Geologie

De Tour is ook voor geologen elke dag een prachtig schouwspel

De kopgroep op weg naar Foix, aan de voet van de Pyreneeën.  Beeld BELGA
De kopgroep op weg naar Foix, aan de voet van de Pyreneeën.Beeld BELGA

De Tour de France is niet alleen een reclame voor wielrennen, maar ook voor Frankrijk. Een groep geologen schrijft elke dag over de parels in het landschap. ‘In de Pyreneeën kun je je in de Bahama’s wanen.’

Kick Hommes

Kijk nog maar eens goed naar de berg voor je, zegt Douwe van Hinsbergen altijd, als hij aan de vooravond van een eerste expeditie zijn studenten geologie toespreekt. “Het is de laatste keer dat je die berg als berg bekijkt. De rest van je leven zie je hier bijvoorbeeld een groot koraalrif.”

Precies die gedachte wil hoogleraar mondiale tektoniek en paleogeografie Van Hinsbergen van de Universiteit Utrecht meegeven aan iedereen die dezer dagen (speciaal voor de omgeving) naar de Tour de France kijkt. Hij heeft sinds twee jaar een eigen platform, de website geotdf.org, waar hij elke dag belangrijke geologische bijzaken rond de Tour vermeldt.

Groots platform

Onderliggend is het idee dat het miljoenenpubliek inzicht krijgt in de geologische processen die de aarde hebben gemaakt tot wat ze is. Van Hinsbergen vergelijkt zijn vak met de verhalen over kastelen rond de Tour. “Het maakt niet uit of dat kasteel in 1600 is gebouwd, maar wel wil men weten wie wie daar binnen de muren bedrogen heeft. Dat is met geologie ook zo. Dat je vertelt waarom voor het maken van jouw mobiele telefoon minstens veertig steengroeven zijn gebruikt.”

De Tour is een groots platform, merkt Van Hinsbergen. In het tweede jaar van de site merkt hij dat de aandacht voor zijn werk toeneemt. Afgelopen weekend zat hij bij de Avondetappe van de NOS. Hij zette de website op met ‘vrienden van het vak’ (“Ik heb nog nooit een geoloog ontmoet die niet ging vertellen als je hem of haar op een zeepkist zet”) en twee Deense geologen die hij via Twitter benaderde. Inmiddels bestaat de groep uit bijna dertig fanatiekelingen.

Plumpudding

De komende dagen rijdt het peloton door de Pyreneeën. Een nog jong gebergte, zegt Van Hinsbergen. “Tussen de tachtig en twintig miljoen jaar geleden ontstaan. Op de hoogste toppen vind je stenen die uit de mantel van de aardkost komen, op meer dan zeventig kilometer diep.”

De bergen ontstonden toen Spanje onder Frankrijk schoof. “Stel je voor dat je je arm strak onder een tafel steekt en dan je mouw opstroopt. Dat wat ribbelt zijn de Pyreneeën”. Geologisch is het een interessant gebied. Tussen Lourdes en de Hautacam (de finish van donderdag) bijvoorbeeld vonden in 2006 aardbevingen plaats. Aan de hand van die bevingen is vast te stellen dat de Pyreneeën ‘als een plumpudding’ in elkaar zakken. “Eigenlijk rekken de Pyreneeën weer uit. Vooral in die regio merkt men dat door aardbevingen.”

Simulaties

Het zijn veranderingen die miljoenen jaren duren. Maar wat de toekomst betreft wordt de Tour op het perfecte moment in de geschiedenis gereden, aldus Van Hinsbergen. “We hebben onlangs een paar simulaties gedaan. In de toekomst kan Frankrijk ofwel een soort Sahara-woestijn worden, ofwel een plek zijn in Noord-Noorwegen. Heel heet of heel koud. De Pyreneeën en Alpen slijten af tot heuvels, dus als je een berg wil beklimmen in een goed klimaat, is dat nu.”

Wat hebben de renners aan al die info? Niet per se heel veel. Van Hinsbergen: “Maar ik hoorde laatst een gesprek tussen analist Stef Clement en Nederlands kampioene Riejanne Markus over dat de steentjes bovenop de Planche des Belles Filles in de Vogezen scherper waren dan op de Italiaanse gravelwegen van Toscane. Ja, dat is logisch. Het vulkanisch gesteente van de Vogezen is immers scherper dan de kalken in Italië.”

Kleur van het gesteente

Het zijn vooral de televisiekijkers die bijgepraat kunnen worden. Let op kleur, bijvoorbeeld. “Zie je wit, dan is het kalk: oud-koraalrif en eigenlijk zwem je dan tussen de haaien op de Bahama’s. Is het rood, dan is het waarschijnlijk woestijnzand uit de Trias-tijd, tussen 250 en 230 miljoen jaar geleden. De Domtoren is er deels mee gebouwd. Bruin en vaal gesteente is puin dat uit de Pyreneeën zelf komt. Maar glinstert het steen, dan is het gevormd op meer dan vijftien kilometer diepte in de korst. Dat zie je vooral vaak terug in de midi-Pyreneeën.”

Van Hinsbergen volgt de Tour als fan. Maar stiekem vindt hij de verhalen bij de Tour voor vrouwen volgende week nog leuker. Die koers rijdt over steeds ouder gesteente. “Dan hebben we elke dag een aflevering over hoe de koers eruit zou zien in de tijd waarin dat gesteente vorm kreeg.”

Lees ook:

Hoe de Tour in beeld wordt gebracht: ‘De renners zijn de acteurs in een film over Frankrijk’

De Tour de France biedt ruim 120 uur live-televisie, in 190 landen. Welk beeld van Frankrijk wordt er geschetst?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden