InterviewsTriatlon

Een dag trainen op één appel. Twee atletes over hun ‘traumatische’ tijd in de triatlonsport

Oud-triatlete Renate Timmerman: ‘Als ik te veel druk voelde, ging ik mezelf uithongeren’.  Beeld Reyer Boxem
Oud-triatlete Renate Timmerman: ‘Als ik te veel druk voelde, ging ik mezelf uithongeren’.Beeld Reyer Boxem

Charissa Zijlstra en Renate Timmerman vertrokken als jonge triatlontalenten naar het nationaal trainingscentrum in Sittard. Een traumatische tijd, zeggen ze achteraf. Een depressie en een eetstoornis volgden.

Renate Timmerman: ‘Ik werd anderhalf jaar niet ongesteld’

Nooit werd door een van de coaches naar haar gesteldheid gevraagd. Of ze zich wel goed voelde? Nooit gevraagd. Hoe haar situatie thuis was? Nooit gevraagd. Of ze gelukkig was? Nooit gevraagd. Hoe het met haar studie ging? Het werd nooit gevraagd. Niet zeuren, trainen en presteren was het parool.

Al vanaf 2010 werden signalen aan de bond gegeven dat triatleten van jonge leeftijd zich niet prettig voelden met de onpersoonlijke en harde aanpak van de coaches en begeleidende staf op het Nationaal Triathlon Trainingscentrum (NTC) in Sittard. Signalen waar niks mee werd gedaan, zo zeggen (oud-)atleten in gesprekken met Trouw.

Volgens Timmerman werd op het NTC een ongezonde gedachte over lijf, voedsel en het zelfbeeld uitgedragen. “Dat was als olie op het vuur voor veel gretige triatleten. Ik werd anderhalf jaar lang niet ongesteld.”

Een appel per dag

Het regime was keihard, de wereldtop bereikte je door elke week 30 tot 35 kilometer te zwemmen, 300 tot 500 kilometer te fietsen en 70 tot 100 kilometer te lopen. Week in, week uit. “Het was de topsportmentaliteit, je stelde er geen vragen over”, zegt Timmerman. “Ik lag soms huilend in het zwembad, dan kon ik mijn armen niet meer bewegen. Als tiener zoek je een reden voor wat er mis met je is. Dan zeiden de trainers: ‘Het ligt aan jou, de rest kan het wel aan’.”

Tijdens haar periode op het NTC (van 2013 tot 2015) ontwikkelde Timmerman een eetstoornis, die niet werd opgemerkt. Ze at naast al die trainingsarbeid soms maar een appel per dag. “Ik ging lichamelijk en mentaal heel hard achteruit in de laatste periode daar. Niemand vroeg hoe het met mij ging. Kort daarna ben ik een jaar opgenomen in een kliniek voor eetstoornissen. Ik ben bijna overleden door anorexia. Die eetstoornis heb ik nog steeds, meer dan vijf jaar later.”

“Al mijn twijfels en stress stopte ik in mijn gewicht. Daar kon ik een beetje controle in vinden. Als ik te veel druk voelde, ging ik mezelf uithongeren.” Net als in de verhalen van andere (oud-)triatleten werd ook Timmerman geacht met een blessure door te trainen. Anders zou ze niet over de juiste topsportmentaliteit beschikken.

Botbreuken gemist

Tijdens een verblijf in Portugal verzwikte de triatlete uit Leeuwarden haar voet. Ze wilde stoppen, maar moest door, zegt ze. Timmerman stelde zich vast aan, ondanks de onverdraaglijke pijn. “Dat gebeurde vaker, naar medische klachten werd niet geluisterd.” Na haar periode op het NTC bleek dat de kwetsuur ernstiger was dan gedacht. “Een vriendin vond dat ik in een ziekenhuis foto’s moest laten maken. Daar schrokken ze, want er bleken breuken in mijn voet te zitten. Tegenwoordig loop ik nog met een brace ter ondersteuning.”

Na haar vertrek van het NTC heeft Timmerman nooit meer echt kunnen sporten. Ze heeft er negatieve associaties bij, maar wil ooit weer genieten van het bewegen. “Ik hoop nog eens een triatlon te doen. Voor mezelf, om te laten zien dat ik wel sterk ben en het toch een mooie sport is.”

Charissa Zijlstra raakte in zware depressie als triatlontalent: ‘Een magere atleet was het ideaalbeeld’

Oud-triatlete Charissa Zijlstra: ‘De zware depressie ben ik eindelijk te boven’. Beeld Reyer Boxem
Oud-triatlete Charissa Zijlstra: ‘De zware depressie ben ik eindelijk te boven’.Beeld Reyer Boxem

Haar moeder vond dat ze een brief moest sturen naar de Nederlandse Triathlon Bond. Gewoon, om zaken op te helderen en duidelijk te maken welke mentale klappen ze had gekregen. Charissa Zijlstra wilde niet meer, te vaak had ze bij trainers aangegeven dat het niet goed met haar ging. Niemand luisterde. Ze was helemaal op.

In 2009 was ze als jong talent vanuit haar ouderlijk huis in Leeuwarden naar het Nationaal Triathlon trainingsentrum (NTC) in Sittard verhuisd. Na een jaar raakte ze in een zware depressie. Tot de dag van vandaag is ze chronisch vermoeid. De oorzaak, volgens haar: het beleid op het NTC, waar geen oog was voor haar als mens. “Er is een periode geweest dat ik niet meer wilde leven.”

“Ik kwam als zestienjarige in het NTC en er werd niks voor mij geregeld”, zegt Zijlstra. “Ik moest veel en hard trainen, boodschappen halen, koken, eten, schoolwerk maken en mijn eigen geldzaken op orde houden. Ik zat in een kamertje met alleen met een bed en een stoel. Vlakbij woonden drugsgebruikers en alcoholverslaafden, ik voelde me vaak onveilig.”

‘Elke dag een kilo afvallen’

Zijlstra beschrijft een situatie waarin ze zegt in twee jaar lichamelijk en geestelijk te zijn vernield. Signalen die ze gaf werden door medewerkers van het NTC niet opgepikt. “Het ideaalbeeld was dat van een magere atleet. Er werd nooit naar een individu gekeken of geluisterd. Al snel kreeg ik te horen dat ik te zwaar was. Ik kon bij niemand terecht.”

Als geen ander wist Zijlstra dat gezonde voeding en hard werken belangrijk waren in Sittard. Logisch ook, de weg naar de top is nooit eenvoudig. De druk om te presteren bleek immens. “Mentaal raakte ik al snel in de put. Ik kocht stiekem afslankpillen en loog daarover tegen mijn ouders en trainers. Ik was niet bezig met herstellen van een training, maar met afvallen. Nachtenlang kon ik de slaap niet vatten waardoor mijn vermoeidheid alleen maar toenam. Een tijdje werd ik ook niet meer ongesteld.”

Als dieptepunt noemt Zijlstra een trainingsstage in Zuid-Afrika waarin de nadruk lag op afvallen. Volgens haar kreeg ze de opdracht elke dag een kilo af te vallen. Ze reisde af met een lichaamsgewicht van 62,7 kilo en keerde na drie weken terug met 52,7 kilo. Tussen het zwemmen en de hardlooptraining, van beide twee uur, gold een verbod tot eten. “Achteraf is het gekkenwerk, toen leek het normaal”, zegt Zijlstra.

‘Ik ben 27 en chronisch vermoeid’

In de jaren op het NTC kampte Zijlstra acht keer met een ontsteking in de voorhoofdsholte en bijholte. Haar weerstand was laag. Volgens haar werd nooit gevraagd hoe het met haar ging of hoe blessures en ziekte voorkomen konden worden. Wel kreeg ze regelmatig ijzerinjecties om haar bloedarmoede te verhelpen.

Haar lichaam ging langzaam kapot. Als ze om rust vroeg, waar haar lijf om schreeuwde, zegt ze als antwoord te hebben gekregen dat ze rustig door moest trainen. Uiteindelijk verliet ze in 2011 het NTC, waar ze zich bijna twee jaar lang eenzaam had gevoeld. “Het is een traumatische periode geweest”, zegt ze. “Er is roofbouw gepleegd. Ik ben nu 27 jaar oud en nog altijd chronisch vermoeid. De zware depressie ben ik eindelijk te boven, niemand van de bond heeft ooit nog naar mij omgekeken. Ik had zo veel meer kunnen bereiken, zowel sportief als maatschappelijk, als ik wel persoonlijk was begeleid.”

‘We werden als talentvolle triatleten niet behandeld als mensen’

Een andere weg naar de top in het triatlon dan via het NTC bestaat niet, zeggen alle atleten, onder wie Maikel Zuijderhoudt (31) en Youri Severin (38). Beiden woonden ze op het sobere trainingscomplex in Sittard. Het NTC, onder leiding van technisch directeur Adrie Berk, bepaalt de kwalificatie-eisen voor internationale races. Wie uit het programma stapt, kan grote wedstrijden vergeten. “Als het jou niet lukt, vliegen ze een ander talent in”, zegt Severin. “De macht is veel te groot.”

De triatleten spreken van de verkeerde mensen op de verkeerde plek. “Als je een blessure had, werd je gezegd dat je niet gemaakt was voor topsport”, zegt Severin. Zuijderhoudt zegt vaak geschrokken te zijn. “Ik zag meisjes kotsend op de vloer van de badkamer liggen, in de keukenkastjes vond ik soms potjes met afslankpillen. Het gewicht was veel te belangrijk. Het was niet gezond. We werden als talentvolle triatleten niet behandeld als mensen.”

Lees ook:

Misstanden bij triatlon: eetstoornissen en blessures genegeerd

In de top van het Nederlandse triatlon was jarenlang sprake van misstanden. Een groep triatleten meldt gevallen van psychische en fysieke mishandeling, met ernstige persoonlijke problemen tot gevolg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden