Wada-rapport Rusland

De Russische dopingfraude bleek nog erger dan gedacht

Ook president Poetin speelt een aardig potje ijshockey. Beeld Reuters

De kans is groot dat Rusland zich weer voor lange tijd verstoten ziet van internationale sporttoernooien. De aanleiding is het structureel vervalsen van laboratoriumgegevens over dopingcontroles van Russische sporters, digitale fraude en manipulaties.

Het zou om de spreekwoordelijke ‘smoking gun’ gaan. De bevindingen van een onafhankelijke onderzoekscommissie (CRC) van het Wereld Anti Dopingagentschap (Wada) waren onmiskenbaar. In een 26 pagina’s tellend rapport van de commissie, in handen van The New York Times, was tot in detail te lezen hoe Rusland knoeide met dopingdata. Er kwam een beeld naar voren van manipulatieve, uitgekiende en frauduleuze Russische werkwijzen.

Ook het bijbehorende advies van Wada over de kwestie lekte uit. Dat bestaat uit een reeks rigide maatregelen tegen het Russische gedrag. Zet het orgaan die maatregelen in december zelf om in zwaardere sancties – wat vrij waarschijnlijk is – dan kijkt de Russische sport een uitsluiting van grote internationale sporttoernooien voor vier jaar in de ogen. Daarmee zou het land ontbreken op twee Olympische Spelen (2020 en 2022).

In januari droegen Russische autoriteiten na lang aandringen de digitale bestanden over van het doping-laboratorium in Moskou, gevolgd door ruim 2.000 dopingstalen. Onderzoek daarnaar toonde aan dat de gegevens van honderden analyses gewijzigd of gewist waren. Bovendien zouden kunstgrepen zijn uitgehaald om manipulaties onzichtbaar te maken. Er werden valse e-mails gefabriceerd om de wijzigingen en verdwijningen van gegevens te verklaren. Toen het onderzoeksteam dat ontdekte en de Russen daarmee confronteerden, probeerden ze de schuld op klokkenluider Grigory Rodchenkov af te wentelen. Ook lieten ze het daarbij lijken alsof hij geld van atleten afperste.

1 - De consequenties

De aanbevelingen van de Wada-commissie zouden betekenen dat Rusland de volgende twee Olympische Spelen (2020 en 2022) en wereldkampioenschappen voor verscheidene sporten misloopt. Slechts onder strikte voorwaarden zouden Russische atleten mogen deelnemen aan grote internationale sportwedstrijden. Russische sporters die kunnen aantonen nooit onder verdenking te hebben gestaan of met verdachte coaches of artsen te hebben gewerkt worden toegelaten. Zoals eerder het geval was tijdens de Winterspelen in Zuid-Korea zal dat onder een neutrale vlag gebeuren. Ook daar ontbraken Russische teams nadat een verfijnd en staatsgefinancierd dopingnetwerk werd blootgelegd.

Ook beval het comité aan om Rusland vier jaar lang geen grote sportevenementen meer te laten organiseren. De vier wedstrijden van volgend jaar op het EK voetbal en de Champions League finale van 2021 komen niet in het gedrang. Tijdens een ontmoeting woensdag verzekerde Uefa-voorzitter Aleksander Ceferin de Russische president Vladimir Poetin ervan dat het organiseren van het EK-wedstrijden buiten de sancties valt. De regels schrijven voor dat grote evenementen in Rusland verplaatst moeten worden ‘tenzij dit juridisch of praktisch onmogelijk is.’ Een achterpoortje, noemt Herman Ram, voorzitter van de Nederlandse Dopingautoriteit het. “Het terughalen van wedstrijden op het EK is feitelijk niet meer mogelijk. Die belangen stijgen daarbovenuit. Dan kom je in geopolitiek vaarwater. Dan haalt de Wada iets weg wat het in wezen niet kan dragen”.

Stanislav Pozdnyakov, hoofd van het Russische Olympisch Comité, tijdens een persconferentie deze week in Moskou waarin werd gereageerd op de Wada-voorstellen. Beeld AP

2 - De verantwoordelijkheid

Het hoofd van de Russische antidopingautoreit (Rusada) Yuri Ganus riep de voorbije weken de Russische autoriteiten op tot transparantie over de vermeende manipulaties in de gegevens. Bij het vorige dopingschandaal bleek Rusada onderdeel van een tot op het bot corrupt systeem. Onder Ganus’ leiding onderging het orgaan een hervorming. Ram noemt hem ‘een moedig man in een corrupt land’. Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) legt de verantwoordelijkheid voor het knoeien met dopingcontroles in een Moskous laboratorium bij de Russische regering. Ze roept de Russen op alsnog de originele gegevens te leveren. Volgens Ram is het Rusada, de Russische antidopingautoriteit, het kind van de rekening. “Hen valt niets te verwijten. Integendeel, ze leveren volgens het rapport met hun tegengas juist prima werk. Alleen voldoet de Russische overheid niet aan de eisen. In principe wordt het Rusada buiten de internationale antidopingfamilie gezet. Formeel, want het zou krankzinnig zijn om uitgerekend hen, de enige bondgenoot in Rusland, buitenspel te zetten. Ze zal gewoon kunnen doorwerken, maar wel onder toezicht.”

Deze bevindingen, zegt Ram, kunnen niet zo maar door de Russen naast zich neer worden gelegd. De regels zijn immers veranderd, waardoor de internationale antidopingautoriteit nu beter gewapend is.

“De oorspronkelijke code was bedoeld om individuele sporters en begeleiders van doping af te houden en zo nodig te bestraffen. Niet om een land in zijn geheel aan te pakken. Daar was de code niet toe in staat. Nu wel.” Als laatste uitweg kunnen de Russische sportautoriteiten zich verdedigen bij het internationaal sporttribunaal Cas.

De Russische vlaggendrager, de bobsleeër Alexander Zubkov tijdens de openingscerenomie van de winterspelen in Sotsji, 2014. Beeld AP

3 -  De geloofwaardigheid

De cynische lach van Ram schalt door de telefoonspeaker. Hoe Rusland het vertrouwen kan terugwinnen.

Het is een relevante vraag, zegt Ram. “Maar ook eentje waar eigenlijk geen zinnig antwoord op te geven is. Sta me toe om hier even om te lachen. Het vertrouwen is helemaal zoek. Ik kan me niet voorstellen dat ik op enig moment de Russische sport weer ga vertrouwen. Dat maak ik niet meer mee.”

Rusland zelf lijkt de vlucht vooruit te kiezen. Verschillende Russische sportfunctionarissen spraken zich uit tegen de aanbevelingen. De sancties zouden te streng zijn en hun sport schaden. De beschuldigingen van de dopingautoriteiten zouden een westers complot zijn tegen Rusland. Het land voelt zich beroofd.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov kon de dopingperikelen niet los zien van de politieke context, de anti-Ruslandgevoelens. Hij koppelde de aanbevelingen aan wat hij noemde ‘bredere pogingen door westerse landen om Rusland te berispen’.

Maar volgens Ram zijn de Russen door de mand gevallen. “Toen ik het rapport las, bleek het nog gekker te zijn dan ik al vreesde. Ik ben nog steeds verbijsterd om de totaliteit, de omvang, de complexiteit en de doordachtheid van hun systeem. Het is onvoorstelbaar hoe hardnekkig en hoe diep het zit, hoe ze toch weer de zaak trachten te flessen. Ze hebben het bont gemaakt.” Als de sancties worden opgelegd, krijgt Rusland de komende vier jaar de mogelijkheid om zich te verbeteren, zegt Ram. “Wada zal dan allerlei eisen stellen, missies sturen, commissies optuigen, die daar een helder antwoord op zullen bieden. Maar zolang de grondhouding van Russische sportofficials niet verandert, zie ik het somber in.

“Er zijn zo veel kwade krachten binnen de Russische sport. Ze heeft een fundamenteel probleem. Dat oplossen is een lang proces.”

Lees ook:

Tramadol: vanaf 1 maart verboden voor wielrenners

De handtekening van David Lappartient, voorzitter van de internationale wielerunie UCI, is rechtlijnig. Drie verticale banen, weinig gezwier en mét een dikke horizontale streep. Krachtig genoeg in ieder geval om een verbodsdocument te ondertekenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden