Beeld Maartje Geels

Column Bettine Vriesekoop

Johan Cruijff voetbalde in de stilte voor de storm

Deze week wandelde ik aan het strand van IJmuiden langs de waterlijn van de zee. Het voortgaande geluid van aanspoelende golven werkt meditatief, troost me, vertelt me dat de zee er nog zal zijn als mijn generatie gewone stervelingen al lang is verdwenen. 

Zo’n klimaatpessimist ben ik nou ook weer niet. Johan Cruijff hoorde bij de generatie babyboomers. Volgens schrijver Philip Huff is zijn grootste verdienste dat hij inmiddels niet meer onder ons is. Op tijd vertrokken naar de eeuwige voetbalvelden. Maar Cruijff was geen gewone sterveling. Auke Kok probeerde er toch een van hem te maken, lees je in zijn biografie die in de komende cadeaumaand grif over de toonbank zal gaan. 

Johan Cruijff hield van balsporten. Hij was goed in alles met een bal. Op internet circuleert een tafeltennissende Cruijff in een Puma-shirt. Daaronder de tekst: Ik doe het nog een keer voor, Bettine. Geestig, maar hij was echt zo eigenwijs, een leren knikker of een pingpongballetje maakte niet uit. Hij wist het beter dan een ander, wie dat ook was.

‘Laat zien dat je niet bang bent’

Hij heeft nooit met mij getafeltennist, maar ooit was ik zijn tafeldame, tijdens een etentje in 1985 toen ik onder contract stond bij Cruijff Sports. Hij gaf me een advies dat ik nooit ben vergeten. “Bij het wisselen van tafelhelft moet je stoïcijns rechtdoor lopen”, zei Johan. “Laat je tegenstander maar opzijgaan. En kijk haar recht in de ogen. Laat zien dat je niet bang bent.”

Zou Johan Cruijff toen hij oog in oog stond met de dood bang zijn geweest? Die indruk liet hij niet bij mij achter, maar hoelang is het geleden dat hij indruk op mij maakte? Op het voetbalveld waar hij met lange, frêle benen onstuitbaar langs zijn tegenstanders slalomde?

“Dood zijn is ten prooi vallen aan de levenden.” Gevleugelde woorden van Jean Paul Sartre waaraan ik moest denken toen ik las wat Auke Koks biografie van Cruijff losmaakte bij recensenten. Heeft hij Johan de Grote van zijn sokkel getrokken? Omdat hij vreemdging en miljoenen ontving van de Postcodeloterij?

Ik belde maar eens met een vriendin. Een babyboomer die als buurmeisje van Johan opgroeide in Betondorp. Johan trapte meisjes op straat zonder pardon in hun kruis, vertelde ze. Als ze dan verhaal gingen halen bij zijn vader Manus, floepte die z’n glazen oog uit z’n gezicht en liet het ding ronddraaien in de palm van zijn hand. Mijn vriendin heeft geen trauma’s overgehouden van Amsterdams grootste lieverdje. “Johan heeft het ruimschoots goed gemaakt”, vertelde ze me.

Focussen

Mijn beeld van Johan Cruijff is door de biografie van Auke Kok niet veranderd. Cruijff overtuigde mij tijdens het dinertje van 35 jaar geleden, dat het goed is om eigenwijs te zijn, tegen de stroom in te roeien, zelfvertrouwen te hebben.

Met eigenzinnige oneliners verhief hij sportclichés tot wijsheid, waar ik die moest opdiepen uit het oude China. Mijn Qi-gong lerares leerde me dat ik me alleen moest concentreren op momenten dat het strikt noodzakelijk was. Wie almaar bezig is met focussen, gaat vroeg of laat kapot. In de topsport en in het dagelijks leven.

Daarom wandelen we af en toe langs het strand van de zee. Om niet door te draaien. Het houdt de dood niet buiten de deur, maar kalmeert de rusteloze geest, onze opgekropte woede en frustratie.

“Cruijff had een vriendelijke gezicht, maar hij was een vaatje buskruit”, vertelde kunstenares Kuin Heuff nadat ze een portret van hem had geschilderd.

Cruijffs privéleven interesseert me niet zo. Auke Koks mooie biografie ten spijt. Wat ik me wil blijven herinneren, is Johans intrigerende aanwezigheid op het voetbalveld. Hij kijkt rond, roept wat, gebaart. Dan accelereert hij de ruimte in waar hij de bal verwacht. Johan voetbalde in de stilte voor de storm.

Marijn de Vries is met zwangerschapsverlof. Komende maanden vervangt Bettine Vriesekoop haar als columnist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden