ReportageTurnen

Het turnen 2.0: ‘Vroeger kreeg ik een negatieve reactie als er iets mislukte, nu tips’

De vijftienjarige Jitske tijdens de allround finale dames van de Dutch Gymnastics The Finals in Ahoy.  Beeld ANP
De vijftienjarige Jitske tijdens de allround finale dames van de Dutch Gymnastics The Finals in Ahoy.Beeld ANP

Begint de beloofde cultuurverandering in het vrouwenturnen al vorm te krijgen, twee jaar na het losbarsten van de crisis? Dit weekend verzamelden de beste vrouwen én meisjes zich in Ahoy voor de nationale kampioenschappen.

Esther Scholten

Voor een buitenstaander blijft het een wonderlijk gezicht: jonge meisjes die achter een vlag aan paraderen van het ene toestel naar het andere. Dat is gebruikelijk bij meerkampwedstrijden. Bijna onnatuurlijk rechtop lopen ze, het gezicht strak naar voren – her en der een bevroren glimlach. Ook daarin worden ze getraind. Turnen is een jurysport. Frustratie? Pijn? Altijd blijven lachen.

Het is inmiddels bekend wat er achter die façade schuilging. In de zomer van 2020 meldden tientallen oud-turnsters misstanden. Begint de beloofde cultuurverandering in het vrouwenturnen inmiddels vorm te krijgen?

De leeftijdsindeling is kennelijk niet veranderd. De 15-jarige Jitske doet met de senioren mee. Maar wie haar verhaal hoort, ziet de eerste contouren van turnen 2.0. Ze heeft andere trainers gekregen bij vereniging De Hazenkamp in Nijmegen, vertelt ze blij. “Die begeleiden me positief. Vroeger kreeg ik een negatieve reactie als er iets mislukte, nu tips.”

Ook wordt er tegenwoordig door de leiding gelet op een goede sfeer in de groep. Hoe? “Er zijn geen favorietjes meer. Nu is iedereen gelijk.” Het aantal trainingsuren is daarbij teruggeschroefd van 33 naar 28,5 uur, zodat er meer tijd is voor herstel, en er is een psycholoog waar de sporters mee kunnen praten. Ook dat is nieuw.

null Beeld ANP
Beeld ANP

“Onder mijn vorige trainer kwam ik vaak huilend thuis”, vertelt Jitkse. “Ik had pijn door een voetblessure, maar hij liet me doorgaan. Na zijn vertrek ben ik eindelijk geopereerd.” Ze heeft een melding gedaan bij het Instituut Sportrechtspraak. Vergeefs, net als zoveel andere turntrainers werd hij vrijgesproken omdat het psychisch mishandelen van pupillen tuchtrechtelijk niet bewezen werd geacht.

De rechtspositie van een coach

In een hoek van Ahoy zit Jeroen van Leeuwen, de nieuwe technisch directeur van gymnastiekunie KNGU. Hij komt uit het voetbal en noemt het een van de vragen die beantwoord moeten worden met het oog op de toekomst: wat is de rechtspositie van een coach in het turnen?

“Dat is een punt waar wij als bond naar moeten kijken. Maar daarbij moeten we ook het systeem analyseren. In het turnen is de coach enorm afhankelijk van de prestatie van de sporter. Als die zich niet kwalificeert voor een toernooi, gaat de trainer ook niet. Dat kan grensoverschrijdend gedrag in de hand werken. Dus we moeten zorgen dat we minder afhankelijk worden van het individu en veel meer vanuit een gezamenlijke visie gaan opereren.”

Daarom is Van Leeuwen voorstander van een centraal programma voor de turnsters van de nationale selectie. Hij noemt de mannen als voorbeeld. Die werken met acht KNGU-coaches en trainen iedere dinsdag en woensdag samen. Bij de vrouwen ligt dat gevoelig. De een traint in Heerenveen met een KNGU-coach, de ander in Den Bosch zonder. “Daar hebben wij als bond op dit moment dus geen regie op.”

Pushende trainers

Maar hoe vertaalt zich deze visie naar de breedtesport, waar ook misstanden zijn gemeld? Olivia Pieterse is als toeschouwer in Rotterdam aanwezig. Haar achtjarige dochter turnt nu twee jaar op hoog niveau bij de Bosan Turnacademie in Den Haag. Het is haar ervaring dat juist de trainers in de lagere regionen – waar haar oudste drie kinderen naar sportplezier zochten – eerder gaan pushen. “Die willen zelf hogerop. Continu werd er op de flikflak getraind, zonder erbij stil te staan hoe belastend dat is voor jonge polsen. Op de academie begonnen ze daar pas veel later mee.”

Dochter Jools belandde in het topsportcircuit net nadat de bom was gebarsten. Tot haar verbazing kwam Pieterse erachter dat het open-tribune-beleid tijdens de trainingen pas net was ingevoerd. “Als ouder heb ik het recht om te kijken, en de verplichting ook vind ik. De trainers zien mijn kind bijna vaker dan ikzelf. Dan wil ik weten of ze blij naar het volgende toestel rent of niet.”

Natuurlijk zijn de meeste vaders en moeders nu waakzamer. Iedereen is wijzer geworden. Daarom roept de eerste beleidsbeslissing van Van Leeuwen ook zoveel verbazing op. Hij heeft een beschuldigde trainer, de Belg Dirk Van Meldert, tot bondscoach van de mannen benoemd. “Ik kan me indenken dat het voor de buitenwereld lijkt alsof die keuze niet passend is bij het verleden. Maar dan wijs ik weer naar die rechtspositie van de trainers.”

Opener contact met de coach

Op lokaal niveau gaat de communicatie beter. Ouders worden frequenter ingelicht dan voorheen en het contact met de trainers is opener, vertelt Werner Cools. Hij komt uit Tilburg. Zijn dochter Ise turnt bij Topsport Noord en woont bij een Fries gastgezin. Hoge verwachtingen hebben ze niet van dit NK, vanwege fysieke malheur. “Als je 31 uur per week traint, is het best logisch dat een kind blessures krijgt.”

Van Leeuwen noemt Parijs 2024 voor Nederland een tussenmoment, maar hoopt daarna weer aan de mondiale top mee te doen. Maar moeten we dat nog wel willen, in een vroeg-ontwikkel-sport als turnen? “Topsport is grenzen verleggen, alleen moet je de grens van de sporter bewaken. Ik ben van mening dat dat in de huidige tijd ook binnen het turnen prima samengaat.”

Eythora Thorsdottir in Ahoy. Beeld ANP
Eythora Thorsdottir in Ahoy.Beeld ANP

Rentree Thorsdottir

Eythora Thorsdottir (23) maakte bij de NK haar rentree. De Europese topper had na de Spelen van Tokio lang getwijfeld over haar toekomst. Ze wil meer plezier beleven aan topsport, vooral voorafgaand aan wedstrijden. “Dat gun ik mezelf.” Ze traint nu samen met mannen. “Dat zorgt voor een hele andere dimensie. Het is zo relaxed.” Naomi Visser won de meerkamptitel.

Lees ook:

Misstanden in het turnen, dansen en de triatlon: waarom juist topsporters zo kwetsbaar zijn

In topsport is het de bedoeling om grenzen te verleggen: het moet sneller, hoger, krachtiger. Dat is niet zonder gevaar, blijkt uit het toenemend aantal misstanden dat gemeld wordt. ‘De topsporter verdraagt meer opofferingen met alle risico’s van dien.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden