Voetbalcultuur

Het succes van Portugal verklaard: ‘Een Portugees moet harder vechten voor het leven’

Ronaldo viert zijn elfde EK-goal, waarmee hij Portugal tegen Hongarije op een 0-3 voorsprong zette. Beeld AP
Ronaldo viert zijn elfde EK-goal, waarmee hij Portugal tegen Hongarije op een 0-3 voorsprong zette.Beeld AP

Portugal opnieuw favoriet op dit EK. De titelverdediger won de eerste wedstrijd van Hongarije (0-3). Het succes komt niet uit de lucht vallen. ‘Ajax maakte 102 doelpunten in de eredivisie. Dat is ondenkbaar in Portugal.’

Carlos Bruno, jeugdtrainer bij de Portugese landskampioen Sporting Lissabon, zal het niet snel vergeten, bekent hij. Ooit, in de jaren dat Frank de Boer nog hoofdtrainer bij Ajax was, liep hij stage bij de Amsterdamse club. Zijn verwachtingen waren hooggespannen. Hoe kon Ajax, een club met een grote reputatie in Portugal, steeds weer zoveel talenten laten doorstromen naar het eerste elftal? Welke structuur schuilde daar achter?

Nieuwsgierig reisde Carlos Bruno naar Amsterdam. Wat hij zag op trainingscomplex De Toekomst bevreemdde hem. “Ik zag veel trainers, die jeugdspelers aanmoedigden om aan de bal een veilige keuze te maken. In Portugal is dat heel anders. We koesteren de intuïtie van een speler. Aanvallers moeten erop vertrouwen dat ze een verdediger kunnen passeren. Als Cristiano Ronaldo (die de jeugdopleiding van Sporting Lissabon doorliep, red.) één-tegen-één kwam te staan, zeiden we niet dat hij zich om moest draaien om de bal terug te spelen. Nee, dan riepen we: Go, go, go!”

Creativiteit is belangrijk in het Portugese voetbal, ziet ook Joaquim Milheiro, hoofd jeugdopleiding van de Portugese voetbalbond. “Om de unieke kwaliteiten van een speler het beste tot zijn recht te laten komen, moet je die kwaliteiten allereerst respecteren. Voetbal wordt aantrekkelijk door de onvoorspelbaarheid van een creatieve speler. Die onvoorspelbaarheid stimuleren we, natuurlijk wel binnen bepaalde afspraken.”

De laatste training van Portugal voor het duel met Hongarije: Cristiano Ronaldo klimt op de rug van Pepe.  Beeld Reuters
De laatste training van Portugal voor het duel met Hongarije: Cristiano Ronaldo klimt op de rug van Pepe.Beeld Reuters

Portugal, een land met net tien miljoen inwoners, oogstte er succes mee. De Seleção is titelverdediger op dit EK en won in 2019 ook de Na­tions League, door in de finale het Nederlands elftal te verslaan.

De selectie van Portugal herbergt veel kwaliteit. Rúben Dias van Manchester City werd afgelopen seizoen uitgeroepen tot beste speler van de Premier League. Maar ook Bruno Fernandes (Manchester United), Bernardo Silva (Manchester City), Renato Sanchez (Lille) en natuurlijk Cristiano Ronaldo (Juventus) zijn stuk voor stuk topspelers, producten van de opleiding in eigen land.

In Portugal is voetbal een echte volkssport

De Portugese cultuur speelt een voorname rol bij het succes, meent Floris Schaap. De geboren Katwijker vertrok eind jaren tachtig naar Portugal, waar hij speelde voor diverse profclubs, trouwde met een Portugese en er daarna een trainerscarrière startte. “In Portugal is voetbal – meer nog dan in Nederland – een echte volkssport”, zegt Schaap. “Als kind word je geboren in een familie die meestal voor Sporting, Porto of Benfica is. Dat geeft een enorme rivaliteit tussen families. Met die rivaliteit, en alles wat daar bij hoort, groei je op als kind.”

Schaap ziet Zuid-Europese voetballers over het algemeen wat agressiever spelen dan Nederlanders. “Nederland is een geweldig land, waar alles perfect georganiseerd is. In Portugal hebben ze niet zo’n goede infrastructuur. Portugezen moeten rondkomen van minder loon, terwijl de prijzen van de huizen, het eten en gas, water en licht ongeveer net zo hoog liggen als in Nederland. Als Portugees moet je dan ook harder vechten voor het leven. Dat wordt er van jongs af aan ingebracht. Dat moet ook, anders heb je geen brood op tafel.”

‘ In Nederland kunnen verdedigers helemaal niet verdedigen’

Die overlevingsdrang zie je terug in de Portugese competitie, meent Schaap, nu even woonachtig in Vleuten. Met verbazing keek hij de afgelopen maanden naar de ontknoping van de eredivisie, waar Ajax met gemak kampioen werd. “Hoeveel doelpunten heeft Ajax gemaakt?” vraagt hij retorisch. “102! Dat is ondenkbaar in Portugal. In Nederland kunnen verdedigers helemaal niet verdedigen. Sporting Lissabon werd dit seizoen kampioen met maar 65 doelpunten. De wil om te winnen is veel groter daar. Portugezen verdedigen met het mes tussen de tanden.”

Vermogende clubs uit Engeland, Spanje en Italië weten de weg naar de Portugese Primeira Liga en de jeugdopleiding van clubs al enige tijd te vinden. De website Transfermarkt becijferde dat Benfica het afgelopen decennium wereldwijd het meest van alle clubs verdiende aan transfers. De verkoop van spelers als João Félix (aan Atlético Madrid, voor

127 miljoen euro), Nélson Semedo (Barcelona, 35 miljoen euro), Renato Sanchez (Bayern München, 35 miljoen euro) en Fábio Coentrão (Real Madrid, 30 miljoen euro), leverde Benfica 625 miljoen euro op. Op plaats twee volgt FC Porto met een positieve transferbalans van 341 miljoen euro, vóór Ajax (298 miljoen euro).

Ronaldo pakt records

Portugal is met een ruime overwinning begonnen aan het EK. In Boedapest bleef het tegen Hongarije lang 0-0, maar in de eindfase kwam de slordige titelhouder alsnog drie keer tot scoren: 0-3. De treffers kwamen op naam van recordman Cristiano Ronaldo (twee) en Raphaël ­Guerreiro.

De Puskás Aréna was uitverkocht en gevuld met zo’n 67.000 toeschouwers. Het stadion in Boedapest is de enige accommodatie die bij dit EK ­ondanks de coronapandemie vrijwel de maximale capaciteit mag benutten.

Cristiano Ronaldo begon als eerste speler ooit aan zijn vijfde EK. Hij kon in zijn 22ste EK-wedstrijd, ook een record, de topscorer van alle EK’s worden. Ronaldo moest lang op zijn tiende treffer wachten, maar in de 87ste minuut benutte hij een strafschop en daarna maakte hij er ook nog 0-3 van.

Portugal viel gretig aan, maar wist zich geen raad met de kansen. Naast Ronaldo faalde onder anderen ook Diogo Jota in scoringspositie, mede door toedoen van de sterke Hongaarse doelman Péter ­Gulácsi, die in de slotfase alsnog werd gepasseerd. Eerst scoorde Guerreiro met het nodige geluk en kort daarna mocht de 36-jarige Ronaldo zijn recordtreffer vieren en ook nog zijn elfde treffer op een EK-eindronde.

Het Portugese voetbal heeft een nieuwe standaard gekregen, schetst Milheiro van voetbalbond FPF. “Door de recente successen zien we dat steeds meer talent zich aandient. Om dat potentieel te benutten zal alles nog beter moeten; de competenties van de coaches, het niveau van de trainingen, de faciliteiten, de vastberadenheid en ook de wil om te winnen.”

‘Wij denken dat we de Einsteins van het voetbal zijn’

Schaap, voorzien van een Portugees paspoort, moet soms een beetje lachen om Nederland. “Wij denken dat we de Einsteins van het voetbal zijn. In Portugal leren talenten al van jongs af aan om in verschillende spelsystemen te voetballen. Zo ­creëer je meer tactisch vermogen en kunnen spelers flexibel zijn in een wedstrijd. Elke keer is weer iets anders nodig om te winnen.”

Portugal staat in de zware poule F, waarin ook Frankrijk uitkomt, zaterdag voor de eerste echte krachtproef. De Portugezen spelen dan in München tegen Duitsland. “Dat we vijf jaar geleden het EK wonnen, was zo’n geweldige inspiratie en stimulans voor ons”, stelt Milheiro. “Het vergrootte ons verlangen om dat succes nog eens te herhalen.”

Lees ook:

Kan Frankrijk weer zo een team vormen?

Frankrijk, de eendrachtige wereldkampioen van 2018 met de coach, Deschamps, die ook al zo logisch voetbalde. Kan het team zich weer zo vormen? Ik denk en hoop van wel, schrijft Henk Hoijtink in zijn column.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden