Paralympische SpelenOpeningsceremonie

De vlag werd gezwaaid, maar de Afghaanse paralympiërs haalden Tokio nooit – zij moesten vluchten

De vlaggendragers van het vluchtelingenteam tijdens de openingsceremonie van de Paralympische Spelen.  Beeld EPA
De vlaggendragers van het vluchtelingenteam tijdens de openingsceremonie van de Paralympische Spelen.Beeld EPA

De Afghaanse vlag werd bij de openingsceremonie van de Paralympische Spelen bewust wel binnengedragen. De twee sporters die bij de vlag hadden moeten staan vluchtten op dat moment voor de Taliban.

Er was helemaal niets, alleen lege plekken, achter de vlag van Afghanistan die bij de opening van de Paralympische Spelen door een vrijwilliger het olympisch stadion van Tokio binnen werd gedragen. De twee Afghaanse atleten die zouden deelnemen, taekwondoka Zakia Khodadadi en discuswerper Hossain Rasouli konden de afgelopen dagen Tokio nooit bereiken. Zij moesten vluchten, nadat de Taliban sneller dan verwacht Kaboel hadden ingenomen.

Van een rolmodel naar een vrouw op de vlucht

Met de openingsceremonie van dinsdag (zie kader) zijn de Paralympische Spelen officieel geopend, met 161 landen en het officiële vluchtelingenteam. Maar een dag nadat dat vluchtelingenteam zichzelf presenteerde als ‘het moedigste team ooit’, stond de schijnwerper juist op de vlag van het land waar deze dagen de chaos regeert. En op de lege plekken achter de vlag, waar atleten hadden moeten lopen.

Paralympische Spelen geopend

Er zaten twee poppetjes op zijn schouder, toen Jetze Plat in juli het aanbod kreeg om de Nederlandse vlag te dragen bij de openingsceremonie van de Paralympische Spelen. Het ene poppetje vond het de grootste eer die hij maar kon krijgen, de andere vroeg zich toch af of het allemaal wel zo veilig was om in een druk stadion voorop te gaan. Zou hij niet besmet kunnen raken, zo vlak voor zijn paralympisch toernooi?

Dinsdag werd duidelijk welk poppetje had ‘gewonnen’. Plat droeg samen met Fleur Jong het rood-wit-blauw binnen, voor dertig andere Nederlandse aanwezigen (twaalf atleten, zeventien stafleden en chef de mission Esther Vergeer. Voor veilig vervoer was gezorgd en bovendien was verheugd gereageerd op de relatief korte duur van de ceremonie. Andere landen hadden de maatregelen wel strenger doorgevoerd.

Nieuw-Zeeland bleef met de hele ploeg ‘thuis’, evenals het Australische team. Die ploeg had er in het teamhotel wel een groot feest van gemaakt, waarbij de sporters verplicht gekleed moesten in de outfit die anders in het olympisch stadion zou worden gedragen. De Nederlanders die er niet bij waren, keken de ceremonie op een laptop, omdat er geen tv aanwezig was. Zij zaten ‘gecompartimenteerd’ over de oranje flat in het olympisch dorp verspreid.

Vooral voor Khodadadi was het afgelopen weken een zeer precaire situatie, gezien haar sekse, haar sportbeoefening en haar beperking – ze sport met één arm. Na de val van Kaboel veranderde haar leven meteen, net als dat van talloze Afghanen. Niet langer was ze een rolmodel, als de eerste Afghaanse vrouw ooit die deel zou nemen aan de Paralympische Spelen, maar was ze net als vele anderen een vrouw op de vlucht.

De ‘chef de mission’ van het land, de in Londen wonende Arian Sadiqi, kon haar lange tijd ook niet bereiken. Na spaarzaam contact vroeg hij haar om een video te maken, om zo te laten zien wat haar situatie was. In een video van één minuut vertelde ze dat ze zich gevangen voelde in het huis waar ze verbleef, en dat de familieleden bij wie ze logeerde geen geld hadden om eten voor hun kinderen te kopen. Ze voelde zich een last, en vroeg om hulp.

De situatie werd nijpend

De keer dat ze voor het laatst in beeld verscheen, was op beelden van televisiezender ITV in een montage over mensen die wanhopig het vliegveld probeerden te bereiken. Uiteindelijk stak Australië een helpende hand toe, zo reconstrueerde ABC News dinsdag. Onder leiding van de populaire mensenrechtenactivist en oud-voetballer Craig Foster werd politiek Australië binnen drie dagen gemobiliseerd. Het doel was om kwetsbare vrouwelijke Afghaanse sporters op te halen, inclusief de paralympische atleten.

Het plan, uitgevoerd in de nacht van zondag op maandag, was vergelijkbaar met wat zoveel mensen moesten doen: ga naar het hek van het vliegveld en maak contact. Dat leek goed te gaan, maar de situatie werd nijpend toen de paralympiërs het contact verloren met de rest van hun groep. Khodadadi raakte uitgeput en werd bijna verdrukt toen ze even op de grond zittend uitrustte.

Rond 23.59 uur kwamen er appjes door in de appgroep die voor de operatie was opgezet:

‘Ze zijn niet dichtbij genoeg. Ze moeten dichterbij, op wat voor manier dan ook.’

‘Bijna te laat. Zeg ze dat ze alles moeten doen wat nodig is om hier te komen.’

Uiteindelijk kwam drie uur later, om 04.00 uur ‘s nachts, kreeg Foster een verlossend bericht: ‘Ze zijn veilig. In Australische handen.’

De Afghaanse vlag tijdens de openingsceremonie in Tokio. Beeld AP
De Afghaanse vlag tijdens de openingsceremonie in Tokio.Beeld AP

In Australië betekent nog niet in Tokio

In Australië betekent overigens nog niet in Tokio. De atleten nemen niet deel aan de Paralympische Spelen. De enige Afghaanse atleet die wel actief meedoet is Abbas Karimi, die in 2013 zijn land ontvluchtte en dinsdag als eerste atleet van de avond het stadion mocht binnenlopen. Leden van het vluchtelingenteam lieten zich maandag nog uit over de situatie in Afghanistan. “Als wij sporten, denken wij aan alle 82 miljoen vluchtelingen ter wereld. We laten zien dat er hoop is. Datzelfde bericht gaat naar de mensen in Afghanistan.”

De Afghaanse vlag werd bij de openingsceremonie bewust wel binnengedragen. Als teken van ‘solidariteit en vrede’, zo klonk het, een bericht niet alleen naar de twee paralympiërs die hun droom uiteen zagen vallen, maar naar de hele wereld.

Het Internationaal Paralympisch Comité, dat niet kon helpen om de sporters uit Kaboel naar Tokio te krijgen, heeft bij monde van president Andrew Parsons ingestemd om te proberen de atleten naar de Spelen van Parijs te krijgen, over drie jaar. “Maar dit is veel, veel groter dan sport. Het is nog te vroeg om plannen te maken. Het is eerst hopen dat in Afghanistan de rust wederkeert.”

Lees ook:

Het dilemma van de Paralympische Spelen: hoe zorg je voor gelijke kansen op een ongelijk speelveld?

Hoe creëer je gelijke kansen op een ongelijk speelveld? Met die vraag worstelt de organisatie van de Paralympische Spelen, die vandaag beginnen, al jaren. Wie niet geclassificeerd kan worden, blijft thuis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden