null Beeld EPA, AFP
Beeld EPA, AFP

Grensoverschrijdend gedrag

Grove misstanden bij triatlon: verwaarlozing, mishandeling en machtsmisbruik

In de top van het Nederlandse triatlon was jarenlang sprake van misstanden. Een groep triatleten meldt gevallen van psychische en fysieke mishandeling, met ernstige persoonlijke problemen tot gevolg.

Thomas Sijtsma

Na het turnen en het dansen ligt ook de triatlonsport onder een vergrootglas naar aanleiding van signalen over grove misstanden. Op het Nationaal Triathlon Trainingscentrum (NTC) stonden deels minderjarige sporters soms jaren bloot aan grensoverschrijdend gedrag, zegt een groep van tien oud-sporters met wie Trouw gesprekken voerde.

Uit hun verklaringen doemt het beeld op van fysieke en mentale verwaarlozing of mishandeling, machtsmisbruik door coaches en begeleiders, en een angstcultuur. De prestatiedruk was heel hoog met een sterke dwang om af te vallen. Een deel van de sporters ondervond er ernstige gevolgen van: depressies, eetstoornissen, chronische pijn in het lichaam en zelfmoordneigingen.

Serieuze geluiden leidden tot bezorgdheid

De Nederlandse Triathlon Bond (NTB) heeft volgens de sporters herhaaldelijk signalen van sporters genegeerd. Dit jaar besloot de bond op aandringen van een aantal topatleten en het Centrum Veilig Sport Nederland wel een onafhankelijk onderzoek. Dat is door het bureau Fijbes Consultancy & Training uitgevoerd. Het rapport hierover wordt eind komende week verwacht.

“Er kwamen serieuze geluiden uit onze atletencommissie die tot bezorgdheid leidden”, zegt Rembert Groenman, directeur van de NTB. Volgens hem zijn de misstanden niet te vergelijken met die in het turnen. Vorig jaar kwam naar buiten dat veelal minderjarige turnsters door diverse coaches werden geslagen en geïntimideerd. Groenman erkent echter dat er op het trainingscentrum in Sittard ‘ongetwijfeld zaken gebeuren die niet fijn zijn voor onze atleten en die nemen wij als bond bloedserieus’.

Verantwoording

Trouw sprak voor de artikelen over misstanden in triatlon met vijftien mensen, onder hen tien (ex)triatleten en de vader van een voormalige atleet die trainde op het NTC in Sittard. Hun verklaringen liggen in lijn met die van Charissa Zijlstra en Renate Timmerman. Ze staven ook de conclusies die door Trouw zijn getrokken. Twee coaches hebben geen gebruikgemaakt van de mogelijkheid om hun verhaal te vertellen

Zware vorm van anorexia

Triatlon, een combinatie van zwemmen, fietsen en hardlopen, is een zware sport waar lang en intensief trainen de norm is. In het NTC worden sinds 2007 tien tot vijftien getalenteerde atleten vanaf zestien jaar verzameld door de bond. De meeste verlaten er hun ouderlijk huis voor om in Sittard bij het NTC te gaan wonen. Volgens de ex-sporters was in de begeleiding alles gericht op deelname aan de Olympische Spelen.

De macht van het NTC is groot. De coaches bepalen selecties en uitzending naar grote wedstrijden. Veel sporters haakten de afgelopen jaren af omdat ze overtraind waren, langdurig vermoeid, chronische blessures kregen en in sommige gevallen zeer serieuze eet- en gewichtsstoornissen. Aan nazorg zou het volledig ontbroken hebben. Renate Timmerman, nu 25, hoorde nooit meer iets van de bond. Ze verbleef rond haar twintigste een jaar lang in een kliniek voor haar eetstoornissen. “Ik had een zware vorm van anorexia en was een aantal keer bijna overleden.”

Botbreuken genegeerd

Charissa Zijlstra (27) kwam op haar zestiende intern op het NTC te wonen. “Ik kocht stiekem afslankpillen en verzweeg dat voor mijn ouders en trainers. De nadruk lag zo op ons gewicht dat ik alleen maar bezig was met afvallen terwijl we vier keer per dag trainden.” Zijlstra kampte lang met een depressie en is tien jaar later nog altijd zwaar vermoeid.

Timmerman loopt met een brace om haar voet omdat vijf botbreuken zijn genegeerd op het NTC. Anderen spreken nog steeds van pijn in schouders, knieën en enkels. Maikel Zuijderhoudt (31) trainde en woonde ook in Sittard: “Het was niet gezond. We werden als talentvolle triatleten niet behandeld als mensen.”

In het debat over de turnaffaire kondigde het kabinet woensdag een breed onderzoek naar misstanden in de Nederlandse topsport aan. Staatssecretaris Paul Blokhuis (VWS) zei signalen te hebben dat niet alleen in het turnen een verkeerde cultuur bestaat.

Verantwoording

Trouw sprak voor de artikelen over misstanden in triatlon met vijftien mensen, onder hen tien (ex)triatleten en de vader van een voormalige atleet die trainde op het NTC in Sittard. Hun verklaringen liggen in lijn met Charissa Zijlstra en Renate Timmerman. Ze staven ook de conclusies die door Trouw zijn getrokken. Twee coaches hebben geen gebruikgemaakt van de mogelijkheid om hun verhaal te vertellen.

Reactie van de Nederlandse Triathlon Bond: ‘We willen zuinig zijn op onze atleten en toch ook de top halen’

Als directeur van de Nederlandse Triathlon Bond (NTB) schrikt Rembert Groenman van de verhalen die de (oud-)triatleten van het NTC vertellen. “Ik vind het uiteraard uitermate vervelend. Het feit dat nu alle bonden worden doorgelicht, is helaas wel een veeg teken.” Het kabinet kondigde deze week een onderzoek aan naar de topsportcultuur in Nederland. Er is blijkbaar aanleiding voor om hier topsportbreed naar te kijken, mogelijk ook lokaal op verenigingsniveau.”

Op het bondsbureau wordt uitgekeken naar de onafhankelijke onderzoeksresultaten die in opdracht van de NTB door Fijbes Consultancy & Training zijn uitgevoerd. De verwachting is dat volgende week daar gesprekken over volgen. “Als het rapport aangeeft dat er fouten zijn gemaakt op het NTC, dan moeten we ruimhartig excuses aanbieden. En elkaar recht in de ogen kijken. Om vervolgens daar als bond zo snel als mogelijk mee aan het werk te gaan.”

Verschillende signalen van ontevreden triatleten zijn volgens Groenman besproken in het overleg van de technische staf. “We waren vanaf 2007 pionier op het gebied van centrale trainingsprogramma’s en moesten nog veel ontdekken. In de staf is voortdurend gewikt en gewogen en daar werden conclusies uit getrokken. En hebben we ook ingegrepen toen dat nodig bleek te zijn. Dat er geen fundamentele veranderingen hebben plaatsgevonden ligt ook deels aan de onmogelijkheden waar we tegenaan liepen.”

Leefstijlmanager

“Ik ben het eens dat we verantwoordelijk zijn voor de begeleiding van jongens en meisjes die naar het NTC komen. De menselijke kant moeten we niet vergeten. Er zijn regelmatig situaties geweest dat we dat niet op een optimale manier konden doen. Zo hebben we tijdelijk een leefstijlmanager voor acht uur per week gehad en kunnen nu voor slechts een paar uur per maand beschikken over dergelijke support, dat is niet genoeg.”

Verschillende atleten beweren dat de begeleidende staf elkaar al jaren de hand boven het hoofd houdt. Groenman gelooft dat niet. “Iedereen is gekozen op zijn kwaliteiten en competenties.” De directeur wijst er tenslotte op dat er ook voldoende triatleten gelukkig zijn met de situatie op het NTC. Die wel presteren en de trainingsdruk niet als te zwaar ervaren. “Dat moet dus voor zo veel mogelijk atleten gaan gelden, daar moeten we aan werken. We willen zuinig zijn op onze atleten en toch ook de top halen, dat is een ingewikkeld spanningsveld. Ik hoop dat het rapport ons dat inzichtelijk kan maken.”

Ook Adrie Berk, technisch directeur, is een reactie gevraagd, maar bij de bond is deze week een interne mail (die in handen van Trouw is) rondgegaan dat alle externe communicatie via Groenman gaat.

Lees ook:

Een appel per dag. Renate Timmerman en Charissa Zijlstra over hun ‘traumatische’ tijd in de triatlonsport

Charissa Zijlstra en Renate Timmerman vertrokken als jonge triatlontalenten naar het nationaal trainingscentrum in Sittard. Een traumatische tijd, zeggen ze achteraf. Een depressie en een eetstoornis volgden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden