Hoe de IOC al eerder vasthield aan Olympische Spelen in Tokio

De Spelen van Tokio werden al eerder in de geschiedenis afgelast: die van 1940. Beeld EPA

Tokio zou ook in 1940 de Olympische Spelen organiseren, maar tijdens de voorbereidingen pleegde Japan oorlogsmisdaden in China. Het IOC wilde echter niet wijken van het gekozen pad.

Op 12 maart 1938 plaatste de Limburger Koerier een analyse over het belangrijkste sportdebat van dat moment: moest Tokio wél of niet de volgende Olympische Spelen ­organiseren? “Er is nog nooit in de geschiedenis van de sport een Olympiade gehouden waarover de internationale pers reeds jaren ­tevoren zoveel woorden heeft vuilgemaakt, en waarvoor zich de sportgeleerden in de diverse werelddelen zo dikwijls het geleerde voorhoofd in diepe rimpels hebben moeten trekken. Hoeveel geruchten hebben we met betrekking tot de Tokiose Olympische Spelen al niet moeten slikken!” 

De aanleiding is anders, maar er zijn ook veel overeenkomsten met nu.

Vlak voor aanvang van de Spelen van 1936 in Berlijn kwam het IOC bijeen om te bepalen welke stad in 1940 het sportevenement zou organiseren: Tokio of Helsinki. Dit ­debat was een richtingenstrijd ­tussen twee verschillende visies op de Spelen. Tokio wilde zich groots, bombastisch en overweldigend ­presenteren om het 2600-jarig ­bestaan van het Japanse keizerrijk te vieren. 

Helsinki benadrukte juist de kleinschaligheid, als breuk met de Spelen van 1932 in Los Angeles en die van 1936 in Berlijn. In beide ­gevallen waren die uitgelopen op een enorm mediaspektakel, de ene keer geregisseerd door Hollywood en de andere keer door het Duitse propagandasysteem. “In de komende dagen zal nu moeten blijken ­welke groep het sterkst is”, aldus De Telegraaf op 30 juli 1936. Het IOC koos voor Tokio en zette de lijn voort van Los Angeles en Berlijn.

Militair conflict

In de zomer van 1937 bevestigde IOC-voorzitter Henri de Baillet Latour dat hij het volste vertrouwen had in Japan. “Men zal zich dan ook door niemand van de uitgestippelde weg laten afdringen.” Dat bleek, want het IOC riep Japan niet ter verantwoording toen het een maand later China binnenviel en Peking veroverde. Zo ontstond de uitzonderlijke situatie dat een land tijdens de voorbereidingen op de Spelen verantwoordelijk was voor een militair conflict.

Dat dit ook consequenties had voor de Spelen van 1940, werd snel duidelijk. In augustus trok Japan de officieren terug die zich al hadden geplaatst voor de olympische paarden­onderdelen. Dat was een ­directe aanwijzing dat het militaire conflict wel eens lang kon duren, misschien wel tot in 1940.

Massamoord op 340.000 Chinezen 

De Baillet Latour zag geen problemen: “Korte tijd geleden heeft het verantwoordelijke comité in ­Japan mij uitdrukkelijk bericht dat Japan, ondanks het conflict met China, met de organisatie der Spelen van 1940 wenst door te gaan en zijn verbintenissen zal nakomen.”

Het IOC kon rustig de ‘verdere loop der gebeurtenissen’ afwachten. Zelfs het bloedbad van Nanking, de Japanse massamoord op ongeveer 340.000 Chinezen vanaf december 1937, bracht het IOC niet op andere gedachten.

Oorlogsmisdaden

De opstelling van het IOC riep steeds meer weerstand op. De ­Britse sportofficial Mr. Pash vond dat Japan door zijn handelen “zich bij voorbaat het recht heeft ontnomen, de Olympische Spelen te organiseren”. Het Nederlandse IOC-lid Pieter Scharroo sloot zich hierbij aan. De Internationale Atletiek ­Federatie besprak een boycot, maar het IOC week niet van de uitgestippelde weg. Tokio bleef organisator, ondanks de gepleegde oorlogsmisdaden. De communistische krant Het Volksdagblad noemde het een ‘cynische koelbloedigheid’.

Het waren uiteindelijk de Japanners zelf, die in juli 1938 de organisatie teruggaven vanwege de oorlog. Dat besluit is nooit door het IOC zelf genomen. Het heeft Japan ook nimmer openlijk aangesproken op zijn misdaden. Het mag daarmee een dieptepunt worden genoemd in het politieke en maatschappelijke beoordelingsvermogen van deze sportorganisatie.

Lees ook: Waar gaat het IOC voor kiezen: veiligheid of commercie, belangen en geld?

Ook de Nederlandse sportwereld vergroot de druk op het IOC om snel een besluit over uitstel van de Spelen te nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden