Roger Federer in actie op het heilige gras van Wimbledon, juli 2021.

ProfielRoger Federer

Het afscheid van Roger Federer, een balletdanser op gras

Roger Federer in actie op het heilige gras van Wimbledon, juli 2021.Beeld AFP

Het spel van tennisser Roger Federer werd als ‘poëzie in beweging’ omschreven. Vrijdag speelt de Zwitser zijn laatste officiële wedstrijd. Zijn afscheid maakt veel los. Wat maakt hem bijzonder? Federer in vijf gedaantes uitgelicht.

Marco Knippen en Jan-Cees Butter

Federer, de verslagene

Bas Wild, voormalig tennisprof, speelde één keer tegen Roger Federer én won.

“Roger Federer was 15 en ik 23 toen we tijdens een Satellite-toernooi, dat is het laagste profniveau, in Zwitserland in de eerste ronde tegenover elkaar stonden. We speelden op een achterafbaantje in een koude tennishal. Roger was echt nog een puber, met vlashaar. In gedachten was ik al bij de volgende partij, ervan overtuigd dat ik deze wedstrijd niet ging verliezen.

“Toch pakte hij de eerste set. Op de snelle tapijtbaan tenniste hij gemakkelijk; het tempo lag hoog, hij raakte de ballen zuiver, het viel me op dat hij handig was. Maar dat ik tegenover de toekomstig nummer één van de wereld en twintigvoudig grandslamwinnaar stond, nee, dat gevoel bekroop me niet.

“Federer stootte door, en hoe. Zelf heb ik het nog een paar jaar geprobeerd, maar ik miste de pure wil. Ik had geen sponsor, het moest low-budget. Telkens deed ik concessies. Ik zag het dan ook niet als een job, deed er een studie bedrijfseconomie naast. Een leuk avontuur was het, meer niet.

“Het is zeker niet mijn beste overwinning geweest, wel de meest memorabele uiteraard. Nu is mijn zege op Federer vooral een geinig verhaal. Als ik er met zakelijke klanten of kennissen over praat, merk je dat ze het interessant vinden. Sommige vrienden maken er bovendien goede sier mee.”

Federer, de kwelgeest

Sjeng Schalken speelde van de Nederlandse tennissers het vaakst tegen Federer (zes keer), hij verloor vijf keer.

“Tegen andere top 5-spelers, zoals Agassi, Sampras en Kafelnikov, had ik altijd wel een tactisch plan. Dan wist ik: als ik dat perfect uitvoer en alles zit mee, dan maak ik een kans. Tegen Federer heb ik nooit een duidelijk plan in mijn hoofd gehad. Terwijl zijn wapens toch bekend waren. Hij heeft een uitstekende service en een sublieme forehand. Een wat onderbelichte kwaliteit is echter dat hij alles ‘terugliep’, waardoor ik geen winners kon slaan.

“Roger had mij helemaal in zijn zak zitten. In Rotterdam, waar we in 2003 tegenover elkaar stonden, besloot ik eens vol druk te zetten op zijn forehand. Het was de tactiek van een waanzinnige, bleek achteraf. Het werd 6-2, 6-4. Vaak was het niet meer dan games sprokkelen. Althans, zo zag ik dat.

“Toch ben ik een van de weinige spelers geweest die ooit van hem hebben gewonnen. Dat was in 2002 in Rosmalen. Ik speelde op de top van mijn kunnen en Roger had er niet zoveel zin in. Dan kan zoiets gebeuren. Maar een jaar later stonden we opnieuw tegenover elkaar in het Gelredome, waar de Davis Cup-ontmoeting was met Zwitserland. Ik haalde een hoog niveau, maar wist geen enkele set te pakken. Toen knakte er iets in mij. Tegen Nadal had ik voor mijn gevoel nog wel een kans, zeker als het niet op gravel was, maar tegen Federer had ik dat gevoel totaal niet.

“Roger heeft weleens gezegd: ‘Sjeng, tja, hij staat hoog, maar ik voel dat niet zo in zijn spel’. Daarmee raakte hij mij wel. Toen mij om een reactie werd gevraagd, zei ik: ‘Roger weet zelf niet hoe goed hij is’. En zo is het. Ik ben mijn hele leven een grote Federer-fan gebleven.”

Federer, de (bal)kunstenaar

Henk Koster, tennisfotograaf, fotografeerde de Zwitser gedurende zijn hele carrière.

“Ik zal onze eerste ontmoeting nooit meer vergeten. In 1999, toen Federer meedeed aan het ABN Amro-tennistoernooi in Ahoy, vroeg Tennis Magazine of ik een fotosessie met hem wilde doen. Toen ik na zijn gewonnen wedstrijd op hem afstapte, zei hij: ‘Geen probleem. Maar ik moet eerst papa even bellen om te zeggen dat ik gewonnen heb.’ Even later lag hij op een zwarte leren bank in de kleedkamer van Ahoy. Hij had van dat geblondeerde haar. ‘Dat is waar ook’, zei Federer jaren later, toen hij de foto zag. ‘Dat ziet er niet uit.’

“Hij is voor mij de meest bijzondere sporter die ik heb meegemaakt. Martin Simek, de oude tenniscoach, zei eens: ‘Als je niet kunt strelen, dan kun je ook niet slaan’. Federer streelde de ballen. Neem alleen al zijn backhand-smash: zo mooi, zo elegant. Voor fotografen was hij een lust voor het oog. Op Wimbledon kwam de schoonheid van zijn spel het beste tot uiting, vind ik. Daar werd hij als het ware opgetild en veranderde hij in een balletdanser op gras.”

Federer, de inspirator

Jackie Reardon, ex-tennisprof, is oprichtster van het online trainingsplatform Friendly Eyes en schreef een methode die ervan uitgaat dat mentale weerbaarheid ontstaat uit vriendelijkheid, iets waar Federer symbool voor staat.

“Als tiener was hij een driftkikker, die met rackets gooide en uit frustratie schreeuwde. Maar Federer kwam tot inkeer, leerde zijn temperament te beheersen, doorbrak patronen, en belangrijk: hij verviel niet in oude fouten. Het overlijden na een auto-ongeluk van Peter Carter, de trainer en mentor uit zijn jeugdjaren, is daar zeker een bepalende factor in geweest.

“Visualiseren is een van zijn begaafdheden. Federer bracht voor zichzelf tennis terug tot de essentie: er plezier aan beleven, ervan kunnen genieten. Een goed geslagen bal keek hij daarom langer na dan een slechte slag. Als het even niet liep, concentreerde hij zich op de mooie aspecten van de sport. Dat bracht innerlijke rust, zorgde voor evenwichtigheid.

“Zich kwetsbaar durven opstellen is zijn grote kracht. Zelfs in de succesvolste periode deelde Federer zijn twijfel, angst en onzekerheid. Hij gaf toe dat ook hij bang was om in de eerste ronde te verliezen, dat hij buikpijn van de spanning had.

“Wat hem zo bijzonder maakt, is zijn nederigheid en de eerbied voor anderen. Federer ontleent zijn identiteit aan wie hij is en hoe hij zich gedraagt, niet aan zijn succes. Met zijn charisma, en ook door zijn inzet voor kansarme kinderen in Afrika, inspireert hij anderen en is hij de sport ontstegen.”

Federer, de sparringpartner

Peter Wessels, oud-prof, trainde tussen 2010 en 2018 met Federer in Dubai.

“In 2010 was ik net gestopt en werkte ik als tenniscoach in Dubai. Een vriend van Federer, de Zwitserse oud-tennisser Yves Allegro, kwam naar mij toe met de vraag: ‘Hé, Federer komt hier naartoe en hij zoekt nog een trainingsmaatje, heb jij misschien interesse?’ Voor mij was dat natuurlijk een geweldige ervaring.

“Omdat ik al was gestopt met het ‘punten spelen’, moest ik meestal in een bepaalde hoek gaan staan als Federer ging serveren. Dat werkte prima. Federer voelde zich lekker en vertrouwde mij, heb ik weleens gehoord van zijn oud-coach. Ook buiten de baan konden we gezellig babbelen. Meestal kwam hij in december, in voorbereiding op de Australian Open, en eind februari, vlak voor Indian Wells, naar Dubai om te trainen. Dat ging er heel vriendschappelijk aan toe.

“We kennen elkaar vanuit het profcircuit. In 1999, in Oezbekistan, won ik nog van hem. Dat moest ook wel, want ik stond veel hoger op de wereldranglijst dan hij. Een jaar later stonden we tegenover elkaar op de US Open. Ik won de eerste twee sets, had zelfs een matchpoint in de vierde, maar in de vijfde set klapte ik door mijn enkel en moest ik opgeven. Vanaf dat moment zijn onze carrières anders gelopen, zei ik weleens gekscherend tegen Federer. Daar kon hij wel om lachen.

“Federer probeerde ook dingen uit in Dubai. In 2014 was hij wat minder succesvol en besloot hij met een wat groter racket te gaan spelen. Daarmee ging hij de ballen zuiverder raken. Vervolgens won hij nog drie grand slams. Hoewel ons contact de laatste jaren wat is verwaterd, blijft het een mooie herinnering dat ik jarenlang met hem getraind heb.”

Lees ook:

Roger Federer was vooral een ambassadeur van de tennissport

Roger Federer was altijd stijlvol, op en naast de baan. De ware ambassadeur van de tennissport gaat er nu mee stoppen. Een profiel.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden