Beeld Maartje Geels

ColumnBettine Vriesekoop

Maarten, zwem je alsjeblieft nog even door?

“Tijdens mijn ziekte dacht ik: ik kan nu overleven of ik kan sterven; het enige dat ik kan doen is hier gaan liggen en het ondergaan. Mijn kracht was dat ik bijna rust vond in beide uitersten. Als ik het zou halen: heel mooi. Als ik zou sterven: vreselijk, maar ik kon mezelf weinig verwijten. Dat gaat heel ver, want je vindt rust in je eigen sterven”, zei Maarten van der Weijden na zijn gouden olympische race in 2008 tegen NRC. Vrijdag zat ik met hem aan tafel bij ‘Jinek’.

Hersteld van kanker, een onwezenlijke ziekte tot je hem krijgt, won Van der Weijden olympisch goud bij het 10 km openwaterzwemmen, net zo onwezenlijk tot het bewijs om je nek hangt. Wat hij NRC vertelde gaf te denken. Die gelijkmoedigheid. Kanker maakte hem niet ongelukkig. Hij was superblij met zijn gouden plak, maar niet uitzinnig.

Pompen of verzuipen

Volgens Van der Weijden genees je niet van kanker door positief denken. Het is pompen of verzuipen. Dom geluk of dikke pech. Door emoties verlies je het zicht op de werkelijkheid. Bij uitstek voor wie topsport bedrijft. De blik op spel en speelveld vertroebelt.

Voor hij in het water van zwembad de Warande in Oosterhout dook voor een derde recordpoging 24 uur zwemmen, zei Van der Weijden, “had hij er helemaal geen zin in”. Kunstschaatser Michel Tsiba zei eerder afgelopen week: “Als ik in Rusland naar de training ga, ben ik bang. Ik weet hoe zwaar het gaat worden.”

Van der Weijden en Tsiba hadden het over hetzelfde: de weerzin om de strijd met jezelf aan te gaan. Topsport is zoveel meer dan extreme fysieke inspanning. Een dag en een nacht op hoog tempo baantjes zwemmen, hoe volbreng je dat? Na uren pas komt de geest tot rust. In trance stribbelt die niet meer tegen, houdt zich koest, vertelde een uitgeputte Van der Weijden aan Jinek. Na 18 uur zwemmen had hij afgehaakt. Het zwemlijf was op. Zijn kalme geest had het hem verteld. Soms lukt het, soms niet.

Om die mentaliteit vind ik Van der Weijden zo’n sterke ambassadeur voor kankerpatiënten. Identificeer je niet met die rotziekte. Voer geen strijd op leven en dood. Dit is je nieuwe speelveld. Doe wat nodig is. The best you can. Soms lukt het, soms niet.

In de sport kun je de handdoek gooien

De aanpak van de langeafstandszwemmer associeerde ik met wat ik doormaakte toen ik van mijn zoon moest bevallen. Niet eerder voelde ik me zo tegen de muur gedrukt als door de weeën die hun eigen natuurwet gehoorzaamden. In de sport kun je de handdoek gooien. Een vrouw die bevalt heeft geen keus. Ze moet door tot het kind er is. Of ze het overleven samen, komt later. Net zomin als Maarten van der Weijden stond te springen om 24 uur achtereen top te zwemmen, is er geen vrouw die zegt: ‘Ja, daar heb ik nou zin in. Een nachtje gedachteloos bevallen.’

Topsporter Van der Weijden heeft er vrede mee dat hij maar een mens is. Dat hij ziek kan worden en zeker doodgaat. Het lot van zijn makkers in het ziekenhuis liet zich niet die kant op dwingen.

‘Laat de wetenschap kanker verslaan’, luidt Van der Weijdens missie sinds hij genas. Door zijn slagen en falen in dat onwezenlijke langeafstandszwemmen begint Nederland te begrijpen dat kankerpatiënten niet genezen van positief of magisch denken maar door de vooruitgang van de medische wetenschap. Maarten, zwem je nog even door?

Marijn de Vries is met zwangerschapsverlof. Bettine Vriesekoop vervangt haar tijdelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden