Olympische Spelen

De twijfels over de Olympische Spelen groeien: ‘Maak er Tokio 2024 van’

De olympische ringen in Tokio. Beeld AFP
De olympische ringen in Tokio.Beeld AFP

Hoe groot is de kans dat de Olympische Spelen van Tokio nog doorgaan komende zomer? De twijfels groeien. Vooral in Japan is het enthousiasme drastisch afgenomen. 

Een tiende van een seconde. Dat was tijdens de laatste Olympische Spelen voor Dafne Schippers het verschil tussen goud en zilver. Jarenlang heeft zij moeten wachten op een nieuwe kans. Maar of de atlete haar revanche deze zomer in Tokio krijgt, is zeer de vraag. De twijfels over het doorgaan van het grootste sportspektakel ter wereld werden ook deze week weer sterker.

De Japanse minister Taro Kono, verantwoordelijk voor bestuurlijke en regelgevende hervormingen, verklaarde vrijdag dat het onzeker is of de Spelen in juli van start kunnen. Hij is de eerste hoge bestuurder die openlijk zijn twijfels uitspreekt. Een paar dagen eerder bleek uit een peiling dat inmiddels 80 procent van het Japanse volk tegen ‘Tokio 2021' is: van 35 procent mag het evenement definitief afgeblazen worden en 45 procent wil opnieuw uitstel. 

In een reactie stelde de president van het organisatiecomité Yoshiro Mori afgelopen dinsdag dat het onmogelijk is om het toernooi weer te verschuiven. Ook gaf hij in The Japan Times aan dat Japan uiterlijk in maart zal beslissen of buitenlandse fans welkom zijn.

Noodtoestand in Japan

Tokio en andere dichtbevolkte steden zitten sinds anderhalve week weer in een lockdown vanwege een stijgend aantal coronabesmettingen. Na het afkondigen van die noodtoestand in Japan haastte het Internationaal Olympisch Comité zich met een verklaring waarin staat dat zij nog steeds het volste vertrouwen heeft in veilige Zomerspelen zoals gepland.

Maar het eensgezinde front van de olympische familie begint scheurtjes te vertonen. Prominent IOC-lid Dick Pound zette grote vraagtekens bij het doorgaan van het evenement en een olympische legende als de Britse roeier Matthew Pinsent twitterde maandag dat het belachelijk zou zijn om in deze tijd een evenement te houden waarvoor duizenden mensen ongevaccineerd moeten vliegen: ‘Maak er Tokio 2024 van, en schuif de Spelen in Parijs ook vooruit naar 2028’.

Een vrouw met mondkapje passeert in Tokio het nationaal stadion van Japan, waar de openingsceremonie van de Zomerspelen moet worden gehouden.  Beeld AP
Een vrouw met mondkapje passeert in Tokio het nationaal stadion van Japan, waar de openingsceremonie van de Zomerspelen moet worden gehouden.Beeld AP

De Nederlander Anoma van der Veere woont al drie jaar in Japan en is betrokken bij de organisatie van de Paralympische Spelen. Hij heeft wel een verklaring voor het afgebrokkelde draagvlak onder de Japanse bevolking. “In Japan leeft nog steeds het idee dat corona een buitenlands virus is. Dat doet het imago van een mondiaal evenement als de Spelen geen goed. Op dit moment zie je hier een tweestrijd tussen het publiek dat steeds sceptischer wordt en de politiek die blijft doorzetten.”

‘Als de regering zelf beslist om te stoppen dan moet zij betalen’

Wat bij de opstelling van de overheid meespeelt, zijn de consequenties. Niet voor niets benadrukte minister Kono dat de voorbereidingen doorgaan, maar dat het IOC en het organisatiecomité moeten nadenken over een plan B. Van der Veere: “Als de regering zelf beslist om te stoppen dan moet zij betalen. Daarom zal zij niet snel actief de beslissing nemen om het af te blazen. Die afwachtende houding zagen we vorig jaar ook rond het uitstel. Toen werd er naar het IOC en de Wereldgezondheidsorganisatie WHO gekeken. Uiteindelijk werd het toernooi in samenspraak verschoven naar 2021.”

Katarzyna Cwiertka, professor moderne Japanse studies aan de universiteit van Leiden, vult aan: “De Olympische Spelen waren het paradepaardje van de vorige premier, Shinzo Abe. Die heeft het politieke toneel inmiddels verlaten. Dus dat momentum is er niet meer.”

Bovendien, oorspronkelijk was Tokio 2020 nadrukkelijk als visitekaartje voor de wereld bedoeld. “De Olympische Spelen vormden een onderdeel van de strategie om Japan meer open te stellen voor toeristen”, verklaart Cwiertka. “Buitenlandse bezoekers werden gezien als een middel om het Japanse platteland te revitaliseren. De bevolking krimpt en er wordt minder gereisd. Toerisme van over de grens moest een nieuwe bron van inkomsten genereren. Maar toen kwam corona.”

‘De Spelen van 1964 waren heel anders’

Zo bezien staan de sterren niet gunstig voor Schippers en haar collega’s. Sporters en fans die hun hoop vestigen op de vermeende volksaard van Japanners of een mogelijk sterk olympisch sentiment in de samenleving moet Cwiertka teleurstellen. Het klopt dat de herinneringen worden gekoesterd aan de vorige Zomerspelen die in Japan plaatsvonden, maar dat zegt niets over het heden. “De Spelen van 1964 waren heel anders. Die staan symbool voor een moment van nationale trots. Japan voelde destijds dat het weer terug was op het mondiale toneel: wij zijn weer onderdeel van de wereld. Je moet je voorstellen dat Japan na de Tweede Wereldoorlog tot 1952 bezet was door de geallieerden en tien jaartjes later was alles anders. Los van corona hebben deze Spelen nooit zulke sterke gevoelens losgemaakt.”

En wat die volksaard betreft? Nee, in de Japanse cultuur ligt gezichtsverlies niet extra gevoelig - en daarmee is dat dus ook geen extra prikkel voor het door laten gaan van het toernooi. Cwiertka: “Decennia-oude stereotypen bepalen nog te vaak het beeld van de Japanners. Dat ze niet huilen, dat ze stoïcijns zijn met een kamikaze-karakter, voor wie gezichtsverlies pijnlijk is. Onzin. In dit geval kan ik me voorstellen dat Japan druk zal voelen dat zo’n mondiaal evenement door moet gaan, net als ieder land in zo’n situatie.”

Japan heeft ondertussen vele miljarden uitgegeven aan de organisatie. In december maakte de regering bekend dat 2,4 miljard dollar extra nodig is, als gevolg van het uitstel en aanpassingen in verband met corona. Een pijnlijke boodschap omdat er al eerder serieuze kostenoverschrijdingen waren. “Als de Spelen niet doorgaan, is dat gelet op de infrastructuur en de faciliteiten een drama”, weet Ruud Koning, bijzonder hoogleraar sporteconomie aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Wat heb je dan nog aan zo’n peperduur olympisch stadion?”

Voor het IOC zijn de belangen die op het spel staan volgens Koning minstens zo hoog. “De Spelen vormen de enige inkomstenbron voor het IOC. Ook hun commerciële partners hebben ze vanwege dat toernooi. Als dat dan niet doorgaat, zullen sponsors aarzelend zijn om een nieuw contract af te sluiten. Bovendien zou het mij verbazen als in de lopende contracten geen leveringsverplichting staat.”

Ook de economische situatie van sporters en hun sportbonden is van Tokio afhankelijk. Koning: “De Zomerspelen zijn het feest van de kleine sporten. Kijkt u weleens naar handboogschieten? Ik niet, maar tijdens de Olympische Spelen wel. Voor heel veel sporters en bonden is dit het grote moment van aandacht, met mogelijk lucratieve gevolgen. Voetballers hebben elk jaar de Champions League, judoka’s eens in de vier jaar de Spelen.”

Enorme juridische strijd

Sportmarketeer Bob van Oosterhout onderschrijft de sombere scenario’s bij een eventuele afgelasting. “Als partner van het IOC betaal je 50 miljoen dollar per jaar. Dan steek je wel je vinger op als het moment dat je die investering te gelde kan maken niet doorgaat. Dat zal een enorme juridische strijd tot gevolg hebben.”

Ook als Dafne Schippers in de zomer haar droom van olympisch goud mag najagen, zal dat in ieder geval niet voor bomvolle tribunes zijn. Maar dat hoeft met de huidige digitale technieken de fanbeleving niet in de weg te zitten, denkt Van Oosterhout. “Ik ben zelf bijvoorbeeld betrokken bij een app die het mogelijk maakt om jezelf op een tribune te plaatsen van een wedstrijd die op dat moment gaande is. Als dan rij 10, stoel 38 in beeld komt, zie je jezelf echt zitten.”

“De Olympische Spelen vormen een soort mentaal houvast voor heel veel mensen over heel de wereld. Men verlangt zo naar normale dingen kunnen doen, naar ons weer kunnen verheugen op iets. Het vooruitzicht van de Spelen in de zomer is wat dat betreft ook belangrijk.”

Lees ook:

De Spelen in Tokio werden al eens uitgesteld, toen duurde het maar liefst 24 jaar

Japan vierde feest, toen het in juli 1936 werd uitverkoren als gastland voor de Olympische Spelen van 1940. Japanse en olympische vlaggen en slogans sierden de straten van Tokio.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden