Mensenrechten

Media-ethicus Huub Evers: ‘Het zou krankzinnig zijn om Qatar te verslaan als een doorsnee WK’

Media luisteren naar een persconferentie van het organisatiecomité in Qatar. Beeld ANP / EPA
Media luisteren naar een persconferentie van het organisatiecomité in Qatar.Beeld ANP / EPA

Moeten journalisten naar Qatar reizen om het WK voetbal te verslaan? Of werken ze dan mee aan de propagandashow van het regime? Deel zeven van een serie.

Arend Hulshof

“Een journalist is geen activist”, schreef voetbaljournalist Hein Meurs dit voorjaar in Trouw. Maar, vervolgde hij, “je hoeft geen activist te zijn om toch zaken aan de kaak te stellen”. De oprichter van Comité Cancel Qatar 2022 riep al langer op tot een sportboycot van het WK. En nu vond Meurs dat ook sportjournalisten thuis moesten blijven. Toch gaan zou betekenen dat hun “aanwezigheid propagandistisch wordt uitgebuit”.

De Franse krant Le Quotidien besloot half september om niet over het WK in Qatar te berichten. In het hoofdredactioneel commentaar zei Trouw echter in april al dat de vraag of journalisten het WK moeten boycotten ‘oneigenlijk’ was. “Verslaggevers moeten verslag doen, niet wegblijven.”

Maar niet iedereen op de redactie dacht daar zo over, bleek later uit de column van hoofdredacteur Cees van der Laan. Binnen Trouw was een debat over de kwestie, en verschillende redacteuren bleken wél voor een persboycot te zijn. “Door daar te zijn normaliseer je een evenement dat geen normaal evenement meer is”, zei een van hen. Van der Laan zag dat anders. Hij vond dat Trouw het vergrootglas op mensenrechtenschendingen in Qatar moet leggen, en dat doe je niet door thuis te blijven.

Krachtig statement

Media-ethicus Huub Evers stelt dat voor beide argumenten iets te zeggen valt. Hij was jarenlang lector op de school voor journalistiek in Tilburg en heeft veel gepubliceerd over ethische dilemma’s in de journalistiek.

Eigenlijk had de Nederlandse sportjournalistiek begin dit jaar collectief moeten besluiten niet naar Qatar te gaan, vindt hij. “Dan maak je een krachtig statement. Zeker als ze dat hadden gedaan met steun van journalistenvakbond NVJ en het Genootschap van Hoofdredacteuren.”

Hij erkent dat daar bezwaren aan hadden gekleefd. Want waarom waren sportjournalisten in februari dan nog wel bij de Winterspelen in Peking? “Toch ben ik voor zo’n boycot”, zegt hij. “Ook om individuele journalisten niet onnodig voor een moreel dilemma te plaatsen. Volkskrant-journalist Willem Vissers zei eerder niet naar Qatar te willen, maar kwam daar op terug. Met een collectieve boycot was die draai niet nodig geweest.”

Tot vervelens toe

Daarvoor is het inmiddels te laat. “Neemt niet weg dat sportjournalisten in de verslaggeving van het WK inderdaad een vergrootglas op misstanden kunnen leggen. En dat gaan ze vast ook doen.”

We zullen ook tijdens het WK, voorspelt Evers, tot vervelens toe blijven lezen, zien en horen dat Qatar het evenement alleen door corruptie heeft verkregen, dat het regime mensenrechten schendt en dat er doden zijn gevallen bij de bouw van stadions. Minder zal het volgens hem in de media gaan over de rol van Nederlandse bedrijven. “En dat is toch wel frappant: dat er veel meer commotie is over sporters die naar Qatar gaan dan over multinationals die goudgeld aan het WK verdienden.”

Maar krijg je als verslaggever in Qatar de misstanden ter plekke te zien? In 1978 konden Vara-verslaggevers bij het WK in Argentinië ‘Dwaze Moeders’ interviewen. Het militaire regime had dat niet verwacht en zorgde erna pas dat journalisten niet meer bij hen in de buurt konden komen.

Een poging wagen

Qatar is daar beter op voorbereid. Verslaggevers zullen vermoedelijk niet veel ruimte krijgen buiten de stadions en de kans dat ze in contact komen met een lokale mensenrechtenactivist is heel klein. Maar ze kunnen volgens Evers wel een poging wagen, en verslag leggen hoe de overheid hen vervolgens dwarsboomt. “Al moeten ze wel uitkijken of ze daarmee niet mensen onnodig in gevaar brengen.”

En je hoeft ook niet alles zelf gezien te hebben om er toch over te berichten, meent Evers. “Zolang je je maar goed voorbereidt en afstemt met de redactie thuis. Daar kunnen collega’s achtergrondstukken schrijven over mensenrechtenschendingen. En in de wedstrijdreportages kunnen verslaggevers bijvoorbeeld melden onder welke omstandigheden het stadion is gebouwd. Natuurlijk moet je dat niet steeds op dezelfde manier herhalen, dat gaat irriteren. Maar journalisten zijn creatief genoeg daar iets op te vinden.”

Evers heeft er dan ook geen problemen mee als de NOS de openingsceremonie van het WK uitzendt. Dat is doorgaans een propagandashow, waarin het gastland zich van zijn allerbeste kant laat zien. “Maar commentatoren kunnen daar doorheen prikken, en vertellen welke misstanden het regime tijdens die ceremonie verhult.”

Het nodige veranderd

Zo nodigde de NOS bij de loting van het WK Ruud Bosgraaf al uit. Hij is al jarenlang persvoorlichter van Amnesty International, maar was niet eerder gevraagd voor een live sportprogramma. Er is dan ook het nodige veranderd in de loop der jaren, meent Evers. “Bij het WK van 1978 deden de meeste sportjournalisten verslag van de wedstrijden, en niets anders”, zegt hij. “Nu staan ze gelukkig veel minder op een eiland. Het zou krankzinnig zijn als een krant het WK in Qatar zou verslaan alsof het een doorsnee WK is, want dat is het niet.”

Als er dan zoveel mogelijk is, waarom is Evers dan toch voor een collectieve persboycot? “Je weet pas na afloop wat het beste scenario was”, zegt hij. “Dat is het lastige. Als de Nederlandse sportpers zou beslissen niet naar Qatar te gaan, dan zou het zomaar kunnen dat ze zich na afloop achter de oren krabben omdat buitenlandse collega’s meer voor elkaar kregen dan gedacht.

“Met de kennis van nu denk ik toch dat een collectieve boycot een krachtiger signaal is. Dan zeg je nog duidelijker dat een WK waarbij zoveel mis is, echt niet goed is.”

Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten, www.fondsbjp.nl.

Lees ook:

Freek de Jonge: ‘Als Nederland het WK wint, zal er altijd een vieze geur aan blijven hangen’

Sporttoernooien in repressieve landen roepen vaak verontwaardiging op. Ook bij BN’ers. Sommigen beginnen zelfs een campagne. Freek de Jonge en Erik van Muiswinkel geven hun mening.

Sport en politiek: een gedwongen huwelijk, of strikt gescheiden?

Een WK in Qatar? Waarom niet? Sport en politiek zijn immers strikt gescheiden zaken, vinden velen. Is dat wel zo?

Voetballers zouden niet naar Qatar moeten gaan, vinden deze gevluchte activisten

Moet je een sportevenement in een land met een repressief regime boycotten of niet?Activisten uit die landen zelf vinden vaak van wel.

Oranje wuppies en juichcapes – of rond het WK in Qatar maar even niet?

Bij ieder EK of WK voetbal strijden supermarkten met oranje campagnes om de klanten.Hoe gepast is dat als er bloed aan het WK kleeft?

‘Inmiddels kun je onbevreesd je middelvinger opsteken naar Poetin’

Een regenbooghartje op de aanvoerdersband; het leidde afgelopen weekend tot ophef. Op het WK voetbal in Qatar is het toegestaan. Op Olympische Spelen zijn zulke acties verboden, ondervond snowboardster Cheryl Maas.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden