AnalyseWinterspelen

De Winterspelen zijn voor Xi vooral propaganda. ‘Het is ónze show, zegt Peking’

In Peking is een medewerker aan het werk op het olympisch terrein. Beeld AP
In Peking is een medewerker aan het werk op het olympisch terrein.Beeld AP

De Winterspelen zijn vooral een Chinees feestje. Peking trekt zich van niemand wat aan, en krijgt in binnen- en buitenland weinig tegenwerking.

Eva Rammeloo

Er is geen spoor van de Winterspelen te bekennen in Shanghai. Alleen in een hoekje van een groot warenhuis leeft de olympische geest. Drie paspoppen gestoken in rood met witte uniformen staan op een erepodium, als atleten die op hun medailles wachten. “We dragen hier allemaal het officiële tenue”, zegt de stralende verkoopster. De winkel van olympisch sponsor Anta ging drie weken geleden pas open. In de rekken hangen de dikke jassen, sportbroeken en shirts die de Chinese sporters ook dragen, te wachten op klanten.

Hoe anders was dat bij de Zomerspelen van 2008. Er was toen geen hoek van de wereld waar de olympische vlam niet brandde. Tot Noord-Korea aan toe gaven fakkeldragers de geest van de Spelen aan elkaar door. Openheid was het thema, de presentatie van een modern, welvarend China op het wereldtoneel. Er was niets meer te verbergen, de hinderlijke regel dat journalisten toestemming moesten vragen om binnen China te reizen, werd afgeschaft. Het opengewerkte ontwerp van het Vogelnest, het stadion waar de openingsceremonie plaatsvond, beloofde meer lucht en vrijheid.

Een Chinees feestje

Veertien jaar later kan het hoofdstad Peking weinig schelen hoe er over haar gedacht wordt. De Spelen zijn dit keer geen groots, wereldwijd evenement – het is een louter Chinees feestje. Dit jaar maakt de fakkel in de dagen vóór de opening een rondje langs de mooiste plekjes van Peking. Erbuiten wordt nauwelijks reclame voor de Spelen gemaakt, en dat is niet zo gek: het gaat niet om de Chinezen, het gaat om het plaatje.

In 2008 ging het nog weleens mis. Peking kon alleen maar toekijken hoe er tijdens de fakkeltocht van Kuala Lumpur en Canberra, tot Manchester en Lhasa werd geprotesteerd tegen de schending van de mensenrechten in Tibet. Buiten Chinees grondgebied kon de Communistische Partij niets uitrichten. Xi Jinping was toen ook al de baas, als groentje in het Politbureau van de CCP kreeg hij de klus om de Zomerspelen te organiseren. Nu is hij, als Commandant van Alles, weer de eindbaas van de Winterspelen en heeft hij alles onder controle.

Een Winterspelen-mascotte in Peking heeft wat moeite om het mediacentrum binnen te komen. Beeld AP
Een Winterspelen-mascotte in Peking heeft wat moeite om het mediacentrum binnen te komen.Beeld AP

De Spelen zijn een perfect puzzelstukje in zijn nationalistische agenda. ‘Peking gaat de geschiedenis in als tweevoudig Olympische Stad’, kopt staatszender CGTN. De hoofdstad organiseerde zowel de Zomer- als de Winterspelen. Iets waar alleen échte grootmachten toe in staat zijn, is de suggestie. En dat niet alleen. Chinese atleten nemen het als laatkomers op tegen atleten uit landen met een veel langere traditie van wintersporten. Dat maakt indruk – internationaal en misschien ook wel in eigen land.

De propagandamachine is dol op martelaarschap

Het zal inderdaad een mooi staaltje binnenlandse propaganda opleveren. In de winkel van Anta hangt nu alleen een foto van Gu Ling, of: Eileen Gu, de van oorsprong Amerikaanse snowboarder die voor China uitkomt en een van de weinig atleten die de gemiddelde Chinees bij naam kan noemen. De propagandamachine is bovendien dol op martelaarschap. De Spelen zijn een worsteling die China glorieus tot een goed einde weet te brengen – een boodschap die het in eigen land altijd goed doet. Zelfs als de medaillespiegel teleurstelt (in 2018 was er slechts één gouden medaille) maakt een euforische slotceremonie een hoop goed.

Het buitenlandse publiek is minder gevoelig voor Xi’s nationalistische agenda. “In 2008 kreeg China ondanks alle protesten bij de fakkeltocht het voordeel van de twijfel van de internationale gemeenschap, maar nu niet meer”, zegt Xu Guoqi, sporthistoricus in Hongkong. Zaten bij de Zomerspelen nog meer dan tachtig staatshoofden op de tribunes, dit keer zijn er tien regeringen die het evenement boycotten. Met de sneer dat de boycotters ‘niet eens waren uitgenodigd’, wuift Peking iedere kritiek weg – als een irritant pluisje op haar schouder. Xu: “Nu hoeft China geen indruk meer te maken. Het is ónze show, zegt Peking.”

Niemand durft een vuist te maken

Die houding lijkt te werken. Mensenrechtenorganisaties hebben opgeroepen om Peking ter verantwoording te roepen voor de repressie in onder andere Xinjiang, de regio waar naar schatting meer dan een miljoen Oeigoeren werden ‘heropgevoed’, en Hongkong, waar alle oppositie tegen het communistische bewind is uitgeschakeld. Maar vooralsnog durft niemand een vuist te maken tegen het machtige China. Zo zijn er de landen die zich beroepen op reisrestricties door de epidemie – en laat de Nederlandse regering zelfs expliciet weten géén boycot uit te vaardigen. Zo zijn daar bedrijven zoals snowboardmerk Burton dat zelfs winkels opent in Xinjiang. Bij de BBC beweert de CEO de feiten over de regio niet te kennen. “Dat is niet mijn expertise.”

null Beeld Reuters
Beeld Reuters

En zo is daar het Internationaal Olympisch Comité (IOC) dat zich voegt naar de wensen van Peking. Xi’s eis dat het Chinese zero-covidbeleid ook in de olympische bubbel geldt, leverde de nodige frustraties op, maar werd wel ingewilligd – wat het protocol rond Peking 2022 veel strenger maakt dan in Tokio. IOC-voorzitter Thomas Bach complimenteerde Xi deze week met de ‘excellente en soepele voorbereiding’. Olympische Spelen zijn altijd duurder dan verwacht, en vaak lukt het niet om mooie beloftes na te komen. Dus na het peperdure Sotsji 2014 is het IOC allang blij dat de kosten van deze Winterspelen binnen de perken blijven, dankzij het hergebruik van veel stadions en gebouwen uit 2008.

Maar aan kritische noten over mensenrechtenschendingen doet het IOC sowieso niet. ‘Verbeteren van promotie en respect voor mensenrechten’ staat weliswaar in de beginselen van de organisatie, maar Bachs Belgische collega Christophe De Kepper zei deze week dat de keuze voor China als Olympische locatie gerechtvaardigd is, zolang ‘atleten de mogelijkheid houden om vrijuit te spreken, en media vrij kunnen berichten’.

Atleten dienen hun mond te houden

Die vrijheid is er niet. Dat bleek in het najaar al, toen tennisser Peng Shuai een Chinese partijbons van verkrachting beschuldigde en plots van de aardbodem verdween. Na internationale druk was het IOC-baas Bach die met haar mocht videobellen, en voorts concludeerde dat alles in orde was.

Atleten dienen hun mond te houden tijdens de Spelen. Yang Shu, plaatsvervangend hoofd van het organiserend comité waarschuwde atleten niets te zeggen dat ‘ingaat tegen de geest van de Olympische Spelen – vooral tegen de Chinese wetten’. Vaag als ze zijn, bieden die wetten de autoriteiten genoeg ruimte om iedere onwelgevallige uitspraak te bestraffen.

De Chinese autoriteiten voeren een ijzeren regie over de Winterspelen van 2022. Ze bepalen wie toegang krijgt tot de bubbel, wat journalisten binnen én buiten die bubbel te zien krijgen en wie ze mogen spreken. Links en rechts gebruiken ze coronamaatregelen als excuus voor beperkte toegang. Of het nu gaat om wie er bij de openingsceremonie mag zijn, of voor wie welke persconferenties toegankelijk zijn. En als vragen te ingewikkeld worden, komt er gewoon géén antwoord.

Vrijwilligers aan het werk op de skischans in Zhangjiakou. Beeld Reuters
Vrijwilligers aan het werk op de skischans in Zhangjiakou.Beeld Reuters

De televisieregistratie zal een vlekkeloze Olympische Spelen laten zien, waarin iedere smet – of dat nou een coviduitbraak is of een onverhoopt protesterende atleet – snel onschadelijk wordt gemaakt. Sporthistorica Heather Dichter is benieuwd wat internationale televisiezenders doen. “Hoe laten zij China zien? Richten ze zich op de atleten en laten ze de grandioze beelden van land en cultuur achterwege? Want dat is wat we normaal gesproken van een gastland zien”, zegt ze aan de telefoon. Hoeveel soft power dat soort culturele elementen opleveren, ligt buiten de macht van de autoriteiten. Internationale media laten zich moeilijk regisseren.

Iedereen in de bubbel draagt bij aan China’s glorie

Wat heeft de Chinese sportfan aan dit feestje voor de bühne? Uitsluitend zorgvuldig geselecteerde ambtenaren en medewerkers van staatsbedrijven mogen bij de wedstrijden zijn, en dat doet pijn. “Dus de tickets gaan naar mensen die er nul interesse in hebben, en het spel helemaal niet begrijpen?” zegt Coco op het sociale medium Weibo. “Hoe kan er een olympische vibe zijn met dit ticketbeleid?”

Als Coco atleten van een skihelling wil zien roetsjen moet ze maar gewoon de televisie aanzetten. De olympische bubbel is naast een afgebakend stuk land ook een figuurlijke bubbel. Wie erin zit, draagt bij aan China’s glorie. Natuurlijk zijn er de atleten en hun persoonlijke prestaties, maar het gaat vooral om de machtige Volksrepubliek die laat zien dat ze zich van niemand iets hoeft aan te trekken. ‘Beijing 2022’ wordt straks – net voor Xi hoogstwaarschijnlijk aan zijn derde termijn begint als president – bijgeschreven in de geschiedenisboeken als een prestatie van formaat.

Lees ook:

Nog steeds geen zekerheid over vlucht en hotelkamer. Is de organisatie van de Spelen in China een chaos?

Voor journalisten verloopt de aanloop naar de Winterspelen in Peking moeizaam. Een persoonlijk relaas van Trouw-journalist Kick Hommes, die naar China afreist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden