Misbruik in de sport

Erkenning hebben de oud-turnsters eindelijk, maar wat dan? ‘Mensen voelen het nu. Eindelijk.’

Oud-turnsters Danila Koster (L) en Petra Witjes tijdens een rondetafelgesprek met Kamerleden en betrokkenen over de (on)veiligheid in de turnsport.  Beeld ANP
Oud-turnsters Danila Koster (L) en Petra Witjes tijdens een rondetafelgesprek met Kamerleden en betrokkenen over de (on)veiligheid in de turnsport.Beeld ANP

Een debat in de Tweede Kamer over misstanden in de turnsport legt de pijnpunten in het huidige Nederlandse sportlandschap bloot.

Als Jeanet van der Laan, met een blik op de publieke tribune, zegt ‘jullie hadden geen schijn van kans’, schieten de vier oud-turnsters vol. “Opgesloten en opgevreten door het systeem”, vervolgt het D66-Kamerlid. Petra Witjes verzucht: “Mensen voelen het nu. Eindelijk.”

Samen met oud-collega’s Stéphanie Tijmes, Anouk Visser-Jong en Danila Koster volgt ze het debat over de misstanden in de turnsport. Ze slikken, vechten soms tegen hun tranen, maar kijken vooral geconcentreerd naar de politieke arena. Tijmes: “Het is heftig om te horen dat anderen uitspreken wat je altijd zelf zegt. Dat is confronterend.” Visser-Jong vindt het bijzonder dat ‘de vertegenwoordigers van het land zich nu voor ons inzetten’.

Hun strijd duurt al jaren. De erkenning is er inmiddels, breed gedragen. Het debat knettert geen moment, de eensgezindheid is opvallend. Wat deze vier vrouwen is overkomen, en met hen nog vele anderen, mag nooit meer gebeuren. Daarover zijn alle politieke partijen het eens.

Hoge prijs betaald

In hun jeugd klommen Witjes, Tijmes, Visser-Jong en Koster op naar de nationale top van het vrouwenturnen. De prijs die ze daarvoor betaalden, is hoog. Er is langdurig sprake geweest van intimidatie, isolatie, uitsluiting, manipulatie en machtsmisbruik. Nog iedere dag ervaren de inmiddels volwassen vrouwen de gevolgen daarvan.

Hoe kan de politiek hen en hun opvolgers helpen? Die vraag staat centraal deze woensdagmiddag in Den Haag. Wie naar de voorstellen van de verschillende Kamerleden luistert, krijgt een bloemlezing van de pijnpunten in het huidige Nederlandse sportlandschap. Van der Laan van D66 stelt dat sporters te weinig misstanden melden. “Dat moet ook veilig kunnen.” Daarom pleit zij ervoor om het Centrum Veilige Sport Nederland, dat als hét meldpunt van de nationale topsport geldt, volledig onafhankelijk te maken. Nu valt het onder sportkoepel NOC-NSF. Ook zouden niet-leden van bonden daar dan terecht moeten kunnen.

Dat is extra relevant, nu na het schandaal in het turnen zich de volgende crisis aandient in de danswereld. Klokkenluider Kim Koumans, latin danseres, zit ook op de publieke tribune. Heel veel dansers zijn niet verbonden aan een bond.

‘Zaken voor het strafrecht’

Lisa Westerveld (GroenLinks) vraagt zich af of de veel gebezigde term ‘grensoverschrijdend gedrag’ de lading wel dekt. “Maken we dat wat in de turnhallen is gebeurd daarmee niet te klein? Is hier niet gewoon sprake geweest van kindermishandeling?” In dat geval zou volgens haar het tuchtrecht niet afdoende zijn. Zaken zouden dan doorgeschoven moeten worden naar het strafrecht.

Het Instituut Sportrechtspraak (ISR) regelt momenteel het tuchtrecht voor de Nederlandse sport. Maar er is veel kritiek op de werkwijze, zeker sinds de beerput van het vrouwenturnen in de zomer van 2020 openging. De procedures verlopen traag en grensoverschrijdend gedrag heeft nog niet tot één straf geleid. De tuchtregels zijn meer gericht op enkelvoudige incidenten, terwijl het in de gymsport om systematische misstanden ging.

Volgens VVD’er Rudmer Heerema valt niet van slachtoffers te verlangen dat ze eerst een lange procedure bij het ISR doorlopen, om daarna nog op het strafrecht over te stappen. Bovendien is dat lastig met verjaringstermijnen. Hij stelt voor dat er aan de voorkant van het hele proces gekeken wordt of een melding een tuchtrechtelijk of strafrechtelijk vervolg verdient. Staatssecretaris Paul Blokhuis zegt toe extra geld te investeren in het ISR, voor verdere professionalisering.

Gestapelde problematiek

Dat zijn stappen die belangrijk kunnen zijn voor een veiliger toekomst. Maar hoe zijn Witjes, Tijmes, Visser-Jong, Koster en lotgenoten geholpen? Bij Slachtofferhulp Nederland komt een speciaal loket voor sporters die nazorg nodig hebben en het Universitair Medisch Centrum Groningen is een speciaal traject voor traumabehandeling gestart, speciaal voor oud-turnsters die vaak kampen met ingewikkelde, gestapelde problematiek.

Breed wordt het ongemakkelijke gevoel gedeeld over de tegemoetkoming van 5000 euro, betaald door gymnastiekunie KNGU en NOC-NSF. Dat bedrag is overigens gekozen in navolging van een eerdere regeling voor de meisjes van De Goede Herder, die dwangarbeid voor deze katholieke congregatie moesten uitvoeren.

Maar wat kun je met 5000 euro als je al heel lang hoge zorgkosten hebt? Extra wrang is de regeling die jaren geleden werd getroffen met een turntrainer, na een eerste beschuldiging van grensoverschrijdend gedrag. Hij ontving naar verluidt 50.000 euro voor reputatieschade. Blokhuis weigert echter financiële toezeggingen te doen, omdat er ook andere mensen zijn met trauma’s en daaruit voortvloeiende hoge zorgkosten.

Oud-turnster Koster, na afloop: “Je voelt dat ze ons willen helpen, maar je voelt ook de moeilijkheid daarbij”.

Lees ook:

Het juridische gevecht van oud-turnster Stephanie Tijmes

Natuurlijk is ze blij met de erkenning deze week vanuit wetenschappelijke hoek. Maar oud-turnster Stephanie Tijmes betwijfelt of er juridische gerechtigheid komt voor het leed dat haar en vele anderen in gymzalen is aangedaan. ‘Blijkbaar is het Nederlands rechtssysteem niet voor iedereen rechtvaardig.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden