Grensoverschrijdend gedrag

Hoe ongezond is de hele Nederlandse topsport? ‘Dit is niet het Oostblok van de jaren tachtig’

Demissionair Staatssecretaris Paul Blokhuis van volksgezondheid, welzijn en sport (ChristenUnie) tijdens het debat over misstanden in de turnsport. Beeld ANP
Demissionair Staatssecretaris Paul Blokhuis van volksgezondheid, welzijn en sport (ChristenUnie) tijdens het debat over misstanden in de turnsport.Beeld ANP

In navolging van het turnen wordt de gehele Nederlandse topsport onder de loep genomen. Staatssecretaris Paul Blokhuis (VWS) kondigt een breed onderzoek aan. ‘Wij hebben signalen dat misstanden niet alleen bij de turnsport aan de orde zijn.’

Onbevangen juichen voor een mooie sportprestatie is er voor staatssecretaris Paul Blokhuis van volksgezondheid, welzijn en sport (VWS) niet meer bij, zei hij in het Kamerdebat over misstanden in de turnsport. Met gemengde gevoelens heeft hij deze zomer naar de Nederlandse successen op de Olympische Spelen van Tokio gekeken. Hoe zijn die prestaties tot stand gekomen, vroeg hij zich af. Een pijnlijke vraag. Immers: “Dit is niet het Oostblok van de jaren tachtig maar Nederland in de 21ste eeuw”.

Blokhuis, die de sportportefeuille onlangs van de afgezwaaide minister Van Ark overnam, kondigde woensdag ‘een breed onderzoek aan naar de topsportcultuur in Nederland, op de kortst mogelijke termijn’. “Wij hebben signalen dat misstanden niet alleen bij de turnsport aan de orde zijn, maar dat die sportbreed voorkomen. Andere gedupeerden hebben er recht op dat wij voor de hele sport in kaart brengen hoe de cultuur is en hoe we eraan kunnen bijdragen dat in alle sectoren met respect wordt omgegaan met jonge mensen.”

Hoe ongezond is de Nederlandse topsport? Op de publieke tribune zitten niet alleen een aantal oud-turnsters, maar ook Kim Koumans. Zij is de klokkenluider uit de danswereld. Ook in de latin dance klinken verhalen van intimidatie, fysiek geweld, het door moeten trainen met blessures en seksueel misbruik. Internationaal ligt de focus op dit moment op het vrouwenvoetbal, waar de meldingen zich opstapelen.

Verziekt klimaat in gymnastiekzalen

“Wat is een gouden medaille waard? Dat is het hele verhaal”, stelt Blokhuis. Het schandaal in de turnsport heeft hem de ogen geopend voor de keerzijde van sportsucces. In de zomer van 2020 meldden tientallen oud-turnsters verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag door hun trainers en coaches. Het wetenschappelijke rapport Ongelijke leggers onderschreef in april het verziekte klimaat in de gymnastiekzalen. Adviesbureau Verinorm van hoogleraar Marjan Olfers, verantwoordelijk voor die analyse, zal ook het nieuwe onderzoek naar de gehele nationale topsport doen. Hogeschool Utrecht helpt mee.

Voor de turnsport ligt er inmiddels een plan van aanpak. Het ministerie van VWS heeft daarover gerichte afspraken gemaakt met gymnastiekunie KNGU en sportkoepel NOC-NSF. Zo moet er in de opleiding van trainer-coaches meer aandacht komen voor pedagogische vaardigheden en is het zogeheten vier-ogen-principe de nieuwe norm. Dat houdt in dat er altijd meer dan één leidinggevende bij een training aanwezig is. Geen afgeplakte ramen meer en dichte deuren waarachter in het verleden de trainer kon doen wat hij wilde.

Grenzen verleggen is inherent aan de topsport. Maar het is de kunst die niet te overschrijden, verklaarde NOC-NSF-voorzitter Anneke van Zanen eerder deze week. Haar organisatie buigt zich momenteel ook intern over de delicate balans tussen enerzijds prestatiedrang en anderzijds een veilig sportklimaat.

Perverse prikkel

Er kunnen in dat verband ook vraagtekens geplaatst worden bij de inrichting van het Nederlandse sportlandschap. Budgetten van de sportbonden hangen bijvoorbeeld af van prestaties op het mondiale podium. Dat kan voor een perverse prikkel zorgen.

Staatssecretaris Blokhuis trekt zich dat aan. “Er ligt een landelijk opgeschreven ambitie dat wij als Nederland graag in de top tien willen eindigen van de medaillespiegel op de Olympische Spelen. Dat maakt ons als overheid medeverantwoordelijk. Als die ambitie gevolgen heeft gehad zoals in de turnsport, dan moet je als overheid daar ook de verantwoordelijkheid aan verbinden en kijken of dat niet leidt tot meer misstanden.”

Lees ook:

Hoe nu verder in de turnsport? ‘Het moet niet meer alleen om de medailles gaan’

De crisis in het turnen maakt pijnlijk duidelijk hoe de topsport worstelt met de balans tussen prestatiedrang en een veilig sportklimaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden