Schandalen

Misbruikzaken in vrouwenvoetbal stapelen zich op: ‘Laat dit ook Nederland op scherp zetten’

Lisa De Vanna (rechts), hier namens Australië in actie tijdens het WK voetbal in 2019 in Frankrijk tegen Jamaica, zei in een interview: ‘Ben ik seksueel geïntimideerd? Ja. Ben ik gepest? Ja.’ Beeld AP
Lisa De Vanna (rechts), hier namens Australië in actie tijdens het WK voetbal in 2019 in Frankrijk tegen Jamaica, zei in een interview: ‘Ben ik seksueel geïntimideerd? Ja. Ben ik gepest? Ja.’Beeld AP

In korte tijd zijn in drie landen gevallen van seksuele intimidatie en misbruik in de top van het vrouwenvoetbal naar buiten gekomen. Gaat na het turnen ook in deze sport de deksel van een beerput?

In de Verenigde Staten, Australië en Venezuela hebben topvoetbalsters de afgelopen dagen coaches beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag, machtsmisbruik en intimidatie. De getuigenissen van vrouwen hebben inmiddels geleid tot onderzoeken van nationale bonden en de Fifa. In Amerika is de beschuldigde coach ontslagen.

De opeenvolging van de zaken doet denken aan het sneeuwbaleffect dat vorig jaar in het turnen was te zien. Na de documentaire Athlete A, over de omvangrijke misbruikaffaire rond de arts Larry Nassar, durfden in veel andere landen (oud-)turnsters ook met getuigenissen naar buiten te komen, ook in Nederland.

In het Nederlandse vrouwenvoetbal zijn nog geen misbruikverhalen in de top bekend. Uit voetbal als breedtesport was de laatste jaren wel sprake van een toename van het aantal meldingen en dossiers bij het Centrum voor Veilige Sport en de KNVB. In de meest recente cijfers, over 2020, werden er 123 dossiers aangemaakt (turnen 233). In 2019 waren dat in het voetbal 103 dossiers. In het overgrote deel zijn vrouwen of meisjes het slachtoffer.

Hausse aan meldingen

Bij het Instituut Sportrechtspraak (ISR) werd vorig jaar zestien keer een zaak over seksuele intimidatie in het voetbal behandeld. Dit jaar gaat het na negen maanden om zestien onderzoeken. “We zagen vorig jaar dat de publiciteit rond het turnen tot een hausse aan meldingen uit die sport leidde. Als dit in het voetbal ook gaat gebeuren, zijn we voorbereid”, zegt Henk van Aller van het ISR. Zijn organisatie kreeg extra geld van VWS om zaken te onderzoeken en meer aanklagers aan te stellen.

Leonne Stentler Beeld
Leonne Stentler

Wake up-call voor Nederland

Leonne Stentler, oud-international en nu voetbalanalist bij de NOS en ESPN, vindt dat de verhalen uit Amerika, Australië en Venezuela een wake-upcall moeten zijn voor de clubs in Nederland. “Ik roep ze op om er nog eens goed over na te denken of de faciliteiten hier op orde zijn zodat het voor speelsters veilig genoeg is om iets te melden, en dat die het gevoel hebben dat ze ook worden geloofd”, zegt Stentler. “Ik durf niet te zeggen dat dit nu overal goed geregeld is. Het zou goed zijn als personen bij clubs die het vertrouwen hebben van de speelsters met hen in gesprek gaan. Misschien kan het voetbal leren van waar het turnen na de uitbraak van de schandalen nu mee bezig is.”

In 2017 stelde een commissie onder leiding van oud-minister Klaas de Vries vast dat één op de acht sporters in Nederland te maken had met seksuele intimidatie. Bij het daarna opgerichte Centrum Veilige Sport Nederland is er sindsdien een meldpunt. Voetbalbond KNVB heeft ook een eigen meldpunt en een vertrouwenspersoon. Stentler zelf zegt geen ervaringen te hebben met grensoverschrijdend gedrag. “Ik heb het geluk gehad dat Sarina Wiegman bijna mijn hele carrière mijn coach is geweest. Zij bouwde een heel gezonde cultuur rond een team. Maar ik kan me echt wel voorstellen dat dit niet overal zo was. In de top zijn sporters heel afhankelijk, van de club, van de coach. Daardoor kunnen zaken lang onbesproken blijven. Ze zijn kwetsbaar. De zaken die nu loskomen moet in Nederland alles weer op scherp zetten, niet alleen het voetbal, in alle sporten.”

Het begon vorige week in Amerika met een interview van Sinead Farrelly (31) en Meleana Shim (30) in het tijdschrift The Athletic. De voetbalsters vertelden daarin over de seksuele intimidaties door de Engelse coach Paul Riley gedurende meer dan tien jaar. Riley ontkende alle beschuldigingen en liet weten nooit seks met de speelsters te hebben gehad. Niettemin werd hij door zijn club North Carolina Courage op staande voet ontslagen.

De Amerikaanse bond en wereldvoetbalbond Fifa zijn een onderzoek gestart naar de zaak. Naar aanleiding van de onthullingen in Amerika gingen afgelopen weekend de wedstrijden in de hoogste vrouwencompetitie, de NWSL, niet door. De voorzitter van de NWSL stapte op nadat was uitgelekt dat ze signalen over grensoverschrijdend gedrag zou hebben genegeerd.

Uitgesloten en gepest

Kort na de getuigenissen in Amerika traden voormalige speelsters van de nationale ploeg van Australië naar buiten over het grensoverschrijdend gedrag waarvan ze slachtoffer waren. Een van hen is Lisa De Vanna, 150-voudig international. “Ben ik seksueel geïntimideerd? Ja. Ben ik gepest? Ja. Ben ik uitgesloten? Ja. Heb ik dingen gezien waarbij ik me niet op mijn gemak voelde? Ja”, vertelde De Vanna (36) in de krant Sydney’s Daily Telegraph.

Ook oudere teamgenoten zouden haar hebben lastiggevallen, bijvoorbeeld bij het douchen. Rhali Dobson, oud-voetbalster, vertelde dat ze zich als tiener geïntimideerd had gevoeld. “Het gebeurde en werd onder de mat geveegd.”

In Venezuela trad dinsdag een groep van 24 topvoetbalsters naar buiten over het gedrag van oud-bondscoach Kenneth Zseremeta. Hij had ook jeugdteams onder zijn hoede. Volgens de speelsters maakte hij zich schuldig aan fysiek en mentaal misbruik. Ze deelden een gezamenlijke verklaring via sociale media. Een van hen is Deyna Castellanos, de 22-jarige aanvalster van de Spaanse topclub Atlético Madrid. “Afgelopen jaar heeft een van onze teamgenoten ons verteld dat ze sinds haar veertiende seksueel is misbruikt door de coach”, staat in de verklaring. “We hebben besloten om de stilte te doorbreken, om te voorkomen dat deze coach meer slachtoffers creëert met fysiek, psychologisch en seksueel misbruik en intimidatie.”

Zseremeta heeft nog niet gereageerd. Hij werkte na zijn vertrek uit Venezuela als bondscoach van de vrouwen van de Dominicaanse Republiek en Panama. De Venezolaanse voetbalsters roepen de Fifa en de nationale bonden op om Zseremeta te weren uit het vrouwenvoetbal.

Lees ook: Het juridische gevecht van oud-turnster Stephanie Tijmes: ‘Wij hebben geen stem. Toen niet, nu niet’

Oud-turnster Stephanie Tijmes betwijfelt of er juridische gerechtigheid komt voor het leed dat haar en vele anderen in gymzalen is aangedaan. ‘Blijkbaar is het Nederlands rechtssysteem niet voor iedereen rechtvaardig.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden