Een fanatieke supporter uit de harde kern van AS Napoli worstelend met zijn verleden staat centraal in de film ‘Ultras’, nu op Netflix te zien.

RecensieSportfilm

De film ‘Ultras’ heeft weinig oog voor racisme en geweld van de tifosi van Napels

Een fanatieke supporter uit de harde kern van AS Napoli worstelend met zijn verleden staat centraal in de film ‘Ultras’, nu op Netflix te zien.

Nu er niet naar actuele sport kan worden gekeken, kan de film ‘Ultras’ een alternatief zijn. Het is een te positief inkijkje in de rauwe subcultuur van Italiaanse voetbalsupporters.

De camera zoomt uit naar een weids perspectief. Geanimeerd dist hoofdpersonage Sandro (50) wilde verhalen op uit zijn verleden bij de ‘tifosi’, Italiaanse voetbalsupporters, tegenover jongeling Angelo. Sandro is een nestor bij Apache, de harde supporterskern van Napoli, die graag pocht over geweld. Op de schildering waarbij het duo knielt, staan de woorden ‘Spirito Selvaggio’: Wilde Geest.

Het is een beeld uit de speelfilm ‘Ultras’, het debuut van de Napolitaanse regisseur Francesco Lettieri, die vorige week op Netflix uitkwam. Een perfecte timing, nu actuele sport kijken op televisie niet meer mogelijk is. De film gaat over onwankelbare waarden als broederschap, onvoorwaardelijke loyaliteit en anti-systeemdenken die de Italiaanse supporterscultuur kenmerken.

De film is een poging in de huid van een verstokte voetbalcrimineel te kruipen. De maker tracht de hoofdfiguur – spijkerjas, grijzende kuif en obligate tatoeages – menselijke diepte te geven. Sandro, in het tifosiwereldje een grote jongen uit een ver verleden, voelt wroeging over zijn turbulente levensloop en verlangt naar stabiliteit, een normaal leven en liefde. Toch blijft hij net als de andere personages, zoals Angelo (de beïnvloedbare jongere) en Gabbiano (de doorgesnoven leider van de tifosi), onderontwikkeld. Hun gezamenlijke kenmerk? Een flinke dosis zinloze mannelijkheid.

Kwajongensstreken

Ultras schildert de supporterskliek ‘de zonen van Vesuvius’ af als een gezellig stel blowende, bierdrinkende, Vespa-toeterende bende met louter kwajongensstreken. “De personages zijn allemaal een beetje goed en een beetje gemeen”, zei regisseur Lettieri eerder. “Ze hebben allen hun impulsen van geweld en liefde.”

De Italiaanse voetbal- en supporterscultuur is uniek en kent mooie kanten. Zoals de rokerige pizzeria’s waarin ouderen met begroefde gezichten collectief om het krakende geluid van radiocommentaar heen gecirkeld zitten. Dat charmante gedeelte – banale voetballiefde, lokale passie en fanatisme voor het voetbal – komt zijdelings aan bod. In werkelijkheid ondergingen de tifosi sinds de jaren tachtig een enorme gedaanteverwisseling, van een folkloristische en kleurrijke subcultuur naar een obscure, gewelddadige versie. Inmiddels is de originele ultrabeweging in de Italiaanse stadions weggedrukt door een rauwere vorm.

De Napoli-Ultras zijn tegenwoordig niet zo berucht meer als de harde kern van Lazio of Verona, al zijn ze afschrikwekkend genoeg en richten ze hun woede genadeloos op muitende spelers, zoals eind vorig jaar. Huizen werden bezocht, zoals bij middenvelder Allan, auto’s vernield zoals bij ploeggenoot Zielinski. Verschillende spelersvrouwen doken onder uit angst voor hun veiligheid.

Voor die duistere kant is te weinig oog in Ultras. Door de overwegend positieve ondertoon worden de fysieke en sociale gevolgen van het destructieve gedrag onderbelicht. Ook blijven de invloed van de Camorra, de Napolitaanse maffia, en het hardnekkige racisme in de Italiaanse supporterscultuur onbenoemd.

Context

Zelf verhuisde regisseur Francesco Lettieri, een groot Napoli-fan, uit Napels om niet beïnvloed te raken tijdens het maken van de film. “Ik wilde geen moraliserende film maken of een oordeel vellen, maar een context vertellen”, zei hij. “Wat Napels bijzonder maakt, is dat in tegenstelling tot andere grote Italiaanse steden de stad wordt verenigd door één team. Ze wordt vermengd met het gevoel van verlossing van het zuiden tegenover het noorden”, vertelde Lettieri aan La Repubblica.

Vooraf beloofde Lettieri’s drama een inkijkje in een subcultuur, maar die belofte wordt niet helemaal nagekomen. De verhaallijnen – afbrokkelend broederschap onder hooligans, haat, interne strubbelingen en een enorme generatiekloof – lopen stuk op hardnekkige clichés. Ultras slaagt er niet in om de romantiek die niet echt bij een giftige supporterscultuur hoort, van zich af te schudden. Die cultuur is geen sprookje. De realiteit is dat die vaak gekenmerkt wordt door vrouwonvriendelijkheid, racisme en veel rauw geweld.

Lees ook:

Door de Italiaanse voetbalstadions galmen steeds vaker apengeluiden

Oe-geroep en racistische kreten van de tribune leiden in Nederland soms tot ophef, in Italië is racisme schering en inslag. Italiaanse media en commentatoren zien de ernst ervan niet altijd in. En soms doen ze er zelfs aan mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden