InterviewTamara van Ark

Minister Tamara van Ark: We waren ons te weinig bewust van de risico’s in sport

null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

Ook de sport werd dit jaar hard geraakt door de coronapandemie. De financiële zorgen zijn groot en de bewegingsarmoede nam toe. In het turnen kwamen ernstige misstanden naar buiten. Tamara van Ark (46), de nummer twee op de VVD-lijst voor de verkiezingen in maart, is sinds juli minister van sport. Een gesprek.

Als moeder stond ze vele uren langs de manege-bak en keek ze naar haar jongste dochter bij het streetdance. Als de tijd het toelaat kijkt ze op televisie graag naar Formule 1. “Jazeker!” Of naar tennis. “Ook omdat daar geklapt wordt als de tegenstander een punt maakt. Een goed potje voetbal mag ik ook graag zien.” Bijna verontschuldigend: “Ik ben voor Feyenoord”.

En zelf? Als meisje in het West-Brabantse Zevenbergen beoefende Tamara van Ark diverse sporten. Ze deed aan handbal, jazzballet én turnen. Een uitblinker was ze niet. “Toen er een vogelnestje gemaakt moest worden…. ik realiseerde me dat de turnselectie niet voor mij was weggelegd”, vertelt ze lachend, in een ruime kamer op het ministerie van VWS. “Helaas kan dit gesprek niet op mijn eigen kamer. Daar kunnen we niet genoeg afstand houden. Wel wat ongezellig zo, helaas.”

Op dit ministerie nam de VVD’er (46) halverwege dit coronajaar de portefeuille medische zaken en sport over van tijdelijk minister Martin van Rijn. Of ze nu ook meedoet aan het wekelijkse sportuurtje voor bewindslieden op het Haagse Binnenhof? “Dat is altijd op vrijdagochtend om half acht. Dat krijg ik niet georganiseerd.” Rond die tijd begint ze wel altijd aan een wandeling. Intensief wandelen is haar eigen sportieve uitlaatklep. Ze doet het elke dag een half uur, dichtbij huis in Nieuwerkerk aan de IJssel. In weekenden loopt ze langer. Het liefst ploegt ze door een weiland. Ze geniet dan van de buitenlucht, de letterlijke ruimte. “Wandelen maakt mijn hoofd leeg. Ik stop er vooraf een probleem in en aan het eind heb ik de oplossing.”

In haar mijmeringen en overwegingen is het teruggrijpen op haar eigen jeugdervaringen belangrijk om steeds te realiseren waar het bij sport echt over gaat: plezier, verbinding en gezondheid. Al die facetten kwamen dit jaar onder zware druk te staan. Sporthallen werden gesloten, competities afgeblazen, samen in de kantine een biertje drinken werd verboden, de verenigingskassen raakten leeg, twee miljoen mensen gingen structureel minder bewegen, de topsport klaagde over ongelijkheid en de ernstige misstanden in het turnen, wat liet zien hoe onveilig topsport voor kinderen kan zijn.

Ook daar dacht ze over na, tijdens die ochtendwandelingen. Niet elk besluit dat daar mede uit voortkwam, werd met gejuich ontvangen. Waarom vielen in oktober alle topcompetities stil, behalve het voetbal? Dat frustreerde andere topsporters die zich weggezet voelden als amateurs. Van Ark: “Iedereen die tegen me zei dat het niet eerlijk was, gaf ik gelijk. Maar je moet ergens een knip maken. Bij elke uitzondering die je maakt, is er een volgende groep voor wie het oneerlijk is.”

null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

Sinds half december mogen de topcompetities van alle sporten weer worden opgestart. Waarom nu ineens wel? Het moment lijkt niet logisch, gezien de strenge lockdown van dit moment.

“Willen alle topsporters volgend jaar weer op niveau zijn dan moeten die competities doorgaan. 2021 is een belangrijk sportjaar met grote toernooien. De internationale druk komt erop. We hebben heel intensief overleg gehad met sportkoepel NOC-NSF, want de herstart is wel gebonden aan spelregels. Alle betrokkenen moeten in een sportieve bubbel zitten. Kunnen jullie dat leveren? Oké, dan mag het.”

Wat vindt u van dit bizarre jaar het meest vervelend voor de sport?

“Voor de topsport was het uitstellen van de evenementen, waar jarenlang voor getraind is, wrang. Voor de breedtesport is het verdrietig dat al die mensen die zich vrijwillig inzetten om verenigingen draaiende te houden toch te horen kregen dat het niet mocht doorgaan. Of ze het goed geregeld hadden, was niet het issue. We moesten het aantal reisbewegingen en contactmomenten terugschroeven en daarbij is sport gegeven de omvang gewoon een hele grote factor.”

Ondertussen bleven de Ikea’s en winkelstraten volstromen. Was dat niet pijnlijk voor u, als minister van sport?

“Ik vertrek meestal vanuit het perspectief van de mensen in de zorg. Maar ook vanuit het perspectief van de sport is het zuur. Eric Gudde, de directeur van voetbalbond KNVB, zei tegen me: ‘Vanuit een leeg stadion in Waalwijk zitten we te kijken naar de file voor de Efteling’. Dat is lastig uit te leggen. Met de huidige lockdown gelden de regels voor iedereen en hoop ik dat we er weer met z’n allen de schouders onder willen zetten.”

Toch lijkt het erop dat het kabinet de afgelopen maanden het belang van de economie zwaarder heeft laten wegen dan het belang van sport, terwijl beweging cruciaal is voor een vitale en gezonde samenleving en het verenigingsverband voor sociale verbondenheid zorgt?

“Dat beeld herken ik niet, ook niet uit de discussies binnen het kabinet. Het belang van sporten en bewegen is steeds benadrukt. De jeugd heeft gelukkig grotendeels kunnen blijven sporten. De getroffen maatregelen waren noodzakelijk voor de aanpak van het virus. Daarbij is het balanceren, omdat je niet wilt dat mensen stilvallen. Met z’n allen hebben we er nu al flink wat coronakilo’s bij. Ik hoop echt dat men in beweging blijft. Ga dagelijks een half uur wandelen of fietsen.”

De vrees bestaat dat mensen structureel afhaken. Dat ze niet meer bij verenigingen terugkeren, ook omdat iedere coronakilo de drempel verhoogt. Wat kan de overheid doen om dat te voorkomen?

“Premier Rutte en ik hebben daarover recent gesproken met de KNVB en NOC-NSF. Zij voelen die zorg. Aan het Outbreak Management Team hebben we de vraag voorgelegd wat het betekent om volwassenen weer te laten trainen zonder groepsbeperking. Vanuit de gedachte dat sport weliswaar zorgt voor besmettingsrisico’s, maar ook iets oplevert: sport is goed voor de vitaliteit en samenhang. Verder kunnen wij als overheid financieel ondersteunen. Sportverenigingen en accommodaties hebben flink gebruikgemaakt van de rijksregelingen en het sport-specifieke pakket voor noodhulp. Door het Nationale Sportakkoord, inmiddels vertaald naar talloze lokale afspraken, kunnen gemeenten, Rijk en sportclubs elkaar makkelijker vinden. Dat helpt de infrastructuur in stand te houden.”

Tamara van Ark Beeld Werry Crone
Tamara van ArkBeeld Werry Crone

De Nederlandse Sportraad stelt dat die infrastructuur met al die verenigingen te kwetsbaar is en op termijn niet houdbaar, met al die deels vergrijsde vrijwilligers. Het moet professioneler. Sport zou meer dan nu een arbeidsmarkt moeten worden. Wat vindt u van dat advies?

“De raad zegt dat sport om veel meer gaat dan dat uurtje bewegen in de week of die topsportcompetitie. De maatschappelijke meerwaarde wordt benadrukt. Uit alle dwarsverbanden die er zijn – tussen de centrale en decentrale overheid, de verschillende departementen, tussen het veld en overheid, verenigingen en professionele organisaties – kun je veel meer halen als je al die neuzen dezelfde kant op krijgt, schrijft de raad. Dat vind ik heel interessant. Alleen gezien de termijn waarin het kabinet er nu nog zit, vind ik het lastig om te zeggen: dit gaan we alvast doen.”

De sportraad vindt ook dat NOC-NSF niet langer geld moet verdelen, omdat de sportkoepel erg op de topsport gericht is.

“Ik vind het niet passend om daar nu uitspraken over te doen. Er moet eerst vanuit de sport zelf naar gekeken worden. Beslissingen moeten ook gedragen worden. Hier geldt het adagium: alleen ga je sneller, samen kom je verder.”

Heel veel oud-turnsters zijn dit jaar als slachtoffers naar buiten gekomen met verhalen over misstanden in hun sport. Wat heeft u het meeste geraakt?

“De eenzaamheid. Dat ze het gevoel hadden dat ze geen kant op konden, dat ze als kind dachten: het zal er wel bij horen en als ik er moeite mee heb, dan ben ik misschien wel gek. Die eenzaamheid.”

Vooral coaches gingen in de fout. NOC-NSF erkent dat de pedagogische vaardigheden van veel coaches in de sport nog ontwikkeld moeten worden. Moet daar meer aandacht voor komen?

“Plezier en veiligheid in de sport zijn het allerbelangrijkste en dat we daar in Nederland niet vanuit kunnen gaan, zoals is gebleken, vind ik heel erg. Daarom heeft het ministerie een onafhankelijk onderzoek gefaciliteerd en heb ik aangekondigd om samen met de sport met een plan van aanpak te komen. Je wil dat kinderen het maximale uit zichzelf kunnen halen, maar je wil niet die grens over. Dat is waar lessen uit getrokken moeten worden.”

Welke lessen?

“Hoe vind je die grens? Zodat je er niet overheen kan gaan.”

En wie moet dat doen?

“Ik denk dat een hele grote verantwoordelijkheid bij de sport zelf ligt, bij de vereniging, de trainer, de bond. Maar ook bij de ouders.”

Minister Van Ark over het WK voetbal in Qatar: ‘Sport en politiek gescheiden houden’

Minister Tamara van Ark vindt dat de politiek zich niet moet bemoeien met eventuele deelname aan het wereldkampioenschap voetbal in Qatar, mocht Nederland zich plaatsen. De discussie over de wenselijkheid van het toernooi in het najaar van 2022 blijft voortduren door de mensenrechtenschendingen in het land, ook bij de bouw van stadions.

“Ik vind dat je politiek en sport gescheiden moet houden”, zegt Van Ark. “Waar evenementen plaatsvinden, is aan de sport. We moeten wel gesprekken voeren met die landen, maar niet wegblijven bij die toernooien. Als mij gevraagd wordt om daar het Nederlands elftal te supporten, dan vind ik dat je daar als minister van sport geen nee tegen kunt zeggen. Ik denk wel dat je moet oppassen met wie je op de foto gaat”, zegt Van Ark. Dus staat ze bij plaatsing van Oranje desnoods op het ereterras in Qatar te juichen met een oranje muts op? “Volop!”

De Nederlandse sportcultuur is heel erg gericht geraakt op presteren. Daar gaat via de Nationale Loterij ook veel overheidsgeld naar toe. Is er voldoende oog geweest voor de schaduwkanten van het topsportklimaat?

“Dat is een heel moeilijke vraag. De artikelen die Trouw over topsportkinderen heeft geschreven laten de dilemma’s goed zien. Ik denk dat je per definitie moet constateren dat we ons niet genoeg bewust zijn geweest van de risico’s, want anders had dit niet zo kunnen gebeuren. Kijk, in sport komt alles en iedereen samen. De wereld van buiten zit ook in de sport. Dus de problemen die je in de samenleving ziet, zie je ook in de sport. Maar het belangrijkste van sport blijft juist de verbinding en het plezier.”

Gaat er niet te veel geld naar de topsport en te weinig naar de breedtesport, zodat je kunt investeren in verenigingen?

“Nee. Ik heb twee liefdes: topsport én breedtesport. Het een heeft ook met het ander te maken. Kijk naar de prestaties van Oranje in het vrouwenvoetbal en wat dat heeft betekent voor de deelname van meiden aan die sport.”

Misschien is het andersom: omdat zoveel meiden gingen voetballen, kwamen er prestaties.

“Oh. Laat ik dan een ander voorbeeld noemen. Ik was bij het fierljeppen in Friesland en als je ziet wat dat doet daar: mensen die samenkomen en plezier hebben. Dat is wat je wil met sport.”

Lees ook:

Dossier-topsportkinderen

Wat zijn de gevaren als iemand op jonge leeftijd alles op alles zet voor een carrière in de sport? En wat zijn de mooie kanten van zo’n doelgericht leven? De grote vraag is hoe een kind onder die omstandigheden kind kan blijven. De verhalen uit de serie over topsportkinderen kunt u teruglezen op trouw.nl/dossier/topsportkinderen.

Is het moreel verantwoord om een WK te houden in Qatar, een land dat mensenrechten schendt?

De mensenrechten in Qatar zijn niet om over naar huis te schrijven. Valt het dan wel te verantwoorden om daar het WK voetbal 2022 te houden? Het filosofisch elftal is kritisch.

Sinds de coronacrisis zijn ruim 2 miljoen mensen veel minder gaan bewegen

De coronacrisis zorgt er volgens onderzoek van het Mulier Instituut voor dat ruim twee miljoen mensen veel minder zijn gaan bewegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden