Misstanden in de turnsport

Getroffen turnsters worden ‘van het kastje naar de muur gestuurd’

Oud-turnsters Petra Witjes (rechts) en Danila Koster tijdens een rondetafelgesprek met Kamerleden en betrokkenen over de (on)veiligheid in de turnsport, november vorig jaar.  Beeld ANP
Oud-turnsters Petra Witjes (rechts) en Danila Koster tijdens een rondetafelgesprek met Kamerleden en betrokkenen over de (on)veiligheid in de turnsport, november vorig jaar.Beeld ANP

Dat het kabinet nog geen gehoor heeft gegeven aan moties om hen te helpen, is de zoveelste klap voor oud-turnsters die te maken kregen met misstanden. ‘Met het merendeel van de slachtoffers gaat het slechter dan voor de zomer.’

Oud-turnster Petra Witjes nam gelijk contact op met het Centrum Veilige Sport Nederland toen ze minister Van Ark (sport) in een Kamer­debat hoorde zeggen dat turnslachtoffers daar terechtkunnen voor acute hulp. “Ondersteuning in het proces konden ze me bieden, en een doorverwijzing naar een andere instantie. Zoals zo vaak worden we weer doorverwezen, zonder dat we concreet hulp krijgen die we nodig hebben.”

Het illustreert het gevoel dat bij de voormalige topturnsters heerst: dat ze weinig zijn opgeschoten sinds ze deze zomer massaal misstanden meldden. Tijdens hun sportcarrière zijn ze psychisch en fysiek mishandeld door hun trainers.

Passende hulp is nog steeds ver uit zicht, en de financiële drempels zijn nog even hoog. “We worden van het kastje naar de muur gestuurd en missen een stip op de horizon”, verklaart de oud-pupil van Vincent Wevers. “Ik heb bijvoorbeeld geen idee wanneer het Instituut Sportrechtspraak de zaak tegen Vincent behandelt. Morgen? Over twee maanden? Na de Olympische Spelen? Het missen van perspectief zorgt voor ongelofelijke onrust.”

‘We zijn bar weinig opgeschoten’

Met het merendeel van de slachtoffers gaat het slechter dan voor de zomer, stelt Witjes. Lotgenote Loes Linders weet niet of haar problemen erger zijn geworden, wel dat zij ze heftiger ervaart. “Het lijken er meer, maar dat komt waarschijnlijk omdat ik ze nu beter signaleer. Op zich vind ik dat wel positief. Verder zijn we bar weinig opgeschoten sinds we onze mond hebben opengedaan.”

Anouk Visser-Jong Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Anouk Visser-JongBeeld Hollandse Hoogte / ANP

Eind april worden de uitkomsten verwacht van het onafhankelijk ­Verinorm-onderzoek naar de turncultuur. De gymnastiekunie verschuilt zich daar volgens de getroffenen al maanden achter, het Instituut Sportrechtspraak blundert bij de afhandeling van hun klachten en ook de politieke bemoeienis vertaalt zich vooralsnog niet naar daden.

‘De trauma’s komen weer naar boven’

De weinig daadkrachtige respons op het turnschandaal doet Loes Linders geen goed. “In het begin was ik strijdlustig. Opeens waren we met zoveel en ineens was wat we hadden meegemaakt bespreekbaar, ook voor ons onderling. Dat maakt je sterker. Maar ik merk dat hoe langer het duurt, hoe meer de trauma’s weer naar boven komen. Mijn vertrouwen in anderen is door mijn verleden beschadigd en dit helpt niet om het te herstellen.”

Alweer een kleine vier maanden geleden nam de Tweede Kamer unaniem een motie van Kamerlid Lisa Westerveld aan, die het kabinet sommeerde samen met de oud-turnsters te onderzoeken welke hulp ze nodig hebben. Witjes, Linders en hun oud-collega’s wachten nog altijd op een telefoontje. Het GroenLinks-Kamerlid vindt dat kwalijk. “Het gaat om vrouwen die heel lang zijn genegeerd. Als ze dan eindelijk in de Kamer worden gehoord, is het extra pijnlijk als daar vervolgens niks mee gebeurt.”

GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Daarom heeft Westerveld schriftelijke Kamervragen gesteld. Dat deed ze al eerder. Toen luidde het verweer van minister Van Ark dat ze met turnbond KNGU in gesprek is. “Dat is nou precies niet wat wij vragen. Ga praten met de slachtoffers zelf. Dat is toch niet zo ingewikkeld?”

‘Acute hulp, en acuut wordt met de dag acuter’

En ondertussen tikt de tijd maar door. Witjes: “De minister wil wachten op de uitkomsten van het Verinorm-onderzoek, wat opmerkelijk is, want de motie staat hier los van. Die gaat over acute en passende nazorg. De motie is niet voor niets ingediend. Het is een noodkreet. Velen van ons hebben al een jarenlange, soms dure zoektocht achter de rug bij bestaande instanties. Zonder ­resultaat. Acuut wordt met de dag acuter.”

‘Ik probeer positief te blijven’

Momenteel staat Petra Witjes ziekgemeld op haar werk. “De strijd die we moeten voeren voor gerechtigheid duurt maar voort en er gaat veel mis gedurende het proces. Het vreet aan mij en zorgt voor een voortdurende sleur van ­negativiteit. Ik probeer positief te blijven, maar die kracht moet ik uit mijzelf halen. Want we moeten telkens klappen incasseren.”

Oud-turnster Anouk Visser-Jong vult aan. “Ik kan niet wachten tot de bond of de politiek een keer met nazorg komt. Mijn lichaam schreeuwt nog altijd om hulp, twintig jaar nadat ik gestopt ben. Ze wilden robots van ons maken, vroeger in de turnzaal. De ironie is dat onze lichamen inderdaad geprogrammeerd zijn, op een manier die tot op de dag van vandaag de balans tussen spanning en ontspanning verstoort. Het is toch te gek voor woorden dat men het er in Den Haag over eens was dat er acute hulp moest komen en dat er vervolgens niks gebeurt?”

Complexe en gestapelde problematiek

Ook een tweede motie is nog zonder gevolgen gebleven. De Kamer riep de minister begin december op om te bekijken of de oud-turnsters een beroep kunnen doen op het Schadefonds Geweldsmisdrijven, om ze financieel tegemoet te komen. Vanwege de complexe en gestapelde problematiek wordt veel hulp die de slachtoffers nodig hebben niet vergoed door de zorgverzekering.

‘Ik leefde constant in angst’

Onlangs nog werd Anouk Visser-Jong ’s ochtends wakker met een hevige pijn in haar pols. Uit onderzoek bleek dat er spontaan een scheurtje in haar spier was ontstaan. “In mijn slaap? Door mijn turnverleden? Ongelofelijk maar waar. Volgens mijn psychosomatische therapeut komt het doordat mijn centraal zenuwstelsel altijd op code rood staat en de spierspanning ongezond hoog is. Als turnster stonden mijn spieren jarenlang iedere dag op volle spanning, meer dan dertig uur per week. En dat terwijl er van alles naar me geschreeuwd werd en ik constant in angst leefde. Dan kun je wachten op problemen. Ik ben zelf weer op zoek gegaan naar hulp en heb mijn verzekering verhoogd. Gelukkig heb ik nu een goede therapeut, maar ik weet niet hoe het verder moet als het aantal behandelingen dat de zorgverzekeraar vergoedt op is.”

Witjes heeft twee weken geleden geprobeerd in gesprek te gaan met het fonds, in de hoop het proces te versnellen. Ze kreeg te horen dat er nog geen opdracht van het ministerie ligt en dat wanneer het zover is daarover het gesprek wordt gevoerd met de betrokken instanties en niet met de oud-turnsters. “Natuurlijk hadden we de hoop dat de politiek iets voor ons kon betekenen. Dat het anders loopt, is verdrietig. Ik ben bang dat wij op deze manier weer tussen wal en schip raken. Het lijkt wel alsof iedereen over ons praat, in plaats van met ons.”

Anouk Visser-Jong Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Anouk Visser-JongBeeld Hollandse Hoogte / ANP

Lees ook:

Oud-turnster Stasja Köhler blikt terug: ‘De mea culpa van coach Beltman is niet de hele waarheid’

2020 was een veelbewogen sportjaar. Trouw blikt in een serie terug. Vandaag oud-turnster Stasja Köhler.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden