Invloed

Het EK als maatschappelijk-politiek platform: de ‘ongelooflijke impact’ van Neuer, Ronaldo en de Belgen

De Duitse keeper Manuel Neuer draagt zijn regenboogaanvoerdersband na de wedstrijd tegen Frankrijk om zijn pols.  Beeld Pool via Reuters
De Duitse keeper Manuel Neuer draagt zijn regenboogaanvoerdersband na de wedstrijd tegen Frankrijk om zijn pols.Beeld Pool via Reuters

Het EK voetbal blijkt ook een platform voor maatschappelijke en politieke boodschappen. Tegen racisme en homofobie, maar ook ongezonde drank. Hypocriet of belangrijk?

Als de wereld een beetje om de bal draait, biedt dat kansen. Bijvoorbeeld om het aantal stamceldonoren in Nederland te verhogen. Daar is een groot tekort aan. Rond Luuk de Jong en Cody Gakpo draait via sociale media nu de campagne ‘Match van je leven’. Dankzij de inzet van de internationals hebben in anderhalve week al ruim tweeduizend mensen zich aangemeld. Drie keer meer dan normaal. “Daarvan is nu 85 procent man terwijl in ons bestand 30 procent man is. Mannen geven zich moeilijker op. Daarom ook deze EK-campagne. Het lijkt te werken”, aldus een woordvoerder van stichting Matchis.

Dat het EK voetbal op allerlei manieren te gebruiken is voor politieke of maatschappelijke doeleinden en boodschappen, is deze week duidelijk geworden. Een activist van Greenpeace wilde met zijn parachute-actie voor Duitsland-Frankrijk de aandacht vestigen op het belang van een beter milieu. Helemaal goed ging dat overigens niet, Greenpeace bood later excuses aan voor de gevaren die het teweeg had gebracht. Politieker was het shirt dat de Oekraïense voetbalbond had gekozen, waar in de landkaart op de borst ook De Krim was meegenomen. Tot woede van Rusland.

Het Belgisch elftal, met rechts Romelu Lukaku, knielt tegen racisme voor de wedstrijd tegen Rusland.  Beeld AFP
Het Belgisch elftal, met rechts Romelu Lukaku, knielt tegen racisme voor de wedstrijd tegen Rusland.Beeld AFP

Maar het meest in het in oog springend waren de acties van voetballers zelf, zoals die van Cristiano Ronaldo en Paul Pogba tegen ongezonde frisdrank en bier. Van een ­andere orde was de regenboogband die de Duitse doelman Manuel Neuer droeg tegen Frankrijk. Vele honderden miljoenen televisiekijkers zagen wereldwijd dit statement voor meer homoacceptatie.

Verbod op les over homoseksualiteit

“Heel erg tof”, reageert Karin Blankenstein van de John Blankenstein Foundation (JBF) die zich in Nederland inzet voor homoacceptatie in de sport. “Duitsland loopt in dit opzicht wel voorop. Ik hoop dat Neuer die band woensdag ook draagt, als ze tegen een land spelen waar deze week de antihomowet­geving nog is aangescherpt.”

Blankenstein doelt op het Hongarije van premier Victor Orbán. Daar werd deze week een verbod voor ­leraren ingevoerd om op scholen ­lessen te geven over homoseksualiteit en geslachtsverandering. Onderschat de impact van zo’n aanvoerdersband van Neuer niet, meent de voorzitter van de JBF. “Je zult maar als jonge jongen op de tribune of voor de televisie zitten, nog in de kast, en je ziet jouw held met die band. Die steun is zo belangrijk.”

De nationale teams van België en Engeland namen op het EK voor hun wedstrijden voor het oog van de wereld stelling tegen racisme; ze knielden op het veld. In de Engelse competitie is dat dit hele seizoen gebeurd.

De spelers van het Nederlands elftal hebben na intern beraad zelf besloten dat op dit EK niet te doen. De Belgen werden om hun actie in Rusland uitgefloten. Blankenstein: “Het zou mooi zijn als het Nederlands elftal ook nog een statement tegen discriminatie zou afgeven. Dat hebben ze een keer gedaan, maar nu hoor je ze niet meer.”

Een boodschap vanuit persoonlijke overtuiging

Sportmarketeer Bob van Oosterhout vindt het sterk als de maatschappelijke boodschappen echt vanuit de spelers zelf komen en niet min of meer worden opgelegd, zoals de shirtjes die Oranje in maart droeg. Die waren bedoeld om aandacht te vragen voor de mensenrechten in Qatar, geregisseerd vanuit de bond. “Als een sporter vanuit een oprechte overtuiging een boodschap wil uiten, is dat prima. Topsporters zijn merken of zelfs media geworden. Ze hebben een ongelooflijke impact. Die is tegenwoordig groter dan The Wall Street Journal. Ik vind het goed als ze hun bekendheid en bereik gebruiken om de wereld een beetje beter te maken”, zegt Van Oosterhout. “Maar, het gaat wel om timing en de manier waarop.”

Hij doelt op Ronaldo. Van Oosterhout omschrijft zijn actie als ‘hypocriet’. De Portugese ster zette deze week op een persconferentie demonstratief twee flesjes cola uit beeld, hield daarna een flesje water omhoog en zei ‘Agua!’ – Portugees voor water. Coca-Cola is hoofdsponsor van het EK. Ronaldo maakte in het verleden zelf reclame voor het merk, net als voor fastfoodketen Kentucky Fried Chicken. Van Oosterhout: “Hij zet zich nu heel erg af tegen een sponsor van een toernooi waar hij zelf heel veel geld aan verdient. Wees dan een grote jongen en ga er niet heen. Hij heeft honderden miljoenen gekregen van bedrijven waar je vraagtekens bij zet.”

Cristiano Ronaldo heeft de colaflesjes (op de voorgrond) uit het zicht van de camera's gezet en houdt een flesje water in zijn hand.  Beeld AFP
Cristiano Ronaldo heeft de colaflesjes (op de voorgrond) uit het zicht van de camera's gezet en houdt een flesje water in zijn hand.Beeld AFP

Ronaldo was ten tijde van zijn colareclame nog jong. Hij is nu 35 jaar. Er kan ook sprake zijn van voortschrijdend inzicht. “Hij laat nu zien dat hij hier echt mee bezig is en daar zijn wij heel blij mee”, zegt Liesbeth Velema van het Voedingscentrum. Velema is expert voeding en gedrag. “Wij vonden zijn statement ontzettend mooi. Ronaldo geeft het signaal af dat hij er niet van gediend is dat die cola zo pontificaal voor zijn neus staat. Dat is precies waar wij ons hard voor maken: organisaties en bedrijven moeten ervoor zorgen dat mensen in hun eetomgeving niet constant verleid worden om ongezond te eten en drinken. Ronaldo is een rolmodel, een held van kinderen met heel veel volgers op sociale ­media (299 miljoen volgers op ­Instagram, red.). Heel goed dat er nu wereldwijd aandacht voor is.”

Een dag later zette de Franse voetballer Paul Pogba demonstratief een flesje Heineken, een andere sponsor van het EK, uit beeld. De bierbrouwer reageerde erop met de verklaring dat iedereen de vrijheid heeft om te drinken wat hij wil. Het Voedingscentrum hoopt dat dit soort EK-incidenten leiden tot gesprekken over sportsponsoring door merken van ongezonde voedingsmiddelen.

Velema verwijst naar het Convenant Gezonde Sportevenementen waarin gemeenten, sportbonden, NOC-NSF, sportmarketeers en JOGG ambities hebben over een gezond voedingsaanbod en sponsorbeleid van sportevenementen. “Gemeente en sportmarketeers kunnen zelf kiezen voor sponsors die voldoen aan de Schijf van Vijf, maar die hebben geen invloed op een grote internationale partij als de Uefa. Dat is iets dat nu misschien sneller kan veranderen.”

Lees ook:
Volg al het EK-nieuws in het EK-liveblog

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden