Basketbal

David Stern (1942-2020): grondlegger van een basketbalrijk

Commissaris van de Amerikaanse basketbalcompetitie David Stern tijdens een persconferentie in juni 2012. Beeld EPA

In de jaren tachtig werd de NBA getekend door een cocaïneprobleem, vechtpartijen en lege arena’s. David Stern veranderde de basketbalcompetitie in een geldmachine.

Disney kent met Mickey Mouse en Goofy zijn figuurtjes, maar de sterpersonages uit de National Basketball Association (NBA) heten gewoon Magic (Johnson) en Michael (Jordan). Dat is hoe voormalig commissaris van de Amerikaanse basketbalcompetitie David Stern, die vorige week overleed, zijn NBA voor ogen zag. Eigenlijk verschilde zijn bedrijfsmodel niet zo veel van die van het iconische mediaconcern. “Disney verkoopt kleding, wij verkopen kleding. Zij hebben pretparken, wij hebben basketbalarena’s. Zij maken homevideo’s, wij maken homevideo’s”, zei hij begin jaren negentig in Sports Illustrated. 

In zijn dertig jaar durende dienstverband, van 1984 tot 2014, veranderde David Stern de NBA voorgoed. Toen hij aantrad als commissaris, trof hij een competitie aan in een neerwaartse spiraal. Amerikanen waren niet weg te krijgen van hun nationale tijdverdrijf: honkbal. Het was een periode waarin de NBA-­finals uitgesteld – pas midden in de nacht – te zien waren. 

De competitie werd getekend door een cocaïneprobleem, door vechtpartijen ook en lege arena’s, en verschillende teams balanceerden op de rand van een bankroet. De NBA kampte met een groot herkenbaarheidsprobleem. De kloof was op cultureel, raciaal en geografisch vlak enorm. ‘Te zwart’ heette het destijds bij het grote publiek. De totale inkomsten raakten niet eens aan de 40 miljoen dollar. 

Het basketbal verkocht zijn boodschap en vooral zijn sterren niet zoals het hoorde, luidde Sterns analyse.  Sterns droom was om het spel internationaal te doen groeien. Maar bovenal herkende Stern de waarde van sportsterren. Zij en niet de teams zelf werden voortaan centraal gesteld om zichtbaarheid te creëren. Wat met terugwerkende kracht een dwaze gedachte lijkt om na te laten, is later grensverleggend gebleken. 

Aanvankelijk werden zijn grootse plannen wat lacherig onthaald, maar Stern, een advocaat uit Manhattan, bleek een beenharde onderhandelaar en hij wist de neuzen van verschillende ego’s onder de rijke clubeigenaren in dezelfde richting te krijgen. Vaak  waande hij zich de slimste in de kamer. Hij breidde de competitie uit en voerde een loonplafond in, wat hielp in haar financiële stabilisatie. 

Mondiale speler

Zo transformeerde Stern de NBA van kleine worstelende business – zijn zelfverklaarde ‘slapende reus’ – tot een mondiale speler, waar elke speelminuut tegenwoordig slechts een klik verwijderd is. Op televisie is de NBA te zien in elke mogelijke uithoek van de wereld: van Europa en Afrika tot Azië. Jaarlijks spelen Amerikaanse teams competitiewedstrijden in Londen, Mexico-City en Peking. Bij zijn aftreden liet Stern een competitie in kerngezonde toestand na aan zijn opvolger Adam Silver ter waarde van 5,5 miljard. 

Andere grote sporten – American football, honkbal, ijshockey – spiegelden zich gretig aan de manier waarop het basketbal zijn merk op globaal niveau vermarktte. Een voetafdruk die van Stern een van de meest invloedrijke beleidspersonen in de geschiedenis van de Amerikaanse sport maakt.  

Stern haalde maximaal voordeel uit de omstandigheden die zich aandienden. Bij zijn aantreden trof hij Larry Bird en Magic Johnson in volle glorie aan. Daarbovenop kwam in zijn eerste jaar ene Michael Jordan aan de oppervlakte. “Zonder hem zou ik niet zijn waar ik nu ben”, zei dé sporticoon uit de vorige eeuw. Maar eigenlijk was het vooral hun enorme sterpotentie die de sport en Sterns voorzitterschap een flinke duw in de rug gaf. Stern nam dat moment. En het werkte.

Dreamteam

Zo had Stern de hand in het ontstaan van het originele dreamteam in 1992 waarvan Jordan, Bird en Johnson onderdeel waren. De Olympische Spelen in Barcelona boden de gelegenheid om het allerbeste wat zijn competitie te bieden had, aan de wereld te laten zien.

En toen het moment zich voordeed, klopte hij in China aan en hij nam de Chinese speler Yao Ming, een rijzende ster, mee in zijn achterzak. Want Stern bracht het product niet alleen zelf over de grenzen, ook maakte hij de competitie diverser. Met 109 verschillende nationaliteiten is de NBA internationaler dan ooit tevoren. De regerend NBA-kampioen, Toronto Raptors, komt uit Canada. Giannis Antetokounmpo, de Griekse superster met Nigeriaanse roots, gekozen als meest waardevolle speler, domineert op dit ogenblik de Amerikaanse basketbalarena’s. Het heeft de NBA populairder en vooral lucratiever dan ooit gemaakt.

Angst voor tegenwind kende Stern allerminst. In een overwegend zwarte NBA, waarin de hiphopcultuur – capuchontruien, juwelen, flodderige shirts en bandana’s – was doorgedrongen, voerde hij als witte man in 2004 een controversiële dresscode in. Stern was ervan overtuigd dat dit het draagvlak bij het grote publiek zou verhogen. Spelers, Allen Iverson voorop, protesteerden vurig en betaalden zich blauw aan boetes rond de nieuwe kledingvoorschriften die hen verplichtten zich ‘netjes’ te kleden in het openbaar. Voor Stern was het lastig om zich te ontdoen van de stempel ‘ouderwets’ die hij kreeg opgedrukt.

Toch is de NBA vandaag de meest vooruitstrevende van de grote Amerikaanse sporten. Een competitie waarin niemand verlegen is om zich uit te spreken over sociale of politieke kwesties. Van gehele teams die als statement een bezoek aan het Witte Huis aan zich voorbij laten gaan, tot coaches die zich uitspreken over president Trumps beruchte ‘moslimban’. Ook de ontwikkeling van een vrouwelijke professionele basketbalcompetitie van de NBA floreerde onder Sterns bewind.

Boze schooldirecteur

Stern kon spelers ook angst inboezemen, wat hem de reputatie van boze schooldirecteur opleverde. Bijwijlen tiranniek, leidde hij zijn bond met harde hand. “Hij heeft me veel geld gekost”, glimlachte oud-speler Matt Barnes op de Amerikaanse sportzender ESPN, doelend op de vele boetes die Stern uitdeelde. “Hij was geen sugarcoater, benoemde alles zoals het was en verbloemde weinig of niets en dat apprecieerde ik.”

Journalist David Aldridge van sportwebsite the Athletic herinnerde zich vorige week de vele telefoongesprekken waarin hij Stern liet uitrazen na een kritisch artikel over zijn beleid.

Niettemin raakten spelers gehecht aan hem en dwong hij respect af. Voor velen gold Stern als een soort vaderfiguur. Zijn hand schudden als symbolische intrede in de NBA was het summum voor elke jonge speler die op de universiteitscompetitie afzwaaide. Als eerbetoon twitterde oud-basketballer Dwyane Wade: ‘Je hand schudden was een droom die uitkwam’.

Lees ook:

De saaie superster in de opwindendste competitie ter wereld

NBA-ster Kawhi Leonard is een wat saaie, vreugdeloze figuur die uit de toon valt in een competitie gedreven door uitgesproken persoonlijkheden. De nieuwe topspeler van de Los Angeles Clippers is een atypische basketbalvedette.

NBA-minnend Toronto danst nog, elders rolt alweer het geld

Het Canadese Toronto Raptors is, als winnaar van de NBA-finale, de beste ploeg in het Amerikaanse basketbal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden