Sportgeschiedenis

Het mooiste stadion dat Nederland nooit had

De hoofdtribune van het Stade Olympique in Parijs, anno 1924. Beeld rv

In het Haags Historisch Museum is de expositie Nooit gebouwd Den Haag geopend over grote bouwprojecten die nooit zijn uitgevoerd. In het begeleidende boek is ook aandacht voor een plan uit 1919 voor een enorm stadion.

Beroepsmilitair Pieter Scharroo was een eeuw geleden voorzitter van de Nederlandse Atletiek Unie en bestuurder bij het Nederlands Olympisch Comité. Als naamgever van het Comité Scharroo presenteerde hij in 1919 een plan voor een stadion, getekend door de Haagse architecten Samuel de Clercq en Adolf Broese van Groenou. Er moest plek komen voor 50.000 tot 60.000 mensen, twee keer zoveel als in het Nederlandsche Sportpark in Amsterdam, toen het grootste stadion van het land.

Het stadion is een van de grote, nooit uitgevoerde bouwplannen die centraal staan op de expositie ‘Nooit gebouwd Den Haag’, vanaf morgen te zien. “Rond het stadion waren nog allerlei andere locaties bedacht”, aldus het boek bij die expositie, “zoals voetbalvelden, tennisbanen, een hotel en een kleine haven met aanlegsteigers.”

Het stadionplan van 1919 uit Den Haag. Beeld rv

De voorstanders droomden hardop van de mogelijkheden: “Ongetwijfeld zal de aanwezigheid van een dergelijk sportterrein in niet geringe mate de mogelijkheid vergrooten, dat te eeniger tijd ‘s-Gravenhage als plaats voor de Olympische spelen zal worden gekozen.”

Maar er waren ook tegenstanders, Wethouder Droogleever Fortuijn, nota bene voormalig voorzitter van de voetbalbond, was bang voor de hoge kosten. “Hij vreesde een fiasco”, schreef De Telegraaf, “waarvoor ten slotte de gemeente zou moeten opdraaien.” Zo werd Comité Scharroo de bedenker van het mooiste stadion dat Nederland nooit had.

In de jaren daarna werkte Scharroo verder aan zijn ideeën over sport en architectuur, samen met architect Jan Wils. In 1925 schreef dit duo zelfs een boek over de rol van sport in de stedelijke planning. “In de oude stad neemt de kerk de belangrijkste plaats in”, vatten de twee hun gedachtengoed samen, “zij is het middelpunt van het leven en denken, zij is steengeworden leven en steengeworden gedachtenwereld.”

In de twintigste eeuw was er een nieuwe behoefte ontstaan als sport, die de centrale plek van kerken had overgenomen: “Het volk vraagt gelegenheden om te zwemmen, te turnen, te voetballen, te spelen en te genieten, naar lichaam en geest, bij de beoefening zelve, zoowel als bij het kijken er naar.”

De hoofdtribune van het Olympisch Stadion in Amsterdam, 1928. Beeld rv

Sport en stad beïnvloedden elkaar steeds meer en daarom was deze publicatie zo belangrijk, recenseerde het Tijdschrift voor de Volkshuisvesting opgewekt: “Het is een verblijdend teeken van de ontwikkeling der beoefening van sport en spel in Nederland, dat een boek als het hier aangekondigde kan verschijnen.”

Scharroo en Wils kenden elkaar, omdat ze beiden in de regio Den Haag woonden. En er was meer, vertelt architectuurhistoricus Maurits Nibbering. “Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog was Wils nog geen dertig jaar oud. Zijn handen jeukten om te beginnen aan iets nieuws na al die jaren van verwoesting, juist in zijn eigen Voorburg en Den Haag. Hij wilde bouwen, zijn ideeën in de praktijk brengen. Als liefhebber van sport was hij zeer geïnteresseerd in de architectuur van sportgebouwen.” De samenwerking met een invloedrijk sportbestuurder met dezelfde visie hielp natuurlijk bij deze ambities.

De heren waren in 1924 bij de Olympische Spelen in Parijs, waar ze duidelijk werden geïnspireerd. Dat blijkt ook uit een fotoboek dat in 1928 werd gemaakt door de cementleverancier van het Olympisch Stadion in Amsterdam – het beroemdste bouwwerk van Wils. Hierin zit een fascinerende afbeelding van de hoofdtribune van het stadion in Parijs, dat bijna hetzelfde oogt als die van het Amsterdamse stadion vier jaar later. Parijs diende dus als voorbeeld voor Amsterdam. Nibbering is er niet verbaasd over: “Wils was een ambachtsman en haalde overal zijn inspiratie vandaan.”

Wat in 1919 begon als mislukt stadionplan in Den Haag leverde in 1928 dus uiteindelijk in Amsterdam het Olympisch Stadion op. Zo werd Jan Wils de bedenker van het mooiste stadion dat Nederland wél heeft.

‘Nooit gebouwd Den Haag’ is vanaf morgen tot en met 22 maart te zien in het Haags Historisch Museum.

Lees ook:

Ten tijde van de eerste sportcampagne werd je nog uitgescholden als je hardliep

‘Trim U fit’ was vijftig jaar geleden een unieke campagne. Voor het eerst bekommerde de overheid zich over het fysieke welzijn van de bevolking.

De Rollende Leeuwen waren pioniers voor de gehandicaptensport

De eerste Nederlandse rolstoelbasketballers waren allemaal militairen met verwondingen uit de Tweede Wereldoorlog. Ze noemden zichzelf De Rollende Leeuwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden