Door klimmers achtergelaten afval en afgedankte klimuitrusting liggen verspreid rond Kamp 4 op de Mount Everest, in mei 2018.

Sport & duurzaamheid

Hoe de Mount Everest ’s werelds hoogste vuilnisbelt werd

Door klimmers achtergelaten afval en afgedankte klimuitrusting liggen verspreid rond Kamp 4 op de Mount Everest, in mei 2018.Beeld AFP

In een wereld waar het draait om minimale marges tussen winst en verlies, delft het milieu vaak het onderspit. In een serie artikelen over het spanningsveld tussen sport en duurzaamheid, vandaag deel 7: bergbeklimmen.

Pepijn Keppel

De meeste bergen waren ooit ver en onbereikbaar. Een andere wereld. Als de maan of troggen in de oceaan, bedevaartsoorden van avonturiers. Klimmers beminden de bergen, hadden ontzag voor haar brute kracht en schoonheid. Maar de tijden zijn veranderd. Rond het midden van de vorige eeuw wilden steeds meer mensen een stukje van de berg bezitten. Er kwamen toeristen, veel toeristen. Voornamelijk mensen die het delen van een beklimming op sociale media belangrijker vonden dan de beklimming zelf. Verinstagrammisering leidde tot de teloorgang van de bergsport. Waar de massa kwam, verdween de romantiek.

Voordat klimmen een groot publiek trok, was het anders. Klimmen was voor een select gezelschap. Er waren ongeschreven regels, ethiek, leave no trace: alles wat je mee naar boven nam, moest ook weer mee naar beneden. Je was te gast in de natuur, en zo sprong je ook met haar om. Het aantal klimmers steeg tot duizelingwekkende hoogte. Sinds de eerste beklimming van Mount Everest in 1953 volgden ruim 6000 mensen de route naar het dak van de wereld. In 2019 werd een record gebroken: 885 mensen klommen naar boven. Er stond een file naar de top.

Heiligschennis van de berg

In de wetenschappelijke literatuur wordt gewezen op twee oorzaken: technische ontwikkelingen en commercie. Tegenwoordig koop je je weg naar boven. Het kost al snel tussen de 50 en 70 duizend euro om bovenop Mount Everest te staan. Dan wordt wel alles voor je geregeld: sherpa’s klimmen vooruit, koken, zetten je tent op, soms vlieg je een stukje met een helikopter, een zuurstoffles maakt een beklimming ook voor minder ervaren lieden mogelijk. Oh, en vergeet de internetverbinding niet. De zakelijke belangen zijn zo groot geworden dat niemand zich nog druk maakt om de impact op het milieu, noch om de heiligschennis van de berg, schreef de Poolse wetenschapper en avonturier Michal Apollo eens.

Er zijn weinig wetenschappelijke publicaties over de menselijke impact op klimgebieden, voornamelijk omdat wetenschappers moeten klimmen om dat onderzoek te verrichten. Maar de publicaties die er zijn tonen allemaal eenzelfde beeld: de natuur wordt ontregeld en verstoord, bergen veranderen in een open riool of vuilnisbelt. Op hoogte duurt het langer voordat materialen vergaan. Papier doet er bijvoorbeeld al jaren over om uiteen te vallen, om nog maar te zwijgen over aluminium blikjes. Op de Kilimanjaro, de hoogste berg van Afrika, groeide de afvalstroom van 87 ton in 2003, naar 125 ton in 2006. En die trend zet door. Ooit noemden mensen de Kilimanjaro ‘white mountain’, tegenwoordig is dat ‘dirty mountain’.

Vervuiling door uitwerpselen

Al die klimmers moeten natuurlijk ook naar de wc. In 2007 bleef er totaal meer dan 9000 kg poep en een half miljoen liter urine achter bovenop de hoogste berg van het Afrikaanse continent. De micro-organismen in menselijke ontlasting kunnen leiden tot ziektes, bodem- en waterverontreiniging. Een van de talloze voorbeelden zijn salmonella-uitbraken waar planten, mensen en dieren aan kunnen lijden.

Op de Denali, de hoogste berg van Noord-Amerika, was de vervuiling door uitwerpselen in 2005 zo groot dat uit onderzoek bleek dat 30 procent van de klimmers afdaalde met een acute ontsteking van het maag-darmkanaal. Inmiddels worden op sommige beklimmingen daarom meer toiletten geplaatst. Bijvoorbeeld op de hoogste top van de Alpen, Mont Blanc, waar in 2007 twee houten hokjes werden getimmerd. Tot dan toe waren er geen sanitaire voorzieningen voor de ruim 30.000 jaarlijkse bezoekers.

Tijdens een schoonmaakexpeditie in mei 2020 verzamelen klimmers het afval dat door voorgangers is achtergelaten op de noordflank van de Mount Everest. Beeld China News Service via Getty
Tijdens een schoonmaakexpeditie in mei 2020 verzamelen klimmers het afval dat door voorgangers is achtergelaten op de noordflank van de Mount Everest.Beeld China News Service via Getty

Opruimexpedities

Zo nu en dan worden er speciale schoonmaakexpedities georganiseerd om de rommel op te ruimen. Een van de eerste initiatieven was op Mount Everest, in 1984. Er werden 1800 vuilnisemmers naar beneden getild. Bij een andere expeditie, in 2011, werd 12 ton afval en 11 ton uitwerpselen bij elkaar geveegd. Het blad National Geographic bestempelde de berg daarom als ’s werelds hoogste vuilnisbelt. Op andere bergen is het net zo erg: in 1993 besloten twee klimmers afval te verzamelen op het pad naar de top van de Kilimanjaro. Ze kwamen terug met 4500 voorwerpen, waaronder sigaretten, verpakkingen en plastic flessen.

Berggids en expeditieklimmer Roeland van Oss deed vorig voorjaar een poging Mount Everest te beklimmen. “Er lag veel rotzooi”, vertelt hij via de telefoon. “Papiertjes, peuken, Snickers-verpakkingen, blikjes cola. Iedereen ziet de rommel, maar ze denken: niet van mij, iemand anders ruimt het wel op. Je zou zeggen dat mensen naar de bergen gaan voor de natuur, het uitzicht. De werkelijkheid lijkt precies tegengesteld.”

Op de fiets van dal naar dal

En dan hebben we het nog niet eens over de gevolgen van klimaatverandering: gletsjers smelten, het sneeuwt minder, het regent meer. Uit het laatste IPCC-rapport bleek dat de klimomstandigheden deze eeuw verder zullen verslechteren. Van Oss: “Als de gletsjers zijn gesmolten, blijft er alleen rots achter. Dat is brokkelig en instabiel en heeft gevolgen voor onze klimroutes. Sommige routes gaan al niet meer, andere zijn inmiddels aangepast.”

Om daar aandacht voor te vragen zal Van Oss deze zomer alle 82 bergen hoger dan 4000 meter in de Alpen proberen te beklimmen, zonder daarbij gebruik te maken van skiliften of auto. Op de fiets van dal naar dal. Niet voor de likes, maar voor het klimaat, voor de toekomst van het klimmen.

Lees de eerdere afleveringen in deze reeks:

Deel 1: De carbonrevolutie: de sport wint, de planeet verliest

Deel 2: Jouw eiwitshake is gemaakt van kaasafval. Win-win dus?

Deel 3: Thialfs energieslurpende zomerijs: ‘Idioot als het buiten dertig graden is’

Deel 4: Hoe jouw voetbalshirt een bedreiging kan vormen voor de oceanen

Deel 5: De golfbaan moet in topconditie zijn, óók als dat gif tegen de bloemetjes betekent

Deel 6: Formule 1: van duurzaamheidspioniers naar starre fossielaanbidders

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden