Transgenders in de sport

Een veilig veld maakt het verschil voor transgenders: ‘Iedereen moet zich welkom voelen’

Lucas Nieuwenhuis, hockeykeeper bij USHC in Utrecht.
Lucas Nieuwenhuis, hockeykeeper bij USHC in Utrecht. "Voor mij voelt het echt iets als persoonlijks om te vertellen dat ik een transgender persoon ben."Beeld Jörgen Caris

De meeste transgenders voelen zich geaccepteerd bij hun sportvereniging. Toch krijgt zes op de tien soms te maken met negatieve gedragingen. Lucas Nieuwenhuis (24) vertelt over zijn eigen ervaringen.

Lucas Nieuwenhuis is transgenderman en begon als kind met hockey in een meisjesteam. Op zijn elfde viel ‘het kwartje’. Er klopte iets niet. Het meisjeshockeyteam verruilde hij voor voetbal bij de jongens, bij een andere vereniging, met een nieuwe voornaam. Eén voorval uit die tijd is hem altijd bijgebleven, zo vertelt de inmiddels 24-jarige Nieuwenhuis in zijn huis in Utrecht.

Hij was voetballertje in een C-elftal, toen op een dag de moed hem in de schoenen zakte. Hij moest tegen een klasgenootje spelen. Het had er alle schijn van dat die tegen teamgenootjes had verteld over zijn geschiedenis. “Manwijf!”, zo klonk het nu en dan. Nieuwenhuis’ trainer praatte aan het eind van de rust met de trainer van de tegenstander om de scheldkanonnades te laten stoppen. Te laat, iedereen liep het veld alweer op. In de tweede helft werd het Nieuwenhuis te veel en besloot hij zich te laten wisselen.

Voor Nieuwenhuis is het een van de weinige traumatische gebeurtenissen die hij als transgender man in de sport heeft ervaren. Bij alle verenigingen waarvan hij lid was – voor voetbal, basketbal en hockey – is hij geaccepteerd om wie hij is. “Niemand heeft problemen gehad met mijn achtergrond. Al heb ik voor mijn gevoel ook geluk gehad met de mensen die ik door de jaren heen ben tegengekomen. Overigens heb ik het ook niet aan iedereen verteld.”

Sporten in een binair systeem

Zijn gevoel valt inmiddels in cijfers uit te drukken. Want hoewel tachtig procent van de transgender personen zich geaccepteerd voelt bij een sportclub, krijgen zes op de tien van hen één of meerdere keren te maken met negatieve gedragingen – met name transvrouwen. Dat blijkt uit recent onderzoek van het Mulier Instituut in samenwerking met Transgender Netwerk Nederland. Zij ondervroegen 133 transgender- en seksediverse personen naar sportdeelname en acceptatie in de sport.

Want sporten in een binair systeem – mannen en vrouwen – is niet altijd even makkelijk voor transgender personen. Er zijn tal van praktische belemmeringen waar deze groep tegen aanloopt. Moet een transgender persoon bijvoorbeeld in een mannen- of vrouwenteam? En waar om te kleden en te douchen? Zo blijkt dat 42 procent van de respondenten zich thuis omkleedt, om opmerkingen te voorkomen.

Ook Nieuwenhuis heeft hier altijd rekening mee moeten houden, vertelt hij. In 2016, bij zijn eerste training bij de Utrechtse Studenten Hockey Club, neemt hij doelbewust zijn douchespullen niet mee. Als er na afloop van de training zou worden gedoucht, dan heeft hij een ‘smoes’ om dat niet te hoeven.

Douchen op de club

Tegenwoordig doucht hij – als er straks weer kan worden gehockeyd – gewoon op de club. Elke keer na training haalt hij een sleutel op bij het sportcentrum voor een aparte doucheruimte. Als de baliemedewerker ernaar vraagt is het om ‘een medische reden’. “Voor mij voelt het echt als iets persoonlijks om te vertellen dat ik een transgender persoon ben. Ik deel het dan ook alleen met mensen die ik goed ken. Op zo’n moment heeft het geen relevantie. Ik wil gewoon douchen en heb geen zin om daar een heel gesprek over te voeren.”

Het blijft voor sommige transgender personen echter niet alleen bij praktische belemmeringen. Niet bij de vrouwen of de mannen mee mogen doen, geweigerd worden bij een team of moeten stoppen wegens ongepast gedrag, zoals aanhoudend slechte grappen; het is de harde realiteit voor zo’n tien procent van de transgender personen in sportend Nederland. Nieuwenhuis sloeg steil achterover na het lezen van deze bevindingen. “Dat is discriminatie. Er staat toch niet op een clubwebsite aangegeven dat genderdiverse personen niet welkom zijn? Dan tref je iemand bij de inschrijving die er op persoonlijk vlak een probleem mee heeft. Dat is verschrikkelijk, want iedereen moet kunnen sporten.”

Negatief lichaamsbeeld

Sporten is juist voor deze groep vaak erg belangrijk. Zeven van de tien respondenten geeft in het onderzoek aan dat sporten een positieve invloed op hen heeft. Het is een belangrijke uitlaatklep. Of het kan helpen bij het accepteren van het eigen lichaam. Iets wat Nieuwenhuis herkent. “De hele transitie is een proces dat veel met je doet. Sport kan daarin een uitlaatklep zijn om je emoties te verwerken. Daarnaast hebben mensen van wie hun genderidentiteit niet overeenkomt met het geslacht dat bij hun geboorte werd toegekend vaak een negatief lichaamsbeeld. Met sporten ben je met jezelf en je lichaam bezig. Daar ga je je beter over voelen.”

Om transgender personen zich meer welkom te laten voelen in de sportsector, is er onlangs een nieuwe richtlijn opgesteld. Deze richtlijn bevat aanbevelingen en praktische tips voor het ontwikkelen van meer veiligheid en acceptatie in de sportsector. Met deze adviezen in de hand wil de Alliantie Gelijkspelen, samen met sportkoepel NOC-NSF en belangenorganisaties (TNN en NNID), sportbonden en gemeenten begeleiden naar een sportsector met minder uitsluiting en discriminatie.

Het is een ontwikkeling die Nieuwenhuis toejuicht. “Ik heb, met hulp van mijn ouders, vanaf mijn elfde altijd mijn eigen weg moeten zoeken. Het zou mooi zijn als het voor anderen makkelijker wordt gemaakt. Iedereen moet zich welkom voelen. Niemand zou tegen barrières aan moeten lopen om te kunnen sporten. Als je op een clubsite leest dat een vereniging bezig is met zo’n onderwerp, dan zou ik veel eerder geneigd zijn om contact op te nemen met het bestuur. Dan sta je er niet helemaal alleen voor.”

Zelf gaat de recent afgestudeerde communicatieprofessional ook aan de gang met de richtlijnen. Waar hij zich als bestuurslid in 2018/2019 al bezighield met het onderwerp binnen zijn hockeyclub, kan hij daar nu met een nieuwe inclusie-commissie aan de slag. “Wij willen het liefst iets van een campagne gaan voeren. Niet alleen binnen onze club, maar voor de hele Utrechtse studentensport. We zitten nog in de opstartfase, dus het is nog aftasten wat we gaan doen. Maar die richtlijnen helpen ons enorm om concrete actiepunten op te stellen.”

Een wereld te winnen

Het onderzoek ‘Sportdeelname en ervaringen van transgender personen’ geeft voor het eerst inzichten over wat er speelt bij transgender personen in de breedtesport. Sophie Schers, beleidsadviseur van Transgender Netwerk Nederland (TNN), wijst vooral op de ‘interessante’ tegenstelling die in het onderzoek naar voren komt. “Hoe kan het dat veel transgender sporters zich geaccepteerd voelen, maar tegelijkertijd ook veel te maken hebben met negatieve gedragingen? Daar is kwalitatief onderzoek voor nodig om te zien hoe dat precies zit.”

Vooral transgender vrouwen krijgen met negatieve gedragingen te maken, zo blijkt. Iets wat de 38-jarige Schers zelf nooit heeft ervaren. “Over transvrouwen heerst een negatief stigma dat zij fysieke voordelen zouden hebben tijdens het sporten. Ik heb het privilege dat ik niet zichtbaar een transvrouw ben en niet op die manier wordt aangekeken. Daar heb ik van kunnen profiteren. Het is best wel triest dat uiterlijk zo zwaar meeweegt.”

De nieuwe richtlijn gender- en seksediverse personen moet daar verandering in brengen. Deze richtlijn is ontwikkeld in samenwerking met NOC-NSF, de Alliantie Gelijkspelen, sportbonden en belangenorganisaties voor gender- en seksediverse personen. Het biedt sportclubs handvatten die zij nodig hebben om een warm thuis te kunnen bieden aan gender- en seksediverse personen. Het document bevat ook praktische tips over aanspreekvormen tot adviezen rondom innovatieve spelvormen als genderneutrale competities of wedstrijden.

Vanuit TNN is Schers nauw betrokken geweest bij het opstellen van de richtlijn. Zij ziet die als een stap in de goede richting en hoopt van harte dat de sportbonden actief met inclusiviteit aan de slag gaan. “Zoals ook in het onderzoek is terug te zien, valt daar nog een wereld in te winnen.”

Want ook al is het volgens de 38-jarige Schers geen grote groep sporters, is het wel een groep mensen die er baat bij heeft. “Ik heb dat toen ik zelf nog hockeyde als heel prettig ervaren. Ik had nog geen groot sociaal netwerk en het hielp mij heel erg om samen met andere vrouwen te sporten.”

Lees ook:

Als tophockeyer is het moeilijk uit de kast te komen: slechte spelers zijn vaak een ‘homo’ of ‘mietje’

Veertig procent van de Nederlandse tophockeyers denkt dat het voor homo’s in hun sport moeilijk is om uit de kast te komen.

De scheiding tussen mannen en vrouwen in de sport: kan dat nog wel?

Wie telt als vrouw in de (top)sport? Over die vraag woedt een heftig debat. Hoe eerlijk is inclusiviteit? En is discriminatie wel oneerlijk?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden