Voetbal

Moet koppen verboden worden voor kinderen? ‘Ik zag soms echt sterretjes’

Floris van Zanten, voetballer van SHO in Oud-Beijerland, demonstreert zijn specialiteit.Beeld Patrick Post

De jeugdvoetballers trainen in coronatijd nog altijd door. Moet koppen bij kinderen verboden worden vanwege de gezondheidsrisico's, zoals in Engeland gebeurde? 

Floris van Zanten (12) is voetballer van SHO in Oud-Beijerland, een dorp onder de rook van Rotterdam. Zijn grote kracht? “Koppen!” Floris zegt het zonder twijfel. En waarom koppen? “Gewoon, omdat ik een hard hoofd heb.”

Floris lacht er ondeugend bij. Zijn gezicht betrekt als hij hoort dat in Groot-Brittannië kinderen tot twaalf jaar niet meer mogen koppen. De maatregel werd eerder dit jaar genomen nu er een onderzoek loopt naar de gezondheidsrisico’s van koppen bij jonge kinderen. Ze zouden klachten als hoofdpijn, nekpijn en duizeligheid kunnen krijgen. “Ik heb nog nooit last gehad na een kopbal”, zegt Floris. “Maar ik denk eerlijk gezegd wel dat het schadelijk kan zijn. Het gaat er vooral om hóé je de bal kopt. Het liefst met je voorhoofd. Als je ‘m op je achterhoofd raakt, is dat niet zo lekker.”

Bij SHO, een vereniging met ruim duizend leden, staat het onderwerp koppen bij jonge kinderen nog niet op de agenda, vertelt jeugdcoördinator Martijn Valk. “Er is voor ons nog geen reden om het koppen bij jonge kinderen te verbieden”, meent hij. “We wachten op de KNVB. Als zij onderzoek hebben gedaan en stelling innemen, dan zullen we dat opvolgen.”

‘Ik zag soms echt sterretjes’

Toch zijn er ouders die zich zorgen maken over de effecten van koppen. “Het is toch zoiets als een bokser die een klap in zijn gezicht krijgt”, vindt Ricardo Laures, terwijl hij de verrichtingen van zijn zoon Ramiro bekijkt. “Ik kan me niet voorstellen dat het goed is.” Laures speelde zelf ook jarenlang op de amateurvelden. Koppen deed hij liever niet, bekent hij met een lach. “Die ballen zijn keihard. Als je ze verkeerd kopt, dan krijg je in je hoofd het gevoel alsof je een ijsje te snel opeet. Ik zag soms echt sterretjes.”

Kinderen koppen in wedstrijden liever nog niet. Bovendien zijn er door corona al enkele maanden geen wedstrijden meer.  Als de discussie over koppen iets oplevert, is het dat jeugdtrainers nu wel nadenken over de vraag: hóé moeten kinderen eigenlijk leren koppen? Kan dat veiliger?

Floris moet even nadenken of hij ooit specifieke koptraining heeft gehad bij SHO. “Volgens mij niet hè”, kijkt hij vertwijfeld naar zijn vader. “Nee, volgens mij ook niet”, zegt Barry van Zanten, die zelf nog in de jeugdopleiding van Feyenoord speelde. “Terwijl dat wel belangrijk is. Het maakt nogal wat uit of je de bal op je voorhoofd of op je achterhoofd of slaap krijgt. Dat kan soms pijn doen.”

‘Het ene kind is banger dan het andere’ 

Bij SHO trainen kinderen inderdaad nog niet specifiek op koppen, stelt jeugdcoördinator Valk. Henk Groeneveld, trainer van SHO Onder 10, staat naast hem. “Wat moet je ze leren?” vraagt hij zich hardop af. “Meestal zeg ik één ding: koppen doe je met je voorhoofd, want dan kun je het beste richten. Als je een hele training gebruikt om te koppen, dan word je daar niet blij van”, glimlacht Groeneveld, die spreekt uit ervaring. Hij wil waken voor een te ernstige benadering. “Koppen gaat een beetje vanzelf bij jonge kinderen”, meent hij. “Het ene kind is wat banger dan het andere.”

Floris is niet bang voor een bal, bekent hij. Als hij in de toekomst niet meer mag koppen, dan zal hij dat aan de ene kant jammer vinden, maar hij zal het ook begrijpen. Als er straks weer wedstrijden mogen worden gespeeld, zal hij zijn specialiteit zeker weer inzetten voor SHO in Oud-Beijerland.

Een kopverbod in het voetbal is in Nederland nog niet aan de orde. De KNVB wacht eerst onderzoek af.

Volgens KNVB-arts Edwin Goedhart is een kopverbod zoals in Groot-Brittannië voorlopig niet aan de orde in Nederland. Koppen is toegestaan, zolang er geen onomstotelijk bewijs is dat het slecht is voor de gezondheid. Een definitief antwoord op de vraag of koppen slecht is kan nog ‘jaren’ op zich laten wachten, denkt de bondsarts. Wetenschappelijke onderzoeken die aantonen dat koppen slecht is, zijn volgens Goedhart niet onomstreden. “In het Britse onderzoek werden in tien minuten twintig ballen op ‘cornersnelheid’ op iemands hoofd geschoten. Dat is niet representatief voor een jongen of meisje onder de tien jaar.”

De KNVB is in samenwerking met universiteiten een onderzoek begonnen en ook de Europese voetbalbond Uefa test jonge voetballers. Goedhart: “We screenen jeugdspelers regelmatig en bouwen zo een database op. Als we hen volgen in de toekomst, kunnen we kijken of er veranderingen optreden die erger zijn dan voor niet-voetballers.”

Tot er definitieve conclusies zijn, blijft de discussie altijd smeulen. Een rondgang van Trouw toont aan dat het onderwerp niet altijd evenveel aandacht krijgt bij verenigingen. Koninklijke HFC uit Haarlem, de grootste club van Nederland, zegt wel dat tot zestien jaar wordt gekopt met zachtere ballen. “Ballonnen”, noemt jeugdvoorzitter Coen van den Heuvel dat. “Op die manier willen we wel de kopbeweging aanleren.”

Koppen is aansturing

Het is een alternatief dat de KNVB graag ziet. Goedhart zegt dat koppen niet alleen een kwestie is van een hoofd tegen een bal. “Je kopt niet met je voorhoofd, maar met je hele lichaam. Koppen is aansturing. Dat leer je het best rond de tien jaar. Als je op dat moment koppen verbiedt, leren kinderen de beweging misschien minder goed en krijgen ze er later meer last van. Wat lijkt als een oplossing kan ook een verschuiving van het probleem zijn. Koppen met een lichte bal is een goed alternatief.”

Veiligheid creëren is een andere manier om letsel uit te sluiten. Bij sommige clubs dragen keepers al verplicht een helm. Voetbalvereniging Hoogland uit Amersfoort vroeg aan leden of daar voor elke speler behoefte aan was. Er kwamen geen reacties. Maar, zo zegt voorzitter Nico Terschegget: “Ik vergelijk het met skiën. Vijf jaar geleden was een helm niet cool. Nu zie je op de pistes niet anders.”

Wie bescherming draagt, kan minder voorzichtig worden

Goedhart: “Van het dragen van die helmen in het voetbal is nooit bewezen dat het hersenschuddingen kan voorkomen. En wie bescherming draagt, kan minder voorzichtig worden. Of wat te denken van een jongetje dat niet meer mag koppen en met zijn voet naar de bal gaat. Dan is de kans op voet-hoofdcontacten weer groter.” Een derde manier is uitgaan van het idee dat voorkomen beter is dan genezen. Zeelandia Middelburg stelt al vijf seizoenen in het beleidsplan dat koppen niet meer wordt gedaan. “Ook toen kwam in het nieuws dat koppen slecht was”, aldus bestuurslid Hans van de Sluijs.

Aan trainers wordt bij de club meegegeven dat kopoefeningen tot de O13 (onder dertien jaar, red.) niet de bedoeling zijn. Maar, zo relativeert Van der Sluijs: “De meeste oefeningen voor de jeugd zijn toch al meer gericht op spelvormen. Tegenover elkaar staan en overkoppen komt niet meer voor.”

Lees ook: 

Is het goed als voetballers echt hun hoofd gebruiken?

In de rubriek Déja Vu schreef Trouw over de discussie over koppen in Nederland. Die speelt namelijk al jaren. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden