WK Atletiek

Lege stoelen? Publiek is bijzaak in Qatar

Op sommige dagen gaf het atletiekstadion een desolate indruk, zoals hier op dag vier tijdens de series van de 200 meter voor vrouwen. Beeld BSR Agency

Het stadion is gekoeld, maar veel toeschouwers zitten er niet. Het deert Qatar nauwelijks. Het organiseren van het sportevenement past in de ambities van het emiraat om een sportcultuur te creëren.

Het grootste statement kwam op de WK in Doha van de Amerikaanse gemengde aflossingsploeg. Na hun gewonnen 4x400 meter liepen Wilbert London, Allyson Felix, Courtney Okolo en Michael Cherry in plaats van een ereronde meteen de catacomben in. De wereldtitel vieren in het stadion vonden ze onnodig. Er waren toch geen toeschouwers meer.

Naast de prestaties van de atleten is de dagelijkse fabuleuze lichtshow in het Khalifa International Stadium in Doha deze week vooralsnog het enige wat uitblinkt tijdens de WK atletiek in Qatar. Het gezaghebbende mondiale sporttoernooi wordt voor het eerst gehouden in het Midden-Oosten, maar de kennismaking bevalt zacht gezegd niet al te best. Als de wedstrijdlichten aan gaan, vallen de onbezette stoeltjes extra op. De tribunes blijven bedroevend leeg. 

Ambitieus plan

Het is een gekende klacht: in Qatar heerst geen sportcultuur en komen geen toeschouwers. In de gas- en oliestaat wonen zo’n 2,7 miljoen mensen: 300.000 Qatari en ruim twee miljoen gastarbeiders en expats. Het is een schiereiland waar hijskranen zwieren, staalconstructies langzaam de hemel in groeien en waar buiten de steden de woestijn begint. Sporten kan eigenlijk alleen binnen, of zoals op de WK atletiek in een stadion met een gloednieuw airconditioningsysteem.

Toch is sport een van de pijlers waar de islamitische Golfstaat op in wil zetten, zoals staat beschreven in het plan ‘Qatar-2030’, een meerjarenproject dat in 2011 werd opgetuigd. Bijna de helft van de overledenen in het schatrijke emiraat had last van chronische ziekten als gevolg van te weinig lichaamsbeweging. Sport moest een integraal onderdeel worden van de dagbesteding.

Het is een ambitieus plan voor een staat waarin sportbeoefening voor de meeste inwoners, zowel mannen als vrouwen (die mogen sporten in voor de islam gepaste kledij), nooit onderdeel was van de traditionele cultuur. Men kijkt liever voetbal dan zelf een balletje te trappen.

Tegelijkertijd moet sport een middel worden om de eigen identiteit te bepalen. Het opbouwen van nationale trots, door het creëren van sporthelden én het organiseren van grote sportevenementen. Qatar wil een rol in de wereld spelen, zeker als het gas en olie op een gegeven moment op is. Sport is gezond en werkt statusverhogend.

Atleten kopen

Alleen kost het opbouwen van een sportcultuur tijd, zegt sportmarketeer Frank van den Wall Bake. Goede atleten uit eigen land zijn er vooralsnog amper. “Daarom wordt nu geprobeerd om atleten te ‘kopen’ door ze te naturaliseren. Helden zijn de beste ambassadeurs.” De helft van de nationale voetbalploeg komt bijvoorbeeld niet uit Qatar. Hoogspringer Mutaz Essa Barshim is wel in Doha geboren.

Ook op een andere manier wordt invloed verworven, vooral in de voetbalwereld. Het Franse Paris Saint-Germain is sinds 2011 in handen van een Qatarese investeringsmaatschappij, Qatar Airways was tot 2017 zes jaar shirtsponsor van FC Barcelona en is nu ‘platina sponsor’ van Bayern München. Het sportprogramma voor jongeren dat in 2004 werd opgericht, ‘Aspire Academy’, heeft trainingscentra in onder meer Paraguay, Argentinië, Senegal, Vietnam en Thailand.

Tegelijkertijd worden grote evenementen naar het Midden-Oosten gehaald. Een uitgekiende strategie, aldus Van den Wall Bake. “Jarenlang zijn de trotse Qatari geconfronteerd met bijna minachting vanuit het Westen, zou ik het willen zeggen. Zij willen meedoen. Daarom zetten zij hun vele geld in, om te laten zien dat zij het net zo goed of zelfs beter kunnen organiseren.”

Inmiddels zijn de wereldkampioenschappen zwemmen (kortebaan, 2014), een WK-finale handbal (2015), wielrennen (2016, over desolate straten) en turnen (2018 in een lege Aspire Dome, de grootste sporthal ter wereld) al georganiseerd. Vanaf 2004 wordt op het circuit van Doha de Moto GP verreden. Tennis is er al sinds 1993. Van den Wall Bake: “De grootste evenementen kregen ze niet meteen. Daarom zijn ze wat kleiner begonnen.”

Mensenrechten

Met de WK atletiek werd een zeer aansprekend toernooi binnengehaald. Wel na forse kritiek. Volgens een samenwerkingsverband van de Britse krant The Guardian en het Duitse Der Spiegel is enkele uren voor de toewijzing in 2014 4,5 miljoen dollar betaald aan een vooraanstaand persoon binnen de internationale atletiekunie. Tevens zou 23 miljoen dollar aan ‘cadeaus’ zijn neergelegd, werd een nieuwe sponsor aangedragen (QNB Bank, de grootste financiële instelling in het Midden-Oosten) en de belofte gedaan over de hele wereld tien stadions te bouwen.

De absoluut grootste vis voor Qatar is het WK voetbal voor mannen, dat ondanks luid protest vanwege mensenrechtenschendingen en in een hardnekkige geur van corruptie nog steeds voor de wintermaanden van 2022 op de planning staat. De premier van Qatar, sjeik Abdullah bin Nasser bin Khalifa Al Thani, stuurde na de start van de WK atletiek vorig week een tweet de wereld in: ‘Dat Qatar het op twee na grootste sportevenement ter wereld organiseert, laat zien dat we klaar zijn om een exceptioneel WK 2022 te organiseren’.

Hitte

Maar hoe groter de toernooien, hoe meer aandacht er ook is voor de negatieve kanten van het toernooi in de hitte. Zeker bij de wereldsport atletiek, waar de lege tribunes volgens velen niet bij passen. In het bidbook schreef Qatar nog dat het vullen van het stadion ‘eenvoudig kon lukken’, maar tot nu toe was minder dan de helft van de stoeltjes bezet.

De finales van de koningsnummers in het atletiek, de 100 meters bij de mannen en vrouwen, werden door respectievelijk 11.800 en 1300 bezoekers plus genodigden live gezien. In het gloednieuwe Khalifa International Stadium is plaats voor 46.000 toeschouwers. De organisatie houdt het op late aanvangstijden (vanwege de hitte overdag) en de spanningen in de regio tussen buurland Saudi-Arabië en Iran.

Een lege tribune is ‘catastrofaal’ voor het imago van een sport én een land, zegt Van den Wall Bake. “Qatar creëert de perceptie dat een wereldsport als atletiek toch niet zo groot is. De toewijzing aan Qatar is een kardinale fout geweest.”

Buitenairco

Maar het is de vraag of dat voor de organisatie uitmaakt. Terwijl westerse landen vanwege de flinke eisen van bijvoorbeeld Wereldvoetbalbond Fifa of het Internationaal Olympisch Comité regelmatig afhaken, vult Qatar graag dat vacuüm, ook als toernooien vanwege de omstandigheden in de winter moeten worden gespeeld. Stadions als het Khalifa International Stadium, waar zelfs een ‘buitenairco’ in is gebouwd zodat het op de baan rond de 23 graden blijft, worden in recordtijd gebouwd.

Ronald de Boer was voor het land ambassadeur voor het WK 2022. “Op een ongelooflijke manier stampen ze nu sportgebouwen uit de grond. Zij willen zorgen dat ze als regio meetellen.” De voetballer, die zelf van 2004 tot 2008 in Qatar speelde, predikt een ander geluid, al zijn de berichten over slechte werkomstandigheden voor hem net zo ‘schrijnend’ en verhalen over corruptie ‘zeker niet goed’. De Qatari zijn ‘gek van sport’, aldus De Boer, die als ambassadeur bij de lunch met de sjeik aanschoof. “Vergis je niet. Dat zijn slimme gasten die hun land voor volgende generaties draaiende willen houden. De intentie is goed.”

Gek van voetbal

Alleen, zo geeft hij toe, gaat de ontwikkeling te snel. “Dertig jaar geleden reden ze op kamelen, nu in Ferrari’s. Dan maak je ongelukken. Dit zijn ze niet gewend. Voor de beleving horen volle tribunes er wel bij. Maar wanneer moet je dan beginnen? De sportbeleving moet groeien.”

De Boer: “Voor het WK voetbal verwacht ik geen problemen. Voetbal is zo’n markt. Iedereen in die regio is gek van voetbal.”

Voor de atleten was deze week beduidend minder aandacht. Het was teleurstellend, volgens velen. Heel soms zong een andere mening rond. De zilveren medaillewinnares van de 100 meter, de Britse Dina Asher-Smith, was zorgvuldig in haar woorden tegen persbureau AP. “We moeten niet zo negatief zijn. Elk land heeft een eigen cultuur wat evenementen betreft. Misschien komen er zo toch wel nieuwe fans bij.”

Lees ook: 

De coach van Sifan Hassan is voor vier jaar geschorst voor het overtreden van dopingregels

Dinsdag werd de atletiekcoach, trainer van de Nederlandse hardloopster Sifan Hassan, door het Amerikaanse antidopingagentschap (Usada) voor vier jaar geschorst. 

De WK eindigen in tranen voor Dafne Schippers

Het werd een afscheid in tranen. Atlete Dafne Schippers moest zich vanmiddag met een liesblessure afmelden voor de tweehonderd meter sprint op de WK in Doha, waar ze haar wereldtitel verdedigde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden