Olympische Spelen

De onzekerheid over de Spelen is voor sporters een mentaal mijnenveld

Keet Oldenbeuving, Kirsten Wild en Dafne Schippers  Beeld
Keet Oldenbeuving, Kirsten Wild en Dafne Schippers

Het is voor topsporters moeilijker dan ooit om de focus vast te houden. Onzekerheid regeert. ‘De vraag of de sport alle opofferingen nog wel waard is, komt nu eerder naar boven.’

Vorig jaar vond ze de onzekerheid lastiger dan nu. “Ik kan er op dit moment beter mee omgaan, omdat ik het als minder onzeker ervaar.” Baanrenster Kirsten Wild is achtvoudig wereldkampioen, maar stond nog nooit op het olympische ereschavot. Haar leven is mislukt, zei ze eens, als ze in Tokio geen medaille haalt. Maar krijgt ze überhaupt de kans om nog één keer te strijden om dat eremetaal?

Ja, zeggen het IOC en het organisatiecomité in koor. Maar hoe? Misschien gaat de Japanse overheid toch nog door de knieën voor de bevolking, die volgens enquêtes in meerderheid tegen het doorgaan is? Daarbij komt dat de route naar de Spelen voor sporters nog allerminst vastligt. Een mentaal mijnenveld is het. De ene na de andere wedstrijd wordt verschoven of afgelast. Hoe is het om onder die omstandigheden toe te werken naar dat ene, ultieme doel?

Sportpsycholoog Tim Koning ziet dat hij en zijn collega’s het drukker hebben dan voor de coronacrisis. “De zorgvraag is deels veranderd: van hóe kan ik het beste uit mezelf halen naar wíl ik dat nog wel? Dat komt denk ik omdat er meer tijd is voor reflectie. Topsporters maken vaker een kosten-batenanalyse. Wat vind ik nou belangrijk in het leven? Geeft wat ik doe me nog wel voldoening? Is de sport alle offers waard?”

Kirsten Wild in Berlijn,  februari 2020. Beeld AFP
Kirsten Wild in Berlijn, februari 2020.Beeld AFP

Niet meer leven volgens een vast schema

Als de mens achter de topsporter worstelt, is het vasthouden van de focus volgens Koning ‘extra uitdagend’. Wild heeft ook twijfels gekend. “Mijn laatste baanwedstrijd was een jaar geleden; in februari werd ik twee keer wereldkampioen. Toen de eerste lockdown was afgelopen, heb ik op de weg nog wel de Giro gereden. Maar daarna kreeg ik zelf corona. Ik kon nog geen kwartier op mijn benen staan. Toen waren er momenten dat ik dacht dat nog een jaar doorgaan me niet zou lukken. Maar dan is er ook altijd een ander stemmetje dat zegt: jij hebt een droom, een olympische droom. Dat stemmetje overheerst.”

Wat deze tijd voor topsporters uitzonderlijk maakt, is dat ze minder blindelings een bepaalde planning kunnen volgen. Normaal gesproken leven ze in schema’s en weten ze precies wanneer ze moeten pieken. Als dat moment verandert, is dat mentaal pittig, weet sportpsycholoog Rico Schuijers. “Vergelijk het met militairen die een dagmars van 40 kilometer moeten lopen. Als ze bij de poort komen, denken ze dat ze er zijn, maar de sergeant zegt niks. Dat betekent dat ze moeten doorlopen. Na 100 meter wordt er alsnog ‘stop’ geroepen. Wat is nou 100 meter op 40 kilometer? Toch wordt die 100 meter als enorm zwaar ervaren. Zoals die militairen zich instellen op de poort, zo richten sporters zich op toernooidata.”

Atlete Dafne Schippers kan van nature goed omgaan met veranderingen, vertelt haar manager en broer Derek Schippers. Ook haar verleden als meerkampster helpt haar om bij tegenslagen de focus vast te houden. “In de meerkamp kun je niet te lang stilstaan bij een teleurstelling. Als een onderdeel wat minder gaat, zijn er nog genoeg onderdelen om dat op goed te maken. De knop moet meteen om. Daardoor is Dafne al jong getraind in iets afsluiten en nieuwe doelen stellen. Vorig jaar lukte het haar ook om na het uitstellen van de Spelen de blik weer snel op de toekomst te richten.”

Nu traint de zilveren sprintster van vijf jaar geleden alsof Tokio deze zomer doorgaat. Alles staat nog steeds in het teken van dat ene doel. Een andere sporter die Derek Schippers begeleidt, skateboardtalent Keet Oldenbeuving, is er op een andere manier mee bezig. “Dafne en Keet gaan heel verschillend met de onzekerheid om. Binnen hun sporten is het gewicht dat aan de Spelen hangt natuurlijk ook anders. Atleten werken jarenlang toe naar dat moment, het skateboarden kent geen olympische traditie. Dat neemt niet weg dat ook Keet met het oog op Tokio harder dan ooit traint, maar het is voor haar minder essentieel dat het toernooi doorgaat. Zij is pas zestien en heeft nog zoveel tijd voor volgende olympische kansen. Daarom staat zij er onbevangener in.”

Skateboardster Keet Oldenbeuving in Sao Paulo in 2019.  Beeld EPA
Skateboardster Keet Oldenbeuving in Sao Paulo in 2019.Beeld EPA

Dat onbevangene is een sleutelwoord, weet psycholoog Schuijers. Hij heeft veel topsporters onder zijn cliënten. Ook hij constateert daarbij een verschil tussen generaties. Dat heeft te maken met de gevolgen die een sporter kan verbinden aan zijn of haar presteren. Zeker degenen voor wie Tokio een laatste kans is, zoals Kirsten Wild, zullen nog bewuster hun mindset moeten sturen. “Het is de kunst om in de flow te blijven. Om niet te denken aan de gevolgen van winnen en verliezen, want dan gaat het vaak mis. Een recent voorbeeld daarvan is Tom Dumoulin. Hij legde zichzelf te veel druk op, waardoor de aandacht wegging van wat hij moest doen. Na zijn overwinning in de Giro, zo heeft hij meerdere keren gezegd, kon hij niet meer ontspannen fietsen. Hij was zijn onbevangenheid kwijt. Het is de kunst om alleen bezig te zijn met wat je moet doen, met je taken.”

Dat is in deze onzekere tijd misschien wel moeilijker dan ooit. Er zijn meer dan anders randzaken en zorgen waar energie naar kan weglekken. Dat ervoer Wild vooral vorig jaar. “Tijdens de eerste lockdown mochten wij in Nederland niks, terwijl sommige concurrenten in het buitenland wel de baan op konden. Hoe kan ik straks op een fatsoenlijk niveau aan de start verschijnen? Het voelde oneerlijk. Tokio moet het slotstuk van mijn leven als renster worden.”

Dit jaar is het speelveld ‘gelijk oneerlijk’, zegt ze lachend. Dat geeft rust. Iedereen kan trainen, iedereen mist wedstrijden. “Volgens mij is het onder deze omstandigheden juist een voordeel om ouder te zijn. Omdat ik, denk ik, rustiger blijf. Ik weet wat ik moet doen om daar straks goed te staan, ook zonder testmomenten in de vorm van races.”

Meten of het harde werken loont

Het uitblijven van wedstrijden kan ervoor zorgen dat gevoelens van uitdaging, verbinding en competentie verminderen en kan daarmee knagen aan de motivatie, weet sportpsycholoog Koning. Het vasthouden van de focus is volgens hem afhankelijk van deze factoren, die voor een groot deel de mate van plezier bepalen. “Als topsporter wil je meten of het harde werken loont. Als dat te lang uitblijft, komt de vraag eerder naar boven of dit het allemaal nog wel waard is. Helemaal omdat je in wedstrijden vaak het beste uit jezelf haalt. Die kick hebben veel topsporters nodig als een soort mentale voeding.”

“Net als in de hele samenleving zie je dat de rek er ook bij topsporters wel een beetje uit is. Wat ik bij een aantal van mijn cliënten constateer, is dat bepaalde gevoelens die lang onder de oppervlakte zaten er nu uitkomen.”

Dafne Schippers heeft door corona niet vaker behoefte aan mentale begeleiding, verklaart Derek Schippers. “Ook wat dat betreft is het business as usual. Af en toe heeft ze dat soort contacten, om situaties te bespreken, maar niet frequenter door alle onzekerheid. Feitelijk is Dafnes werk natuurlijk ook hetzelfde gebleven. Zij traint gewoon nog elke dag volle bak. Verder doet ze soms een sponsoractiviteit, ziet ze haar familie regelmatig en is ze veel met haar hond in de weer. Haar leven blijft redelijk gelijk.”

Dafne Schippers in actie tijdens de Inspiration Games 2020, Papendal Beeld AP
Dafne Schippers in actie tijdens de Inspiration Games 2020, PapendalBeeld AP

Zoek het normale tussen al het abnormale, zo luidt ook het advies van Koning. “Het enige waar je op dit moment invloed op hebt, is hoe je traint en de ontwikkeling die je daardoor maakt. Richt daar dus je aandacht op.” Schuijers vult aan: “Zorg dat de training zelf een doel wordt”.

Kirsten Wild is hard bezig om de trainingsachterstand die ze opliep door covid-19 in te halen. “Ik ga ervan uit dat de Spelen doorgaan. Als sporter is dat ook het enige wat je kan doen, je moet zo denken om zelf vol door te kunnen gaan. Daarbij heb ik meer duidelijkheid dan vorig jaar. Dat maakt de beleving anders. Ik ben 38. Tokio of niet, aan het eind van deze zomer stop ik als wielrenster. Geen uitstel meer. Dit is het nog. Nog één keer knallen.”

Lees ook:

De twijfels over de Olympische Spelen groeien: ‘Maak er Tokio 2024 van’

Hoe groot is de kans dat de Olympische Spelen van Tokio nog doorgaan komende zomer? De twijfels groeien. Vooral in Japan is het enthousiasme drastisch afgenomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden