ReportageTennis

In Servië weten ze het zeker: Djokovic verstoorde het feestje en dat wordt hem niet vergeven

Novak Djokovic is in Servië een voorbeeld voor de jeugd. Beeld AFP
Novak Djokovic is in Servië een voorbeeld voor de jeugd.Beeld AFP

Komende week speelt Novak Djokovic in Monte Carlo pas zijn tweede toernooi van dit jaar. Op veel plekken is de omstreden nummer één van het tennis niet welkom. In eigen land dragen ze de tennisser nog altijd op handen.

Esther Scholten

Wereldwijd werd Novak Djokovic weggezet als provocateur toen hij begin dit jaar ongevaccineerd naar Melbourne reisde om deel te nemen aan de Australian Open. Maar is dat beeld terecht? Wie in zijn eigen stad Belgrado het sentiment peilt, krijgt een andere versie te horen. Daar denken ze het ware gezicht te kennen van de omstreden nummer één van het tennis.

Tussen grauwe huizenblokken aan de westkant van de stad zorgt een tien meter hoge blauwe muurschildering voor wat kleur. ‘Novak’ staat er, ‘greatest ever’. Op de begane grond van het flatgebouw huist het restaurant van de familie Djokovic. Ivan Segrt zit er te lunchen. De zakenman bewondert ‘Nole’, zoals de twintigvoudig Grand Slam-winnaar in eigen land liefkozend wordt genoemd. “Hij is zo groot als het heelal.”

Bescheidenheid siert de mens, maar niet degene die zich miskend voelt. “Wij zijn een trots volk”, zegt Segrt. “Wat er in Australië gebeurde, was pure politiek. Ze willen een andere nummer één. Een Servische president van de wereld is te veel voor ze.”

Ambassadeur van een jong land

Om Djokovic te begrijpen, en zijn fanatieke aanhang, is een blik op het verleden noodzakelijk. Hij is ambassadeur van een jong land dat veel te bewijzen heeft, stelt Ana Mitric. “Novak is verreweg de beroemdste Serviër van dit moment. Degenen die dat voor hem waren, zijn bij het oorlogstribunaal van de Verenigde Naties geëindigd.”

De Amerikaans-Servische schrijfster weet hoe argwanend er vroeger werd gereageerd als je vertelde dat je uit Servië kwam. Wat vind je van Milosevic, was steevast de eerste vraag. “De associatie is veranderd. Djokovic is voor het imago van het land belangrijk. Voor Servische ouders is hij ook het voorbeeld dat ze hun kinderen meegeven: als je hard werkt, kun je succesvol zijn.”

Kom dus niet aan Djokovic. In restaurant ‘Novak’ zit, verstopt achter vitrinekasten met een indrukwekkende hoeveelheid trofeeën, de kamer vanwaaruit zijn vader in januari zijn ongenoegen uitte over de behandeling van zijn zoon in Melbourne. Die zat meerdere dagen vast en werd uiteindelijk zonder een wedstrijdbal geraakt te hebben Australië uitgezet. De doorsnee uitstraling van het kantoortje rijmt niet met de grote woorden die er werden uitgesproken. “Novak is Servië, Servië is Novak.”

Herinneringen aan de jaren negentig

De landelijke tabloids, volgens Mitric niet vies van nationalistisch sentiment, zoeken via Google Translate wereldwijd naar kritische commentaren over Djokovic. “Het maakt veel emoties los als de favoriete zoon van Servië slecht wordt behandeld. Dat roept herinneringen op aan de jaren negentig. Daar gaan ze weer, dat gevoel.” Het morele oordeel van het Westen over de burgeroorlog in voormalig Joegoslavië ligt nog vers in het geheugen.

In het restaurant staat prominent in de hal een levensgroot standbeeld van Djokovic. Als een geharnaste ridder is hij afgebeeld, met een racket in zijn handen. Misschien ook wel toepasselijk. Djokovic heeft altijd moeten strijden voor waardering en respect, weet Mitric. Zij volgt hem al zijn hele carrière en sprak hem meerdere keren.

“De berichtgeving over Djokovic is uit balans. Er is zo veel meer aandacht voor zijn misstappen dan voor zijn tennisprestaties. Afgaande op de internationale media zou je denken dat hij constant rackets kapotslaat en verbale uitbarstingen op de baan heeft. In werkelijkheid zijn het incidenten.”

Dat negatieve vergrootglas brandt nog scherper in deze pandemische tijden. Zelf zei hij over de mondiale covidcrisis met bijbehorende lockdowns: “Hoewel het ironisch klinkt, is een noodtoestand voor ons Serviërs op de een of andere manier een normale situatie. ... In het buitenland is iedereen aan het klagen, maar voor ons – de mensen die de jaren negentig hier hebben meegemaakt – is dit normaal.”

Djokovic (1987) was nog een kind tijdens de burgeroorlog. Voor de Navo-bombardementen zocht hij een heenkomen in schuilkelders.

Publieke gezondheid als lachertje

Zou hij daarom niet alle corona-adviezen even serieus nemen? Hij verzaakte in isolatie te gaan na een positieve test en organiseerde in juni 2020 een toernooi op zijn eigen tennispark in Belgrado dat internationaal ophef veroorzaakte. Het was het eerste tennisevenement in coronatijd met publiek en de spelers schudden driftig handen. Terwijl de wereld stilstond, leek het alsof Djokovic over ging tot de orde van de dag en de publieke gezondheid als een lachertje beschouwde. Er raakten meerdere spelers besmet.

Zijn park langs de Donau ligt er op deze doordeweekse middag verlaten bij. Er is geen tennisspeler te zien. Wat bouwvakkers zijn bezig met de voorbereidingen voor de Serbia Open. Drie hardcourts telt Teniski Klub Novak, en elf gravelbanen. Als Djokovic niet op reis is, traint hij hier.

De aanvoerder van de wereldranglijst had met dat toernooi collega’s willen helpen die financieel worstelden door de pandemie. Maar daarvoor was in de beeldvorming geen aandacht, weet Mitric. Uit eigen zak stopte hij 50.000 euro in de prijzenpot. Gevraagd naar die donatie verwees Djokovic wederom naar zijn jeugd en de ellende van anderen die hij als jongetje van nabij had gezien. “Zeker in omstandigheden als deze probeer ik waar kan te helpen.”

Nooit het voordeel van de twijfel

Toch is juist hij momenteel op veel plekken een persona non grata. Na Australië was hij ook niet welkom in de Verenigde Staten. Alleen ingeënte reizigers komen daar voorbij de douane. Het Masters-toernooi van Monte Carlo, dat zondag begint, is pas de tweede ATP-competitie waaraan hij dit jaar deelneemt. In Dubai verloor hij vorige maand in de kwartfinale.

“Djokovic heeft nooit het voordeel van de twijfel gehad”, stelt Mitric. “Ook bij de Australian Open zag je weer die achterdocht: hij moet iets verkeerd gedaan hebben. Er waren nota bene al eerder een tennisster en coach op basis van dezelfde medische uitzondering toegelaten. Pas toen Novak kwam, werd het een probleem. Al sinds het begin van zijn carrière wordt hij behandeld als de onwelkome gast.”

Volgens Mitric heeft dat alles te maken met timing. Toen Djokovic zich aan de top meldde, genoot de tenniswereld van de rivaliteit tussen Roger Federer en Rafael Nadal. Die botsende en veelzijdige speelstijlen waren een verademing na de eentonige jaren negentig, waarin aces en korte rally’s het spel dicteerden. De stoïcijnse Zwitser versus de gepassioneerde Spanjaard, mooier kon het niet.

“Djokovic verstoorde dat feestje; een man met een moeilijke naam en een gecompliceerd karakter. Als nummer drie werd hij geaccepteerd, maar de berichtgeving veranderde in 2011 toen hij een serieuze concurrent voor de koppositie bleek.”

Veganistische gerechten

Terug in zijn restaurant. Op de eerste twee bladzijden van het menu staan veganistische gerechten, in lijn met zijn eigen dieet. De noodles met tofu bevatten 25 gram vet en 83,2 gram koolhydraten. Djokovic was ook pre-corona al voorzichtig met wat hij in zijn lichaam toelaat. Hij is geen antivaxer, weet Mitric, hij vindt het een persoonlijke keuze.

In een hoek van het eetgedeelte zit een vrouw met een vriendin te tafelen. Het is Dijana Djokovic, de moeder van. Er is in Australië een politiek spelletje gespeeld met haar zoon, zegt ze. “Hij had alle vereiste papieren. Denk je dat hij gegaan was als ze gezegd hadden dat het niet mocht? Natuurlijk niet. Hij is normaal, hij is realistisch. Novak is als een lam geofferd. De Australische autoriteiten wilden hun macht laten zien ten koste van hem. Dat land heeft bijna twee jaar op slot gezeten. Ze wilden een voorbeeld stellen voor de eigen bevolking; dat zelfs de negenvoudig winnaar van hun grand slam iets niet mag.”

Lang geleden heeft Djokovic gezegd dat de oorlog hem een betere tennisser heeft gemaakt, omdat hij aan de wereld wilde bewijzen dat er ook goede Serviërs zijn. Het is afwachten hoe de crisis in Melbourne zijn carrière beïnvloedt.

Mitric zag hem in Dubai spelen. Wellicht had hij de kwartfinale ‘gewoon’ gewonnen als hij meer wedstrijdritme had gehad. “Mentaal is hij sterk. Ik denk dat de Australian Open hem nog gemotiveerder heeft gemaakt. Waarschijnlijk heeft hij het gevoel dat hij iets moet bewijzen.” Zoals zo vaak in zijn leven.

Lees ook:

De geschiedenis als tegenstander bleek een maatje te groot voor Djokovic op de US Open

Het is Novak Djokovic op de US Open niet gelukt om zichzelf tot grootste tennisser aller tijden te kronen. “Deze nederlaag is moeilijk om te verwerken, gezien alles wat er op het spel stond.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden