AnalyseVoetbal

Een nieuwe wedstrijd, een nieuwe dwaling. Verdient de video-assistent van de scheidsrechter zelf een ingreep?

Scheidsrechter Craig Pawson bekijkt hoe Memphis Depay wordt gevloerd in het strafschopgebied in de oefenwedstrijd tegen Duitsland. Opvallend genoeg draaide de Engelsman zijn eerdere besluit om een strafschop te geven op basis van de Var terug.  Beeld Pro Shots / Stanley Gontha
Scheidsrechter Craig Pawson bekijkt hoe Memphis Depay wordt gevloerd in het strafschopgebied in de oefenwedstrijd tegen Duitsland. Opvallend genoeg draaide de Engelsman zijn eerdere besluit om een strafschop te geven op basis van de Var terug.Beeld Pro Shots / Stanley Gontha

Videoassistentie moest arbitrale dwalingen in het voetbal gaan terugdringen, maar de discussie lijkt van de scheidsrechter naar de Var verplaatst. Wat zijn we ermee opgeschoten?

Matthijs van Dam

Nederlanders en Duitsers waren dinsdagavond na het 1-1 gelijkspel zowaar eensgezind. De Engelse arbiter Craig Pawson draaide na een seintje van de videoscheidsrechter een Nederlandse penalty terug, terwijl Duitser Thilo Kehrer toch echt eerst Memphis Depay omverkegelde en toen pas de bal toucheerde. Zelfs de Duitse pers gaf toe dat Oranje een strafschop was ontnomen.

De video assistant referee (Var) moest in 2018 arbitrale dwalingen verminderen, maar de praktijk is na vier seizoenen weerbarstig. Met videobeelden uit verschillende camerastandpunten maken scheidsrechters nog steeds veel missers. Zo gaf Var Clay Ruperti Feyenoord-spits Cyriel Dessers onlangs geen strafschop, na een harde charge van Ajax-verdediger Lisandro Martínez. NEC stuurde in hetzelfde weekeinde een brief naar de KNVB, na drie Var-dwalingen op rij. Stel je voor wat een mogelijke degradatie door die missers zou doen met banen en carrières, schreef NEC-directeur Wilco van Schaik. En in de topper PSV-Ajax was ook door de Var niet te zien of Daley Blind de bal net voor het beslissende doelpunt wel of niet binnen de lijnen had gehouden.

Overbodig en mislukt dus, de Var? Dat is te kort door de bocht. Onder aan de streep neemt de videoscheids nog altijd meer goede dan foute beslissingen. De verwachting dat de Var alles zou doorzien was bovendien onrealistisch, zegt eredivisie-scheidsrechter Bas Nijhuis. Voetbal is en blijft een sport van interpretatie, foutloos is onmogelijk. Maar het aantal gemaakte Var-fouten is in vier jaar tijd gelijk gebleven, zegt scheidsrechtersbaas Dick van Egmond. Oftewel: de ontwikkeling van de Var staat stil.

Opzichtig falen

Volgens de KNVB pleegde de Var vorig seizoen voor de winterstop 44 ingrepen, waarvan acht keer een onjuiste. Zes keer deed de Var onterecht niets. In 2019-2020 waren dat vijf fouten in 35 wedstrijden en twaalf gemiste incidenten. De afgelopen twee seizoenen waren geen verbetering ten opzichte van 2018-2019, toen de Var voor de winterstop in 51 ingrepen vijf keer de fout in ging en veertien incidenten miste.

Het aantal goede beslissingen dankzij een Var-interventie neemt zelfs af. Leverden in 2019-2020 42 Var-adviezen nog 37 goede besluiten op, afgelopen seizoen was de score 34 uit 44. Hans Klippus, auteur van een boek over de Var, zit soms met verbazing naar beslissingen te kijken. “De fouten blijven zich opstapelen. Het moet toch wel lukken om met elkaar een normale beslissing te nemen?”

Want ondanks uitvoerige video-analyses langs de lijn betreft een aanzienlijk aantal van die fouten nog steeds opzichtig falen. Een penalty voor FC Twente in de streekderby tegen Heracles werd teruggedraaid, nadat de bal bij een doeltrap, even eerder, niet had stilgelegen. Bij NEC-Sparta liet de Var een overduidelijke Spartaanse handsbal onbestraft. Scheidsrechter Allard Lindhout betoonde al meerdere keren publiekelijk spijt vanwege ‘stomme fouten’ na Var-beslissingen. Een overwinning tegen AZ ontglipte Willem II in de laatste minuut na een discutabele AZ-goal en een geannuleerde penalty, wederom een controversieel besluit.

De vermeende handsbal van Adil Auassar van Sparta in de wedstrijd tegen NEC.  Beeld ANP
De vermeende handsbal van Adil Auassar van Sparta in de wedstrijd tegen NEC.Beeld ANP

Wat nu?

Stoppen dan maar? De Var levert ook goed werk. De Var floot Björn Kuipers in het eerste half jaar na invoering acht keer terecht terug – op dat moment werd hij gezien als beste Nederlandse scheids. Bovendien zou de eerlijkheidsdiscussie weer oplaaien. Zo werd AZ eerder deze maand in de Conference League uitgeschakeld met een onterechte penalty, waarbij gewoon de bal werd gespeeld. Probleem? De Var was niet aanwezig. Feyenoord-spits Dessers zag een week later in hetzelfde toernooi een loepzuivere treffer afgekeurd worden vanwege buitenspel. Onterecht, maar opnieuw geen Var in de buurt.

Moet de Var, nu alleen adviseur, de mogelijkheid krijgen een scheids te overrulen die nu de eindbeslissing neemt? Een videoscheids heeft de beschikking over meer camerahoeken dan zijn collega op het veld. Prima idee, vindt Nijhuis, mits het een honderd procent fout is. Ook voormalig toparbiter Mario van der Ende stemt in. “Net als in de rechtspraak, waarbij een politieagent – de scheids – een overtreding signaleert, maar de rechter – de Var – de beslissing neemt, omdat die over de meeste informatie beschikt.”

Klippus sprak voor zijn boek aanvoerders uit de eredivisie die het ­hockeysysteem wel zien zitten, waarbij elk team een aantal mogelijk­heden krijgt de Var in te roepen. Een complete systeemwissel na vijf jaar zou echter ook voor verwarring kunnen zorgen – en dus meer fouten. Als teams hun mogelijkheden al ingezet hebben en de arbiter in de laatste ­minuut een handsbal mist, is nieuwe commotie niet ver weg.

Was de bal wel of niet over de zijlijn, dat was de vraag bij PSV-Ajax in januari. Ook de Var kwam er niet uit. Beeld Pro Shots / Stanley Gontha
Was de bal wel of niet over de zijlijn, dat was de vraag bij PSV-Ajax in januari. Ook de Var kwam er niet uit.Beeld Pro Shots / Stanley Gontha

Slechts één troef

Een andere mogelijkheid is een speciale opleiding voor een selecte groep specialisten uitsluitend voor de Var, waarin volledige spelregelkennis leidend is. Nu wordt een arbiter opgeleid voor zowel het veld als de Var en hoeft de eredivisie-scheids slechts zeven uit tien te scoren op de spelregeltoets. Bovendien is niet elke scheidsrechter een goede Var en andersom. Werk je met een kleinere groep dan de huidige 23, dan vergroot dat de kans op uniforme beslissingen.

Goed opleiden duurt alleen jaren en de KNVB heeft geen invloed op de mondiale Var-protocollen van de Fifa. De volgens Nijhuis conservatieve wereldvoetbalbond hervormt bovendien niet zomaar. De eredivisie gaat een beslissende fase in, waarin het kampioenschap, degradaties en play-offs nog openliggen. Juist dan zijn correcte beslissingen cruciaal. Ook Nijhuis weet dat en hij komt daarom nu vaker samen zijn collega’s. Maar door alle bureaucratische obstakels heeft de KNVB eigenlijk slechts één troef in handen: blunderende scheidsrechters niet inzetten. Klippus: “Ruperti maakte bij Ajax-Feyenoord een grote fout. Laat hem dan maar even geen Var meer zijn.”

Lees ook:

Bergwijn redt tegen Duitsland de eer van Oranje, dat nog aan alle kanten rammelt

Dubieus Var-besluit zorgt voor frustraties bij PSV, maar Ajax won verdiend

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden