TopsportkinderenKunstrijden

Dani (15) streeft naar perfectie op de schaats

Kunstschaatster Dani tijdens haar training in Dordrecht.Beeld Jerry Lampen

 Net als turnen is kunstrijden een sport waarin jonge meisjes kunnen excelleren. Daar schuilt een gevaar in. “Er is in de begeleiding van Nederlandse talenten de afgelopen jaren veel veranderd.”

Langs de ijsbaan van Sportboulevard Dordrecht staan kleine rolkoffers met knuffeltjes eraan. Verrassend veel zijn er roze of paars gekleurd. Het zijn geen stille getuigen van een meisjespartijtje op schaatsen. Hier traint de Vereniging Talent Ontwikkeling van de KNSB. Dani is met haar vijftien jaar de oudste.

“We hebben ingezet op het opleiden van talent juist op jonge leeftijd”, vertelt Karen Venhuizen, disciplinemanager kunstrijden van de KNSB. “Toen we kinderen op 13-jarige leeftijd in één keer vol in het bondsprogramma lieten meedraaien, zagen we veel uitval. Nu proberen we talenten geleidelijker mee te nemen, op een verantwoorde manier. Wij laten echt niet zoals de Russen achtjarigen aan de gewichten hangen.”

Krachttraining

Kunstrijden is de afgelopen jaren steeds fysieker geworden. Ook Dani doet daarom aan krachttraining. Vaak is dat onder begeleiding van een fysiotherapeut, vertelt ze. “Ik leer zo de juiste spieren te gebruiken bij de juiste oefening, zodat ik niet onbedoeld iets stukmaak in mijn lichaam.” De havo-scholier praat even vroegwijs als enthousiast. In totaal traint ze zo’n dertig uur per week.

Omgekleed, schaaten met beschermers aan (mondkapje niet vergeten) en op weg naar het ijs.Beeld Jerry Lampen

Net als turnen is kunstrijden een sport waarin meisjes kunnen excelleren. Een onvolgroeid lichaam maakt het makkelijker om sommige elementen uit te voeren. Daar schuilt een gevaar in, dat deze zomer pijnlijk duidelijk werd toen er verhalen naar buiten kwamen van turnsters die op jonge leeftijd extreem onder druk waren gezet om te presteren. “In het Nederlandse kunstrijden ken ik die verhalen niet, tenminste niet in die mate. Maar wij zijn daar wel altijd alert op”, verklaart Venhuizen, jarenlang zelf de beste rijdster van Nederland.

Dertienjarigen die een viervoudige sprong doen, zoals in Rusland, keurt zij af. “Dat is ongezond, als je ziet wat de impact daarvan is op een jong lichaam. Ik zeg tegen onze talenten altijd dat ze zich niet blind moeten staren op de Russen. Wij zijn Nederlandse meiden en jongens. Ons piekmoment moet op twintigjarige leeftijd liggen, en de vijf jaar daarna.”

Deze waarschuwing danwel relativering was tijdens haar eigen carrière, nog niet eens zo lang geleden, ook welkom geweest. In je eentje opboksen tegen spartaans getrainde meisjes uit het voormalige oostblok en gedrillde barbiepopjes uit Amerika is zwaar gebleken. Venhuizen ontwikkelde de eetstoornis anorexia maar overwon die ook weer. “Ik heb in mijn eigen carrière zoveel dingen meegemaakt en ook punten gezien waarop het beter kan, vooral in de begeleiding om de sporter heen.”

Trouw belicht in een serie het fenomeen topsportkinderen. Wat zijn de gevaren als iemand op jonge leeftijd alles op alles zet voor een carrière in de sport? Maar ook de mooie kanten van zo’n doelgericht leven komen aan bod. Rode draad is de vraag hoe het kind onder die omstandigheden kind kan blijven. Heeft u een reactie of wilt u eigen ervaringen delen? Mail naar sport@trouw.nl

 Talenten verdienen een veilig sportklimaat

Daar ligt haar uitdaging, want ook bij een latere piekleeftijd moet er al tijdens de jonge jaren veel geïnvesteerd worden. Wie ouder begint, haalt nooit meer de top. “Rotatiesnelheid is makkelijker aan te leren op jonge leeftijd. Dat heeft te maken met de zenuwoverbrenging die al vroeg geautomatiseerd moet zijn.” Dat maakt het spanningsveld waarbinnen Venhuizen moet opereren extra ingewikkeld. Talenten verdienen een veilig sportklimaat, maar ook een kans op later internationaal succes.

Jeroen Loonstra, de vader van Dani, denkt dat zijn dochter zo ver is gekomen omdat zij al op driejarige leeftijd met kunstrijden is begonnen. Dani behoort tot de nationale top-3 en maakte vorig jaar haar debuut op de ISU Grand Prix, het hoogste internationale wedstrijdcircuit bij de junioren. Loonstra laat de ruimte in het sportstadion zien die de huiskamer wordt genoemd, compleet met tv, keuken en zelfs een aparte hoek voor wie huiswerk moet maken. Hier zorgen de ouders in tourbeurt voor eten, tussen de middag- en avondtraining in.

Behalve het technische gedeelte probeert de KNSB veel bewuster dan vroeger ook de randvoorwaarden goed in te vullen. Bij de twee opleidingscentra voor talenten in Dordrecht en Den Bosch is de hulp gebundeld. Een diëtiste en psycholoog zijn op afroep beschikbaar. Venhuizen schroomt niet om een coach te adviseren om een expert in te schakelen. “Ik merk dat ik vanuit mijn ervaring snel signalen oppik.”

Een eerste pirouette.Beeld Jerry Lampen

De bondsmedewerker haalde zelf in 2008 de veertiende plek op het Europees kampioenschap. Dat was de beste internationale klassering voor een Nederlandse rijdster sinds 1976. “In mijn tijd was de hulp versnipperd. Ik heb alles op eigen houtje gedaan. Nu wordt er vanuit NOC-NSF meegekeken. Er is begeleiding op het gebied van voeding, leefstijl en school. Dat is een groot verschil met twintig jaar geleden.”

Dani heeft mentale hulp gehad. “Zeker als je bij de top van Nederland hoort, wordt er van je verwacht dat je wat laat zien. Tuurlijk sta je dan onder druk. Voor mij is het de kunst om toch voor mezelf te blijven schaatsen. Daar hebben mentale trainingen me heel erg bij geholpen.”

En soms gaat het een keer mis.Beeld Jerry Lampen

Dit onderstreept waarom papa Loonstra nooit twijfels heeft gekend of dit topsportleven goed is voor haar. “Mijn vrouw en ik zijn ervan overtuigd dat sporten op dit niveau onze dochter iets geeft dat ze nooit op school gaat leren. Dani is veel zelfstandiger en meer gefocust dan leeftijdsgenoten. Op de basisschool zag ik dat al. Klasgenoten waren allemaal nog veel meer kinderen van tien jaar.”

“Elke training kun je wel vijftig dingen beter doen dan de dag ervoor”, zegt Dani. “Hoe was de landing na een sprong? Waar hou ik mijn armen? Van kleins af aan heb ik zo geleerd altijd nog één stap verder te gaan, nog net een grens te verleggen. Dat streven naar perfectie vind ik het mooie aan kunstrijden.”

Net als in turnen speelt ook in kunstrijden de discussie om de leeftijdsgrens te verhogen en misstanden rond jonge kinderen te voorkomen.

Piepjonge kunstrijdsters kunnen over vijftien maanden nog olympisch goud veroveren, maar daarna is dat waarschijnlijk voorbij. Als het congres van de Internationale Schaatsunie (ISU) tenminste volgend jaar akkoord gaat met een verhoging van de minimum leeftijd voor senioren naar zeventien jaar. Kampioenen van vijftien bepalen nu het imago van de sport. Steeds weer nieuwe. Want de figuren die heel jonge rijdsters op het ijs toveren, daartoe zijn oudere rijdsters maar zelden in staat.

De wereld van het kunstschaatsen werd dit jaar geschokt door de dood van de jonge Australisch-Russische rijdster Jekaterina Androvskaja. Zij maakte op 17 juli in Moskou een einde aan haar leven. In februari was ze op 20-jarige leeftijd met kunstrijden gestopt, vanwege epileptische aanvallen. Daarna kampte ze met depressies. In 2017 was ze met de Australiër Harley Windsor wereldkampioen paarrijden bij de junioren geworden. Opgeleid in Rusland was ze als 15-jarige tegen een vergoeding voor Australië gaan schaatsen.

Druk op jonge talenten verminderen

In een reactie liet de ISU-voorzitter Jan Dijkema weten dat zijn organisatie naar de leeftijdsgrenzen moet kijken om de druk op jonge talenten te verminderen. Tevens moeten de mogelijkheden voor kunstrijders om van nationaliteit te veranderen, worden beperkt. En verder gaat de medische commissie van de ISU de mentale gezondheid van jonge rijders en rijdsters beter in de gaten houden.

De roep om verhoging van de minimumleeftijd voor senioren is niet nieuw. Twee jaar geleden stelde Nederland het al voor. “Een aantal landen wilde dat niet op de agenda”, zegt internationaal scheidsrechter Jeroen Prins, de man achter het voorstel. “Het gaat natuurlijk om al die jonge meisjes die in Rusland om de paar jaar zeg maar worden gerecycled.”

Artisticiteit van een kür

Bij turnen ligt de minimumleeftijd voor vrouwen op zestien jaar, voor de mannen op achttien. De overeenkomsten tussen turnen en kunstrijden zijn legio. Sporters beginnen heel jong, zijn erg afhankelijk van hun trainers en zijn op hun top voordat ze volwassen zijn. Door de nieuwe leeftijdsgrens en de artisticiteit van een kür in de beoordeling zwaarder te laten wegen ziet Prins een kans om volwassen rijdsters terug te brengen in de wedstrijd.

Boegbeeld Joan Haanappel vindt het sleutelen aan de leeftijdsgrenzen onzin. “Kunstrijden begin je jong en je bereikt je top heel jong. Dat is altijd zo geweest. Als sporters viervoudige sprongen kunnen uitvoeren, moeten ze daarvoor de waardering krijgen.”

In Frankrijk 21 trainers aangeklaagd

Het turnen werd dit jaar opgeschrikt door wereldwijde verhalen over misbruik van soms jonge sporters. In het kunstrijden deed het in januari verschenen boek van Sarah Abitbol in Frankrijk ook een zware storm opsteken. ‘Un si long silence’ (Zo lang was het stil) is de titel. De vroegere paarrijdster beschuldigt trainer Gilles Beyer ervan haar begin jaren negentig herhaaldelijk te hebben verkracht. De Franse bond heeft Beyer altijd de hand boven het hoofd gehouden. In het spoor van Abitbol hebben landgenoten 21 trainers aangeklaagd. In Duitsland is de bejaarde trainer Karel Fajfr van mishandeling beschuldigd. Fajfr kreeg in 1995 al een celstraf van twee jaar voorwaardelijk en een beroepsverbod voor drie jaar. Prins noch Haanappel kennen Nederlandse voorbeelden.

Lees ook: 

Schaatsunie twijfelt over piepjonge kampioenen. 

Net als in turnen speelt ook in kunstrijden de discussie om de leeftijdsgrens te verhogen en misstanden rond jonge kinderen te voorkomen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden