Misbruik

Directeur turnbond: ‘Onze sport moet door een pedagogische wasstraat’

Marieke van der Plas: ‘We kennen in de sport maar het topje van de ijsberg van seksuele intimidatie en misbruik'. Beeld Dutch Gymnastics/KNGU

Een nieuwe documentaire zorgt voor nieuwe verhalen over misstanden in het topturnen. KNGU-directeur Marieke van der Plas werkt aan cultuurverandering in haar sport, ook internationaal. 

Niet wegkijken van de verhalen over misbruik en intimidatie van jonge sporters, en zeker niet van de cultuur die al die misstanden mogelijk maakte. Probeer die cultuur te veranderen, of liever nog: het hele systeem van de sport. Dat is de boodschap die de Nederlandse gymnastiekunie KNGU de laatste jaren uitdraagt in de internationale turnwereld.

Het lukt nog niet altijd om dat besef te laten doordringen, zegt Marieke van der Plas, directeur van de KNGU. “Wij hebben dit constant geagendeerd, maar het blijkt heel moeilijk om er doorheen te komen. In Oost-Europese landen is de cultuur nog zo anders. Daar zegt een bestuurder trots: ik heb tegen mijn turners gezegd dat ze moeten presteren of anders vliegen ze eruit. Moet je sporters zo benaderen? Met die cultuurverschillen heb je te maken. Ik denk dat de Europese-, de wereldbond en het IOC veel harder met de vuist op tafel moeten slaan. Als je dit niet serieus neemt, houd je de cultuur in stand.”

De KNGU probeert nu meer Nederlandse vertegenwoordigers in internationale commissies en besturen te krijgen. Dat is best lastig, want veel turnbobo's blijken zeer gehecht aan het pluche. Ondertussen probeert Nederland op allerlei andere manieren invloed uit te oefenen. Zo verstuurt de KNGU nog deze week samen met een aantal andere landen een brief aan de mondiale turnfederatie Fig. Aanleiding is de nieuwe Netflix-documentaire ‘Athlete A’ over het seksueel misbruikschandaal in het Amerikaanse turnen, waarvan honderden kinderen slachtoffer waren. Deze week getuigden tal van Britse ex-turnsters over wanpraktijken waar zij in hun jeugd mee te kampen hadden.

Van der Plas: “Wij roepen de Fig op tot actie: organiseer een conferentie en grijp de docu Athlete A aan voor cultuurverandering in de sport. Hoe leiden we trainers anders op? Hoe kun je het hele systeem van onderaf tot de top kindvriendelijker maken? Als je kijkt naar de aard van de misdrijven en de omvang van de zaak in Amerika dan kun je die gemakkelijk als uitzonderlijk van tafel vegen. Maar wat ik zo goed vind, is dat Athlete A duidelijk maakt welke cultuur daaraan ten grondslag lag. Na het succes van  de Roemeense Nadia Comaneci in 1976 is het misgegaan. Een meisje dat nooit lachte kreeg een heldenstatus. De mensen klapten ervoor. Vanuit welke moraal? Veel training was daarna gebaseerd op de visie uit Oost-Europa. Ik erken: óók in Nederland. Ik steek mijn kop niet in het zand voor de risico’s in onze sport. Dáár moet het over gaan.”

Vernederd, uitgescholden en geslagen

Ook in het Nederlandse turnen waren er misstanden. Toptrainers als Frank Louter en Gerrit Beltman kwamen in opspraak vanwege hun grensoverschrijdende begeleiding van toppers. De oud-turnsters Stasja Köhler en Simone Heitinga vertelden in een boek hoe ze vernederd, uitgescholden en geslagen werden. Vorig jaar werden bij de topclub SV Pax, waar ook Eythora Thorsdottir traint, na een onderzoek door het Instituut Sportrechtspraak vier incidenten van grensoverschrijdend gedrag vastgesteld. 

Dat die zaak tot de bodem werd uitgezocht, is tekenend voor de lijn die de KNGU al had ingezet. De bond moedigt sporters actief aan om vermeende misstanden te melden. Dat kan via vertrouwenscontactpersonen bij de club, de bond of Centrum Veilige Sport. In 2019 werd er vier keer contact opgenomen over seksuele intimidatie en 38 keer over ander grensoverschrijdend gedrag. Bij de tuchtcommissie van de ISR loopt nu één onderzoek: naar seksuele intimidatie door een trainer in de breedtesport. Dit jaar is tot nu toe twee keer over seksuele intimidatie aan de bel getrokken. De rest van de 24 meldingen gingen onder meer over pesten, conflicten van een trainer met de club en belangenverstrengeling.

Meldplicht bij vermoedens

Van der Plas: “De commissie-De Vries heeft drie jaar terug vastgesteld dat we in de sport maar het topje van de ijsberg kennen van seksuele intimidatie en misbruik. Daarom hebben we vorig jaar voor alle coaches en bestuurders een meldplicht bij vermoedens van ongewenste praktijken ingevoerd.”

De KNGU werkte ook mee aan een campagne van justitie om alle sportende kinderen tussen de 12 en 15 jaar via sociale media aan te moedigen om seksueel misbruik te melden. Dat kan ook via anoniem chatten. Een filmpje over turnen staat daarin centraal. De campagne werd net voor de coronapauze gelanceerd. Resultaten zijn nog niet bekend. 

Maar het allerbeste blijft preventie. Daarvoor heeft de KNGU ingezet op verandering van de totale organisatie van de sport zodat de kans op incidenten kleiner wordt. Zo is besloten om in alle competities tot aan nationaal niveau de leeftijdsgrens voor senioren op te trekken van zestien naar achttien jaar. Gewenst effect: aan kinderen worden niet te jong te hoge eisen gesteld, fysiek en mentaal. De KNGU hoopt dat dit ook ooit internationaal de maatstaf wordt. Van der Plas: “Turnen moet veranderen van een meisjessport in een volwassenensport.”

De sport bekijken door de ogen van een kind

Bij de turnbond draait ook een project om ‘het hele systeem door een pedagogische wasstraat’ te jagen. “Een pedagoog bekijkt onze sport vanuit de ogen van een kind. Wij doen dit project samen met de KNVB. Er wordt gekeken naar wedstrijdconcepten en ook naar oefenstof. Met trainers en ouders wordt gesproken maar ook wordt onderzocht hoe kinderen er zelf over denken. Die jonge sporters moeten echt een stem gaan krijgen. Als die zich eerder gaan uitspreken, zal de ijsberg van misbruik ook gaan slinken.”

Lees ook: Britse oud-turnsters verklaren: We werden geslagen, uitgehongerd of opgesloten

De beerput van het internationale turnen gaat nog wat verder open. De nieuwe Netflix-docu Athlete A over misbruikschandaal in het Amerikaanse turnen maakt veel los. Na verklaringen van ex-turnsters stelt nu ook de Britse bond een onderzoek in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden