent Mohamed Ihattaren voor het huis van zijn moeder in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. Beeld Werry Crone

Een topvoetballer bij PSV, maar ook een vereniging die vanwege geweld uit de competitie is gezet. In de Utrechtse wijk Kanaleneiland komen een hoogte- en dieptepunt samen van de Marokkaanse voetbalcultuur in Nederland. Hoe belangrijk is voetbal voor de wijk?

Voetballen leer je op straat. Op trapveldjes en in pannakooitjes. Urenlang schieten, dribbelen, iemand door de benen tikken, schreeuwen, je vrienden een duw verkopen en dan de bal zonder waarschuwing keihard in het doel poeieren. Er zijn geen regels, er is geen scheidsrechter.

De jongens op het Cruyff Court in de Utrechtse wijk Kanaleneiland-Noord doen niet anders. Het is deze woensdag koud, maar wel zonnig, en uiteraard zijn ze naar het voetbalveld gekomen. Een hangt op zijn fiets over het hekje, twee staan met een pannenkoek in de hand. Acht jongens van tien, elf, twaalf jaar oud. Ze heten Mo, Yassin of Redouan. De namen wisselen, en trouwens, die mogen toch niet in de krant. Ze geven de namen van Marokkaanse steden op aan wie ernaar vraagt, of schunnige woorden. Er is altijd een wie het te gortig wordt, die zich schuldig voelt. “Mevrouw, dat is een vies woord, hoor.”

In Kanaleneiland komen deze weken een hoogte- en dieptepunt van de Marokkaanse voetbalcultuur in Nederland samen. Dit is de wijk waar Mohamed Ihattaren opgroeide, het rijzende talent van PSV dat er vorige maand voor koos uit te komen voor het Nederlands elftal. Maar in Kanaleneiland ligt ook voetbalclub SVA Papendorp, die door de KNVB begin november wegens aanhoudend wangedrag uit de competitie werd gezet.

Lage inkomens

Wat is het belang van het voetbal in deze wijk, waar het gemiddeld inkomen laag is en crimineel gedrag op de loer ligt? Want voetballen leer je dan wel op straat, de scouts staan langs de velden.

Kanaleneiland-Noord is een stukje Utrecht dat nog niet is overgenomen door jonge, hoogopgeleide stedelingen. In de veelal sociale huurwoningen wonen nog merendeels mensen met een laag inkomen. Een kwart van de inwoners in de wijk leeft van het sociaal minimum. Meer dan twee derde van deze Utrechters heeft een migratieachtergrond, meestal Marokkaans. Iedereen kent elkaar, op woensdagmiddagen zijn veel kinderen op straat en het jongerenwerk organiseert muziek-, dans- en sportactiviteiten.

De voetbal is een attribuut dat niet kan ontbreken in de wijk. Uit een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) uit 2014 blijkt dat voetballen na trainen in de sportschool verreweg de grootste sport is onder Nederlandse Marokkanen. Niet alleen op het veld overigens, ook in de zaal.

Het Cruyff Court in de Utrechtse wijk Kanaleneiland-Noord. Beeld Werry Crone

Ze willen allemaal prof worden

Niet gek dus dat het sportveldje na school dagelijks volloopt met kinderen. De jongens op het Cruyff Court willen in ieder geval allemaal profvoetballer worden. Ihattaren kennen ze, natuurlijk. Zijn voetbalcarrière begon op de vierkante meters waarop zij nu hun bal heen en weer trappen. Hij komt hier nog regelmatig, zeggen ze. Ontzettend onder de indruk lijken ze niet. Iemand die je vaak ziet, is niet bijzonder. “Weet je waar zijn moeder woont? Nou, daar!”

Om de hoek van het trapveldje is bij het huis de luxaflex dicht. Vage schimmen geven aan dat er iemand thuis is. Verrassenderwijs doet de zeventienjarige Ihattaren zelf in zijn blote bast de deur open. Ja hoor, het grootste talent van de eredivisie wil best even praten. “Mag ik dan even een trui aandoen?” Hij heeft een dagje vrij, dus komt hij langs bij zijn moeder. “Elk uurtje dat ik vrij ben, zit ik hier.”

In Kanaleneiland is hij thuis, ook al ging hij op jonge leeftijd naar Eindhoven om te trainen bij PSV. Hij groet iedereen die langsloopt of op de scooter voorbij rijdt. Wat is de magie van de wijk? “Ja gewoon, hier woont mijn familie, hier zijn mijn vrienden.” De jongens op het Cruyff Court ziet hij als zijn ‘kleine broertjes’.

Voetbal is het bindmiddel van Kanaleneiland, zegt hij. Het spel geeft kinderen en jongeren iets te doen, iets om na te streven. “Dat is belangrijk. Ze moeten iets hebben om van de straat te blijven. Je raakt hier snel in de criminaliteit.”

Niet dat hij zelf nu altijd een engeltje was: “Ik schoot ook wel eens ballen door de ruit. Om te kijken hoe hard ik kon.” Hij zegt het met enige gêne, moet er ook een beetje om grinniken.

PSV-talent Mohamed Ihattaren houdt voor het huis van zijn moeder in de Utrechtse wijk Kanaleneiland een bal hoog. “Ik schoot ook wel eens ballen door de ruit. Om te kijken hoe hard ik kon.” Beeld Werry Crone

Magreb ’90

Vroeger was hij elk weekeinde supporter bij SVA Papendorp, dat toen nog Magreb’90 heette en zes jaar achter elkaar promoveerde. Dat de club nu uit de competitie is gezet, betekent niet dat jongens en meisjes hier stoppen met voetballen. “Ze spelen toch wel door”, zegt Ihattaren. “Maar om te worden gescout, heb je een club nodig.”

El Bachir Amenchar is sinds 2018 voorzitter van SVA Papendorp. Er spelen zes jeugdelftallen, vier seniorenteams en drie teams die zichzelf ‘recreatieteams’ noemen. In totaal 210 voetballende leden en honderden mensen die wekelijks binnenlopen. Bijna allemaal zijn ze van Marokkaanse afkomst. Er wordt gespeeld met trots, passie, vechtlust.

Wie vanuit het centrale punt in Kanaleneiland naar SVA Papendorp wil om te kijken of te voetballen, moet letterlijk een brug over. Amenchar wil met zijn club een figuurlijke brug slaan naar de samenleving. Uit het SCP-rapport blijkt dat bij een vereniging meer contact met autochtone mensen plaatsvindt dan als men niet bij een vereniging speelt. “Ken jij een hobby die meer mensen verbindt?”

Maar er zit ook een andere kant aan. SVA Papendorp werd door de KNVB uit de competitie gezet, omdat er jarenlang te veel geweldsincidenten hebben plaatsgevonden. De kans is groot dat de vereniging voor het eind van het jaar definitief uit het lidmaatschap wordt ontzet. Dat zou het einde van de club betekenen.

Rauw en keihard

Amenchar is het niet met de schorsing eens. Hij was samen met de KNVB, Sport Utrecht en stichting JoU (voor jongerenwerk) bezig een programma op te zetten om mensen die dat nodig hebben, extra aandacht te geven. Incidenten komen namelijk ook voort uit de maatschappelijke positie van Nederlandse Marokkanen, zegt hij. Racisme, bijvoorbeeld. “Veel jongeren in Kanaleneiland kennen alleen de straat. Ze zijn rauw en keihard, en een van de belangrijkste onderwerpen in hun leven is voetbal. Ze dribbelen je weg. Maar dan horen ze op het veld één keer kutmarokkaan. Dan neemt de trots het over en slaan ze iemand neer. Dan zijn wij weer de schuldigen. Dat is een extreem voorbeeld, maar zo kan het gaan.”

Een vereniging als SVA Papendorp staat daarom voor de wijk ‘aan de frontlinie van het maatschappelijk gebeuren’, zegt Amenchar, die overigens zelf niet in Kanaleneiland woont. “Een vereniging is een metgezel in de strijd tegen verpaupering, werkloosheid en maatschappelijke onrust. Vooral in een wijk als Kanaleneiland.”

Amenchar: “Er gaat in de wijk heel veel talent verloren. Niet alleen in het voetbal, ook op de arbeidsmarkt. Je speelt je leven lang met 0-3 achter en je moet het eerst gelijktrekken. Daar uitkomen, dat kunnen alleen de sterksten. Er zijn kansen genoeg, maar als kind moet je worden gestuurd. In hun jeugd ontbreekt dat, maar op de voetbalclub zijn er wel mensen voor.”

Maar bij Papendorp binnenkort niet meer, vreest Amenchar. “Wij hebben hier dertig vrijwilligers die veel meer betekenen voor de wijk. Ze zijn trainer, maar ook grote broer voor jongens die dat even nodig hebben. Die verliest de KNVB nu, als ze de club schorsen.”

Terug in het voetbalepicentrum van de wijk houdt Ihattaren ondertussen op zijn slippers een lekke bal hoog. Even naar het trapveldje gaan voor een foto wil hij liever niet. Zijn vrienden komen zo om een potje Fifa te spelen op de spelcomputer. Het voetballeven op de straat kan hard zijn, erkent hij. Tot huilens toe speelde hij op de trapveldjes. Verliezen was er niet bij, want dan duurde het eeuwen voordat je weer mocht.

Jonge Beeld Werry Crone

Het Nederlands elftal

Zelf was hij op zijn elfde weg uit Kanaleneiland. Op zoek naar een voetbalcarrière, zijn idool Ibrahim Afellay achterna. Zes jaar later is hij basisspeler bij PSV. Bovendien koos hij begin vorige maand voor het Nederlands elftal, omdat hij wat wilde terugdoen voor de bond, waarvoor hij al vanaf zijn veertiende speelt. “Ik kreeg er goede reacties op, ook hier uit de buurt. Sommigen zijn het niet met me eens, maar ach.”

Maarten van Ooijen, Utrechts wethouder van onder meer Sport, Asiel en integratie en Welzijn die zelf ook in Kanaleneiland woont, kon een klein juichmomentje niet onderdrukken, toen hij het nieuws over Ihattaren las. “Dat geeft aan wat de potentie van de wijk is. Ihattaren is een symbool van verbondenheid van mensen met een migratieachtergrond aan ons land. Ik hoop dat de jonge voetballers in Kanaleneiland hier ook voordeel van hebben.”

Een belangrijke rol daarbij ligt ook bij een sportvereniging, zegt Van Ooijen op zijn werkkamer, hoog boven Utrecht Centraal. Een vereniging kan juist in een kwetsbare wijk als Kanaleneiland een grotere impact hebben. “Het lijkt soms wel of er in die wijken minder ontmoetingsplekken zijn voor mensen van verschillende culturele achtergronden. Iedereen leeft steeds meer in de eigen bubbel. Als een vereniging iets extra’s biedt, zodat je in contact komt met mensen die vlak bij elkaar wonen maar elkaar nooit zien, dan kan dat iets fantastisch opleveren.”

Maar als dat door de KNVB-schorsing niet bij Papendorp kan, waar dan wel? Bij die andere club in Kanaleneiland, Zwaluwen Utrecht, moedigt Rachid El Abassi zijn zesjarige zoon aan. Hij heeft speciaal voor deze club gekozen, omdat zijn neef die nu bij jong FC Utrecht speelt, hier ooit trainde. Voetballen kan je verder brengen, weet hij. “Drieduizend euro per maand, en een autootje”, zegt El Abassi. Zijn zoontje staat op rode voetbalschoentjes tussen de twee hoedjes die het doel moeten voorstellen. “Hij staat graag als keeper, maar dat vind ik niet zo leuk.”

Verschillende culturen samen

Voetbalvereniging Zwaluwen Utrecht ligt aan de rand van Kanaleneiland, en dat is te zien aan de kinderen op de velden. Hier spelen ook de kinderen uit het rijke en witte Oog in Al en de Dichterswijk. Wethouder Van Ooijen: “Dit is een voorbeeld van samen kunnen sporten, ongeacht je cultuur of achtergrond. Dat is soms niet eenvoudig, maar het kan wel.”

Voor de jongens op het Cruyff Court is het nog niet zo belangrijk waar ze spelen. Als ze maar beter kunnen worden. Ze willen nog wel zeggen dat ze het een verstandige beslissing van Ihattaren vinden voor het Nederlands elftal te kiezen. Daar heb je veel meer kansen, zeggen ze. Kun je veel meer leren. Precies wat ze zelf willen.

Dan verliezen ze hun aandacht en schieten ze weer alle kanten op. Hun ogen speuren naar de dichtstbijzijnde bal. Voetbal op straat. Daar leer je het.

Lees ook: 

KNVB zet twee Utrechtse voetbalverenigingen uit de competitie

De KNVB trok eind oktober een duidelijke grens en zette twee Utrechtse verenigingen uit de competitie. Sindsdien mochten ze met geen enkel team meer wedstrijden spelen.

Van in de gaten houden naar straffen: hoe de KNVB geweld op het veld aanpakt

Monitoren, duiden, sturen en straffen aan de hand van ‘maluspunten’. Vijf woorden die in het kort aangeven hoe de KNVB geweld in het amateurvoetbal probeert aan te pakken. Trouw kon op het hoofdkantoor in Zeist meekijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden