Gijs de Jong: ‘Wij geloven in de kracht van voetbal.’

InterviewGijs de Jong

KNVB-baas Gijs de Jong: ‘Ik geloof echt dat het WK Qatar gaat veranderen’

Gijs de Jong: ‘Wij geloven in de kracht van voetbal.’Beeld Bram Petraeus

Gijs de Jong, secretaris-generaal van de KNVB, verwonderde zich over uitspraken politici over een boycot van Qatar. ‘Als we het dan zo erg vinden, laten we het dan met z’n allen aanpakken.’

Als secretaris-generaal van de KNVB is hij ook verantwoordelijk voor de internationale betrekkingen van de voetbalbond. Het hoofdpijndossier van het WK 2022 in Qatar ligt prominent op zijn bureau. In zijn vrije tijd vindt Gijs de Jong (48), van huis uit bestuurskundige, ook nog tijd om actief te zijn in de lokale politiek van de gemeente Asten. Hij is als D66’er burgerlid namens ‘Samen voor Asten’ omdat dat ‘de meest progressieve partij’ is. “Ik wil me inzetten om mijn kinderen een betere toekomst te geven.”

Uitgerekend uw D66 riep vorige maand op tot een boycot van het WK in Qatar. Wat vond u daarvan?

“Dat heeft mij verbaasd. Ik heb op Sigrid Kaag gestemd omdat ze uitblinkt in genuanceerde meningen. In het debat met Wilders legde ze maandag heel goed uit waarom ze een hoofddoekje droeg in Iran. Dat deed ze met een hoger doel, namelijk voor de veiligheid in de hele regio. Er zijn parallellen te trekken met Qatar. Het lijkt logisch om het WK te boycotten, maar de praktijk is weerbarstiger. Wil je echt iets veranderen in dat land, dan moet je juist wel gaan. Als ik Gert-Jan Segers hoor zeggen dat wij straks dansen op de graven van 6500 mensen, vind ik dat wel heel ver gaan. Dat voelt alsof wij ook verantwoordelijk worden gesteld voor die doden. Ik zou zeggen: als we het zo erg vinden, laten we het dan met z’n allen aanpakken.”

Voorstanders van een boycot vinden het niet kunnen dat wij straks voetballen in een land dat zo veel mensenrechten schendt. Een boycot zou Qatar misschien echt tot bezinning brengen.

“Kijk, de KNVB was in 2010 al tegen de toewijzing aan Qatar. Mijn voorganger Bert van Oostveen zei toen: dit WK was niks, is niks en wordt niks. De toewijzing aan Qatar is wel een kantelpunt geweest. In 2014 hebben we het Pact van Amsterdam gesloten en expliciet aan de Uefa en Fifa gevraagd voortaan bij toernooi-bids voorwaarden te stellen aan de mensenrechten. Dat is aangenomen. Bij de Fifa is na na het vertrek van Blatter onder president Infantino echt een nieuwe wind gaan waaien. Als KNVB hebben we in 2016 en 2017 twee onderzoeken laten doen naar ons eigen functioneren. De conclusie was onder meer: plaats jezelf niet buiten de Uefa en de Fifa, pak je verantwoordelijkheid. Wij zijn vanaf toen een actiever internationaal beleid gaan voeren en hebben ook gekeken naar het dossier Qatar. De uitkomst: we gaan erheen en grijpen dit WK aan om te proberen Qatar zo veel mogelijk te verbeteren.”

Qatar heeft inmiddels tot allerlei hervormingen besloten als het om de omstandigheden van de arbeidsmigranten gaat. Maar tot dusver zijn dat vooral papieren beloftes. Gelooft u echt dat het WK dit land gaat veranderen?

“Ja, dat geloof ik echt. Hoe snel dat gaat, is lastig te zeggen. Die zaken kosten tijd. Maar wij geloven wat de mensenrechtenorganisaties zeggen. Ik had dinsdag nog een gesprek met Amnesty International. We hebben ook regelmatig contact met de internationale arbeidsorganisatie ILO van de VN, met onze ambassade in Doha, het organisatiecomité en de Qatarese overheid. Er zijn echt dingen aan het verbeteren.”

Wat doet de KNVB verder nog?

“Helaas hebben we weinig kunnen reizen, anders waren we dit najaar in Qatar geweest om bouwplaatsen en de kampementen waar arbeiders wonen te bezoeken. Dat gaan we doen zo gauw het kan. De Zweedse bond heeft dat al meerdere keren gedaan. Zij zijn voor ons een lichtend voorbeeld. Mijn Zweedse collega Hakan Sjöstrand hoorde daar van een arbeider dat hij niet werd betaald. Twee dagen later zat hij bij de minister van Qatar. Sjöstrand kaartte het voorbeeld aan en daar is meteen actie op ondernomen.

“Ook wij willen doen wat binnen onze mogelijkheden ligt. In 2018 zijn we begonnen met ons World Coach-programma in Qatar. Daar zijn nu 75 vrouwelijke voetbalcoaches opgeleid. Dat gaan we de komende jaren uitbreiden. Met een kleine vrouwencompetitie is ook een begin gemaakt. Verander je daar de wereld mee? Nee, maar het is een begin. Cynici zullen het een druppel op een gloeiende plaat noemen. Maar ik ben geen cynicus, wij geloven dat het groter kan worden. Wij geloven in de kracht van voetbal.”

null Beeld Bram Petraeus
Beeld Bram Petraeus

Oranje speelt straks in stadions die doden hebben gekost. Met wat voor gevoel zult u daar op de tribune zitten?

“Ik zal ongetwijfeld een enorme terughoudendheid voelen. Als je leest dat er zo veel doden zijn gevallen, dan kun je dat alleen maar verschrikkelijk vinden. Elk incident is er een te veel geweest.”

KNVB-voorzitter Just Spee zei vorig jaar in NRC dat hij het goed vindt dat het WK in Qatar plaatsvindt omdat er overal in de wereld wel mensenrechten in het geding zijn. Wat vond u daarvan?

“Ik heb eerder al gezegd dat het WK een vuiltje uit het verleden is, dat was ook ongelukkig. Ik ken Just goed. Hij is een sociaal betrokken vent. Hij bedoelde dat je zaken in een internationale context moet zien. Als je alleen binnen je landsgrenzen blijft, verandert er niets.”

De KNVB is jaren stil gebleven over Qatar. Hadden er niet eerder initiatieven kunnen zijn om het WK te verplaatsen?

“Wij zijn niet stil geweest. Wij wáren tegenstander, we hébben ons uitgesproken, maar er is niks mee gedaan. En met de nieuwe mensenrechtencriteria hebben we echt wat bereikt. Bovendien, de stadions waren al bijna gebouwd. Dan is er geen weg terug en moet je eruit zien te halen wat erin zit.”

De Oranje-internationals hebben zich tot dusver nauwelijks uitgesproken. Frank de Boer zei in december dat Qatar voor hen nog een ver-van-mijn-bedshow is.

“De spelers krijgen maandag een brief van Amnesty over de situatie in Qatar. Ze zullen zich ook wel gaan uitspreken, maar wij leggen ze niks op. Later organiseren we ook nog een gesprek tussen de selectie en Amnesty. Het Nederlands elftal heeft zich eerder ook voor de toernooien in Zuid-Afrika, Polen en Brazilië laten zien als maatschappelijk zeer betrokken. Ik kan me voorstellen dat er in Qatar nog bezoeken en gesprekken gaan plaatsvinden tussen mensen daar en de internationals. Maar dat is vooral ook aan de spelers zelf.”

Uw voorgangers, zoals Bert van Oostveen in 2014, zeiden dat je sporters niet moet lastigvallen met politieke zaken.

“Ze vonden dat politiek en sport gescheiden moeten zijn. Niks ten nadele van Bert, maar dat is een ouderwetse gedachte. We kunnen laten zien dat wij maatschappelijk geëngageerd zijn, maar we kunnen niet alles oplossen.”

Bondscoach Frank de Boer voetbalde in Qatar met zijn broer Ronald die ook ambassadeur was van de bid voor dit WK en daar nog steeds achter staat. Is daar met De Boer bij zijn aanstelling over gesproken?

“Daar ben ik niet bij geweest. Ik denk het niet. Het is aan Frank zelf om zich daarover uit te spreken. Hij heeft al redelijk duidelijk gezegd het beleid van de KNVB te onderschrijven. Maar ter voorbereiding op deze interlandperiode hebben we natuurlijk ook met de staf over Qatar gesproken.”

U zei eerder een aanvoerdersband met regenboogkleuren in Qatar door de captain van Oranje een goed idee te vinden, als protest tegen de homovijandigheid. Gaat dat gebeuren?

“Dat zou zomaar kunnen. Eerst moeten we ons kwalificeren. In overleg met de spelers gaan we wel kijken welk signaal het beste zou zijn. Zo’n regenboogband is wel degelijk een optie. De selectie moet vooral zelf ook iets vinden. Of het mag van de Fifa, zo’n aanvoerdersband? Dat weet ik niet. Maar persoonlijk hou ik wel van een beetje burgerlijke ongehoorzaamheid. Laat ik het zo zeggen: als wij ernaartoe gaan, zullen ze weten dat we zijn geweest.”

Nederlandse bedrijven verdienen overigens goed geld in Qatar en veel andere sporters zijn er actief zonder dat er een haan naar kraait. Hoe ervaart u dat?

“Ik wil me niet verschuilen hoor, want ik snap dat voetbal nu eenmaal veel aandacht krijgt. Maar het is natuurlijk vreemd dat daar afgelopen week bijvoorbeeld het beachvolleybal, tennis en golf gewoon doorgaan zonder dat iemand er wat van zegt. Tot vorige week stond op de site van Buitenlandse Zaken dat er fantastische kansen liggen voor bedrijven in Qatar. In september werd een motie in de Tweede Kamer om geen regeringsdelegatie naar het WK te sturen afgewezen. Maar vlak voor de verkiezingen werd die motie potverdikke wél aangenomen. Dat is wel vreemd.”

Lees ook:

Alle ballen op Qatar, heeft een boycot van het WK voetbal zin?

Deze maand begint Oranje aan de kwalificatiewedstrijden voor het WK voetbal in Qatar, eind volgend jaar. Maar het feestje lijkt al bij voorbaat besmet door de recente roep om een boycot. En ja, er zijn veel argumenten om weg te blijven. Of zou sport een land toch kunnen veranderen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden