BoekrecensieVoetbal

Het WK voetbal was altijd doorspekt met politiek

null Beeld

Vermenging van politiek en het WK voetbal, zoals nu rond ‘Qatar', is van alle tijden. Koen Janssen schreef er een boek over.

John Graat

Recent was er ophef over de voetbalsupporters die Qatar heeft ingehuurd, ook om te klikken over critici, in ruil voor gratis tickets en een hotelbed. Commotie was er ook over de nepfans die door de hoofdstad Doha trokken voor een filmpje op sociale media.

Echt nieuw zijn deze fenomenen niet. Al op het WK van 1974 vaardigde de DDR 1500 zorgvuldig geselecteerde burgers af naar West-Duitsland. Of ze van voetbal hielden, deed niet ter zake. Als ze maar geen controversiële dingen riepen vanaf de tribune. Vooral oudere getrouwde mannen hadden de voorkeur; zonder hun partner was het vluchtgevaar bij hen het kleinste. Op elke tien supporters ging één verklikker, een informant van de beruchte veiligheidsdienst Stasi, mee. En warempel, de DDR won in Hamburg met 1-0 van de torenhoge favoriet én latere wereldkampioen West-Duitsland. Achter het IJzeren Gordijn werd het gevierd als een overwinning op de klassenvijand.

Het hele verhaal staat in 90 Minuten oorlog, de explosieve mix van politiek en het WK voetbal van Koen Janssen. In de stroom titels die in de aanloop naar ‘Qatar’ zijn verschenen, haakt dit zeer lezenswaardige boek fraai in op het WK dat zondag begint. Het beschrijft hoe het WK al vanaf de eerste editie, in 1930 in Uruguay, altijd werd beïnvloed door de politiek: ‘De organisatoren wilden Uruguay neerzetten als een modern, welvarend en vooruitstrevend land dat zich in alle opzichten kon meten met Europa.’ Vervang ‘Uruguay’ door ‘Qatar’ en dit citaat over het eerste WK gaat het over nu.

‘Grondlegger van de moderne Bondsrepubliek’

Natuurlijk beschrijft Janssen het ‘Wonder van Bern’, de wereldtitel die Duitsland in 1954 na jaren van diepe schaamte voor het eerst weer een collectieve ‘wij’-ervaring gaf. De grote man bij de Duitsers was Fritz Walter. Hij had in 1939 met een hakenkruis op de borst zijn nationale debuut gemaakt, moest in 1940 bij de Wehrmacht, doorstond bombardementen en was krijgsgevangene van de Sovjets. Vanwege Walters rol op het WK van 1954 noemde schrijver Joachim Fest hem ‘een van de grondleggers van de moderne Bondsrepubliek’. Weekblad Der Spiegel schreef: ‘In een wedstrijd van negentig minuten tegen Hongarije werd het moderne Duitsland geboren’.

Een van de mooiste verhalen uit het boek gaat over het Franse team in 1958. Was Brazilië met de zeventienjarige Pelé toen wereldkampioen geworden als de Algerijnse onafhankelijksoorlog niet had gewoed? Frankrijk was veruit favoriet, tot april 1958, een paar maanden voor dat WK. Twaalf profvoetballers van Algerijnse afkomst, waaronder Franse internationals, ontvluchtten op dezelfde dag Frankrijk.

null Beeld

Uithangbord

Of dat vrijwillig gebeurde, of onder dwang van het Algerijnse rebellenleger Front de Libération Nationale (FLN)? Vermoedelijk vooral dat laatste. Feit is dat Frankrijk in de halve finale van het WK bijvoorbeeld Mustapha Zitouni, een van de beste verdedigers ter wereld, miste om Pelé af te stoppen. Zitouni speelde voortaan in het FLN-team dat als een soort nationaal elftal op wereldtournee ging en tot de onafhankelijkheid van Algerije in 1962 een uithangbord werd van het FLN.

Zo wemelt 90 Minuten oorlog van de verhalen. Van Mussolini’s WK in Italië in 1934 tot Videla’s toernooi in Argentinië in 1978 en het WK in Poetins Rusland in 2018. Naar die laatste editie keken volgens de Fifa 3,5 miljard mensen. Geen wonder dat het WK ‘een magneet voor geld, prestige, nationale identiteit, politieke belangen, media-aandacht, nog meer geld en nog meer politieke belangen’ is, zoals Janssen schrijft.

Koen Janssen: 90 Minuten oorlog. De explosieve mix van politiek en het WK voetbal. Prometheus; 265 blz.,
€ 22,50

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden